Η συνδεσιμότητα αποτέλεσε ιστορικά πανίσχυρο μέσο οικονομικής ανάπτυξης, καθώς η πρόσβαση στις αγορές ανέκαθεν λειτουργούσε καταλυτικά στην κατανομή της παγκόσμιας ισχύος.
Ο Ολλανδο-αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Νίκολας Σπάικμαν υποστήριξε την πρωτεύουσα γεωπολιτική σημασία του ελέγχου των παράκτιων περιφερειών της Ευρασίας (Rimland), των περιοχών δηλαδή όπου η ηπειρωτική ισχύς συναντά τη θαλάσσια ισχύ (The Geography of Peace, 1944). Σε αυτό το ερμηνευτικό σχήμα η ευρύτερη περιοχή της Μεσόγειου κατέχει ιστορικά ξεχωριστή θέση.
Από την πλευρά του ο ιστορικός Φερνάν Μπροντέλ μίλησε για την «ευρύτερη Μεσόγειο», τα όρια της οποίας εκτείνονται από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τη Σαχάρα. Επισήμανε, δε, τον χαρακτήρα της «παγκόσμιας Μεσογείου», τα εμπορικά δίκτυα της οποίας διαρκώς αναδιαμορφώνουν τον οικονομικό και εμπορικό χάρτη της περιοχής. Πραγματικά, από τους Ελληνιστικούς χρόνους τα λιμάνια της Αλεξάνδρειας συνέδεαν τη Μεσόγειο με την Ερυθρά Θάλασσα, την Ασία με την Αφρική, προσφέροντας ασφαλή διάπλου σε εμπορικά προϊόντα και ταξιδιώτες και δίνοντας τη δυνατότητα στη δυναστεία των Πτολεμαίων να οικοδομήσουν μια εύρωστη οικονομία. Στους Ρωμαϊκούς χρόνους η Μεσόγειος αποτέλεσε τη Mare Nostrum που ένωνε τη Δύση με την Ανατολή, καθώς οι Ρωμαίοι διασφάλισαν την ελεύθερη ναυσιπλοΐα με την εξάλειψη της πειρατείας. Αιώνες μετά η Μεσόγειος αποτέλεσε τον κύριο εμπορικό κόμβο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, με τον Βόσπορο να κατέχει ξεχωριστή σημασία στον έλεγχο των θαλάσσιων μεταφορών.
Η γεωοικονομική διάσταση της Μεσογείου αποκτά σήμερα ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Στην εποχή της «υπερσυνδεσιμότητας» (hyper-connectivity) οι οικονομικές και εμπορικές συναλλαγές δεν αποτελούν απλώς συνδέσεις, αλλά κρίσιμες εξαρτήσεις για την οικονομική ασφάλεια και ανθεκτικότητα ενός κράτους. Καθώς έχουμε πλέον περάσει από την οικονομία στην εποχή της κυριαρχίας της γεωοικονομίας, εθνικές κυβερνήσεις και επιχειρήσεις ανταγωνίζονται για τον έλεγχο των κρίσιμων φυσικών και ψηφιακών υποδομών της παγκοσμιοποίησης (θαλάσσιες μεταφορές και λιμένες, καλώδια και αγωγοί) που μετασχηματίζουν τον χώρο της Μεσογείου.
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή είναι το πλέον χαρακτηριστικό και πρόσφατο παράδειγμα της εργαλειοποίησης των εξαρτήσεων ανάμεσα σε κράτη και οικονομίες στον σημερινό κόσμο των πολλαπλών οικονομικών, εμπορικών, μεταφορικών, ενεργειακών και άλλων δικτύων. Τα Στενά του Ορμούζ καθίστανται κρίσιμο «σημείο συμφόρησης» (chokepoint) για την ενεργειακή ασφάλεια και την οικονομική βιωσιμότητα. Πρόκειται για έναν θαλάσσιο διάδρομο, μήκους 90 ναυτικών μιλίων και πλάτους μόλις 24 ναυτικών μιλίων στο στενότερο σημείο του, που προκαλεί ενεργειακή ασφυξία και οικονομική επιβάρυνση, έχοντας τους δύο πρώτους μήνες προκαλέσει οικονομικό κόστος που ξεπέρασε τα 40 δισ. ευρώ.
Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια ακολουθεί μια πολύπλευρη στρατηγική ανάπτυξης δικτύων ενέργειας, μεταφορών, τηλεπικοινωνιών και logistics, ώστε να καταστεί στρατηγικός κόμβος συνδεσιμότητας στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα έργα υποδομών που ήδη λειτουργούν ή υλοποιούνται στον τομέα της ενέργειας και ειδικότερα αυτά της μεταφοράς φυσικού αερίου, όπως:
- τον τερματικό σταθμό της Ρεβυθούσας,
- τον Διασυνδετήριο Αγωγό Φυσικού Αερίου Ελλάδας-Βουλγαρίας (IGB) και τη σύνδεσή του με τον Διαδριατικό Αγωγό (ΤΑΡ) που μεταφέρει αζέρικο φυσικό αέριο από την Κασπία, μέσω Γεωργίας, Τουρκίας και Ελλάδας στη νότια Ιταλία και από εκεί στις ευρωπαϊκές αγορές,
- τον πλωτό τερματικό σταθμό υγροποιημένου φυσικού αερίου (FSRU) στην Αλεξανδρούπολη,
- τον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου από την Ελλάδα, μέσω της Βουλγαρίας, στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη έως τη Μολδαβία και την Ουκρανία, που θα συμβάλει στην απεξάρτηση της Ε.Ε. από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Στον δε τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας επισημαίνουμε την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Αιγύπτου (GREGY) που θα μεταφέρει ενέργεια από ΑΠΕ στην Ευρώπη μέσω της χώρας μας, καθώς και το εμβληματικό έργο της διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ (Great Sea Interconnector), το οποίο αποτελεί το υψηλότερο χρηματοδοτικά έργο κοινού ενδιαφέροντος της Ε.Ε. και θα τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου.
Στον τομέα των μεταφορών σημειώνουμε τη συμμετοχή της χώρας μας στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών (ΤΕΝ-Τ) και στους διαδρόμους «Βαλτική-Μαύρη Θάλασσα-Αιγαίο» και «Δυτικά Βαλκάνια-Ανατολική Μεσόγειος». Αξίζει να σταθούμε ιδιαίτερα στην προοπτική της συμμετοχής μας στο μεγάλο πρότζεκτ του Οικονομικού Διαδρόμου Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC), καθώς πρόκειται για ένα έργο υψηλής στρατηγικής σημασίας, που συνδυάζει υποδομές μεταφορών, ενέργειας και τηλεπικοινωνιών, συνδέοντας την Ινδία με τις αγορές της Ευρώπης μέσω της Ανατολικής Μεσογείου. Τέλος, δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε τις ψηφιακές υποδομές (υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών, data centers, κ.ά.) με τις οποίες η Ελλάδα μετατρέπεται τάχιστα σε στρατηγικό περιφερειακό κόμβο για τις ευρωπαϊκές τηλεπικοινωνίες.
Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα αναβαθμίζει διαρκώς τη διεθνή εικόνα της, σε γεωπολιτικό και οικονομικό επίπεδο, ως αποτέλεσμα στοχευμένων κυβερνητικών πολιτικών και διεθνών συμμαχιών, που παρέχουν ένα πλαίσιο σταθερότητας, αξιοπιστίας και προοπτικών ανάπτυξης. Εδραιώνει τον ηγετικό ρόλο της στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την ευρύτερη περιφέρεια της Μεσογείου και εμβαθύνει τις σχέσεις της με στρατηγικούς και παραδοσιακούς εταίρους, διευρύνοντας τις προοπτικές συνεργασίας με νέους εταίρους και τρίτες χώρες, σε διμερές, ευρωπαϊκό και πολυμερές πλαίσιο.
Υλοποιώντας σημαντικές επενδύσεις στην ενέργεια, στις μεταφορές, στις τηλεπικοινωνίες και την εφοδιαστική αλυσίδα, στόχος μας είναι η ανάδειξη της Ελλάδας σε έναν κρίσιμο κόμβο γεωπολιτικής και οικονομικής σημασίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε μια περίοδο που αυτή επιζητά να ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της. Με αυτόν το τρόπο η χώρα μας ισχυροποιεί την ασφάλειά της στην ευρύτερη περιοχή, ενισχύει το γεωστρατηγικό της αποτύπωμα και πολλαπλασιάζει τις δυνατότητες ευημερίας για όλους τους πολίτες.
*Γενικός γραμματέας Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Εξωστρέφειας στο υπουργείο Εξωτερικών, πρόεδρος Δ.Σ. της Enterprise Greece
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
