Τα τελευταία επτά χρόνια, ιδίως μετά την υπογραφή του τουρκο-λιβυκού μνημονίου (Νοέμβριος 2019), οι προκλήσεις από πλευράς Τουρκίας εις βάρος της χώρας μας υπήρξαν συνεχείς και απροκάλυπτες.
Παρά την προσπάθεια της κυβέρνησης να εξασφαλίσει ηρεμία στις σχέσεις των δύο χωρών με τη Συμφωνία των Αθηνών (Δεκ. 2022), η γείτων δεν σταμάτησε ούτε μία ημέρα να αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο και ευρύτερα, σε μια εμφανή προσπάθεια να ελέγξει κάθε οικονομική δραστηριότητα από ελληνικές και διεθνείς εταιρείες, με κορύφωση τη συστηματική παρενόχληση σκαφών για την πόντιση ηλεκτρικών και τηλεπικοινωνιακών καλωδίων (Κάσος, Κρήτη, Αστυπάλαια, Αμοργός κ.ά.).
Σύμφωνα, μάλιστα, με τελευταία στοιχεία (εφημερίδα «Εστία», 12/6), μόνο την περίοδο 2024-2026 σημειώθηκαν 2.734 παραβιάσεις της εθνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο από τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις, με 2.639 από αυτές να αφορούν παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων εντός της ζώνης των 6 ν.μ. Απώτερος στόχος της Άγκυρας είναι η διεκδίκηση μεγάλου τμήματος των ελληνικών θαλασσών και νήσων, περίπου όλη η περιοχή δυτικά του 25ου Μεσημβρινού.
Προς αυτή την κατεύθυνση η Άγκυρα κινείται μεθοδικά, προαναγγέλλοντας την κατάρτιση νομοσχεδίου εθνικού Δικαίου, που θα προσδιορίζει τα όρια της τουρκικής δικαιοδοσίας και θα κωδικοποιεί το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan), επιχειρώντας να νομιμοποιήσει, βάσει του εσωτερικού Δικαίου, κάθε έκνομη ενέργεια εις βάρος της Ελλάδας. Όπως ακριβώς έπραξε νομοθετώντας το Casus Belli, το 1995, που μπορεί να μην είναι σύννομο με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), πλην όμως παράγει εθνικό Δίκαιο και δημιουργεί τετελεσμένα.
Βάσει των ανωτέρω, είναι προφανές ότι, εάν δεν κινηθούμε γρήγορα και αποφασιστικά, η χώρα μας κινδυνεύει να βρεθεί εγκλωβισμένη για μια ακόμα φορά από τα ύπουλα νομοθετήματα της Άγκυρας. Αυτά θα ενισχύσουν την προσπάθεια της Τουρκίας να δημιουργήσει «ζήτημα Αιγαίου», απαιτώντας διεθνή παρέμβαση για την αποκατάσταση της δήθεν αδικίας εις βάρος της. Όμως, παρά την εξόφθαλμη τουρκική παραβατικότητα όλα τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα μέχρι στιγμής δεν έχει αντιδράσει με δραστικές νομικές ή άλλες ενέργειες, περιοριζόμενη σε ρηματικές διακοινώσεις και άλλα φαιδρά, ενώ επί του πεδίου ευρίσκεται διαρκώς αμυνόμενη. Εδώ που έφθασαν τα πράγματα, η μόνη λογική, δυναμική και με διεθνή απήχηση κίνηση από πλευράς Αθήνας είναι η ανακήρυξη Οικονομικής Αποκλειστικής Ζώνης (ΑΟΖ) σε όλο το εύρος και μήκος των ελληνικών θαλασσών. Με την ανακήρυξη ΑΟΖ, βάσει των προβλέψεων της UNCLOS, η Αθήνα θα στείλει επιτέλους ένα ξεκάθαρο μήνυμα «urbi et orbi» για το πώς ορίζει τον εθνικό θαλάσσιο χώρο της.
Με αυτή την κίνηση, η Ελλάδα αποσαφηνίζει τι εννοεί, όταν υποστηρίζει ότι απειλείται ή καταπατάται η ΑΟΖ της. Θα εναπόκειται στους άλλους, δηλαδή σε όλους όσοι θεωρούν ότι θίγονται τα συμφέροντά τους (Αλβανία, Λιβύη, Τουρκία) να προσφύγουν στη διεθνή διαιτησία ή να επιδιώξουν διμερείς διαπραγματεύσεις με την Αθήνα για λεπτομερή οριοθέτηση. Με άλλα λόγια, θα αλλάξουν ακαριαία οι ρόλοι και οι συσχετισμοί και οι άλλοι θα καταστούν πλέον οι επισπεύδοντες.
Αυτή τη δεδομένη χρονική στιγμή αποτελεί παράθυρο ευκαιρίας για την Ελλάδα η ανακήρυξη ΑΟΖ για τρεις βασικούς λόγους:
1. Τον Απρίλιο του 2025, η κυβέρνηση ανακοίνωσε τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό (ΘΧΣ) σε συμμόρφωση με κοινοτική Οδηγία, τα εξωτερικά όρια του οποίου συμπίπτουν με αυτά της ακήρυχτης, αλλά πολύ υπαρκτής, ελληνικής ΑΟΖ. Τότε, υπήρξαν εξαιρετικά ήπιες αντιδράσεις από την Τουρκία, η οποία, ευρισκόμενη σε διαπραγματεύσεις με την Ε.Ε. για τη συμμετοχή της σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα, ουδόλως θέλησε να αμφισβητήσει το ευρωπαϊκό Aquis.
2. Με την ανακήρυξή της, η ελληνική ΑΟΖ θα αποτελέσει αυτόματα μέρος της ευρωπαϊκής ΑΟΖ και, άρα, η ενέργεια αυτή της Αθήνας θα πρέπει να τύχει πλήρους πολιτικής κάλυψης και διπλωματικής υποστήριξης από τις Βρυξέλλες
3. Με την υπογραφή, πριν από δύο εβδομάδες, της διακήρυξης για την ίδρυση Κέντρου Ενέργειας Ανατολικής Μεσογείου (East Med Energy Center) που θα εδρεύει στις ΗΠΑ, στο πλαίσιο της συνεργασίας 3+1 (Ελλάς, Κύπρος, Ισραήλ, ΗΠΑ), ενισχύονται ακόμα περισσότερο οι ενεργειακοί δεσμοί Ελλάδας-ΗΠΑ. Και, μάλιστα, όταν ήδη δραστηριοποιούνται στην ελληνική ΑΟΖ (νότια της Κρήτης και Ιόνιο) δύο από τις μεγαλύτερες αμερικανικές πετρελαϊκές (ExxonMobil, Chevron). Άρα, με την Ελλάδα να καλύπτεται ήδη από ένα ισχυρό δίχτυ αμερικανικής προστασίας, μια κίνηση που θα προστατεύσει τα συμφέροντα των ανωτέρω εταιρειών θα τύχει υποστήριξης από την αμερικανική κυβέρνηση.
Με το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο (βλ. Ν. 4001/2011, Άρθρο 156), που ορίζει τα εξωτερικά όρια της ΑΟΖ, βάσει των προβλέψεων της UNCLOS, η ανακήρυξή της από την Ελλάδα για το σύνολο του θαλάσσιου χώρου (αφού προηγουμένως ορίσει γραμμές βάσης με το κλείσιμο κόλπων) μπορεί να γίνει σχετικά εύκολα, μέσω της δημοσίευσης Προεδρικού Διατάγματος και ανάρτησης χάρτη και δημοσίευσης συντεταγμένων που να απεικονίζει τα όριά της – με έντονη μαύρη γραμμή εκεί όπου έχει γίνει οριοθέτηση, με Ιταλία και εν μέρει με την Αίγυπτο, και με διακεκομμένη γραμμή όπου δεν έχει γίνει ακόμα, δηλαδή με την Αλβανία, τη Λιβύη, υπόλοιπο Αιγύπτου, Κύπρο και Τουρκία.
Η Κύπρος, με την οποία η Ελλάδα θα έπρεπε από καιρό να έχει προχωρήσει σε οριοθέτηση, ανακήρυξε ΑΟΖ ήδη από το 2004, χωρίς η Τουρκία να κάνει απόβαση στο νότιο τμήμα της νήσου, με τη δημοσίευση χάρτη και, εν συνεχεία, προχωρώντας σε οριοθετήσεις με την Αίγυπτο (2003), το Ισραήλ (2010) και με τον Λίβανο (2007, 2025), ενώ πολύ σύντομα θα υπάρξει οριοθέτηση και με τη Συρία.
Σε αντίθεση με την οριοθέτηση, όπου απαιτείται η συνεννόηση δύο κρατών με κοινά θαλάσσια σύνορα, σύμφωνα με την UNCLOS, η ανακήρυξη ΑΟΖ αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα και μονομερή ενέργεια, όπως και ο καθορισμός της έκτασης των χωρικών υδάτων (που σήμερα είναι στα 6 ν. μ.), για τα οποία διατηρούμε δικαίωμα επέκτασης στα 12 ν. μ., αλλά δεν το πράττουμε, εξαιτίας του ότι η Τουρκία μάς απειλεί -παρανόμως- με πόλεμο. Ταυτόχρονα με την ανακήρυξη συνολικής ΑΟΖ, η Ελλάδα θα πρέπει να απευθύνει πρόσκληση στις χώρες με τις οποίες δεν έχει κάνει οριοθέτηση -συμπεριλαμβανομένης και της Τουρκίας- να προσέλθουν σε διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό των μεταξύ τους θαλάσσιων συνόρων. Όμως, αυτές οι διαπραγματεύσεις θα γίνουν με σημείο εκκίνησης τη μέση γραμμή και όχι με αυθαίρετες συντεταγμένες που ήθελε προτάξει κάθε κράτος.
Τέλος, η Ελλάδα εκ των πραγμάτων είναι υποχρεωμένη να προχωρήσει το συντομότερο σε ανακήρυξη συνολικής ΑΟΖ, καθώς το τελευταίο διάστημα έρχεται αντιμέτωπη όλο και πιο συχνά με σοβαρές προκλήσεις (ουκρανικά drones, τουρκικές αμφισβητήσεις), ενώ, παράλληλα, προσπαθεί να προσελκύσει διεθνείς επενδύσεις στις έρευνες υδρογονανθράκων, σε θαλάσσια αιολικά πάρκα και στη δημιουργία νέων θαλάσσιων ενεργειακών διαδρόμων. Χωρίς την ύπαρξη ΑΟΖ, το όλο εγχείρημα γίνεται δύσκολο -αν όχι ανέφικτο-, λόγω των πρακτικών δυσκολιών που, με μαθητική ακρίβεια, αργά ή γρήγορα θα προκύψουν.
* Ενεργειακός Αναλυτής, Διευθυντής του energia.gr και ο Πρόεδρος του ΙΕΝΕ
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
