…Είχε πει ο Αριστοτέλης στο έργο του «Μετά τα φυσικά». Μία φράση που αναδυκνύει ότι το σύνολο δεν προκύπτει απλά προσθέτοντας τα επιμέρους κομμάτια. Αυτό το αρχαίο ελληνικό απόφθεγμα θα μπορούσε να αποκαλέσει την ρίζα της συστημικής σκέψης και κατά συνέπεια ο Αριστοτέλης θα μπορούσε να θεωρηθεί ένας από τους πρώτους συστημικούς φιλόσοφους όλων των εποχών.
Η θεωρία των συστημάτων ερμηνεύει τα φαινομενικά μεμονωμένα γεγονότα και τους ανθρώπους ως αλληλοσυνδεόμενα μέρη ενός ευρύτερου συνόλου. Αντί να εξετάζει τα πράγματα απομονωμένα, εστιάζει στον τρόπο που τα στοιχεία αλληλεπιδρούν, δημιουργώντας δυναμικές ιδιότητες που δεν υπάρχουν στα επιμέρους μέρη. Κατά συνέπεια το σύστημα είναι πάντα μεγαλύτερο από το άθροισμα των μερών του.
Μία αλλαγή σε ένα μέρος του συστήματος επηρεάζει ολόκληρο το σύστημα, ενώ ταυτόχρονα τα μέρη ανταλλάσσοντας διαρκώς πληροφορίες μεταξύ τους και με το εξωτερικό περιβάλλον διαμορφώνουν την συμπεριφορά τους βάσει των αποτελεσμάτων αυτής της συνεχόμενης και πολλές φορές υποσυνείδητης ανταλλαγής. Αυτό επηρεάζει όλα τα συστήματα των οποίων αποτελούμε μέρος τόσο τα ιδιωτικά (οικογένεια, κύκλος φίλων, κλπ) όσο και τα επαγγελματικά (εταιρεία, τμήμα κλπ).
Τρεις πυλώνες
Μάλιστα στην συστημική σκέψη και φιλοσοφία υπάρχει και μία ιεραρχία που καθορίζει τους ρόλους και πολλές φορές την σημαντικότητα μέσα σε μία ομάδα. Η ιεραρχία αυτή στηρίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες: την αρχαιότητα, με άλλα λόγια τον χρόνο εισόδου του ατόμου στην επιχείρηση, την θέση του καθενός στην ομάδα με βάση τα οργανογράμματα και την εμπειρία και εξειδίκευση του εργαζομένου σε κάποια ειδικά θέματα της επιχείρησης.
Αυτή η ιεραρχία καθορίζει άτυπα την λειτουργία και την απόδοση μίας ομάδας όπως και τις σχέσεις ανάμεσα στα μέλη του συγκεκριμένου συστήματος. Ο μη σεβασμός και η μη αποδοχή της μπορεί να οδηγήσει στην δυσλειτουργία της ομάδας και σε διάφορες συγκρούσεις που θα επηρεάσουν το κλίμα εργασίας και την ψυχολογία του κάθε εργαζόμενου. Είναι σημαντικό λοιπόν για κάθε μάνατζερ να μπορεί να αναλύσει και να διεισδύσει στην εσωτερική τάξη της ομάδας του.
Ποιοι άγραφοι νόμοι ισχύουν στην λειτουργία μίας ομάδας; Ποιοι άτυποι κανόνες και νόρμες παίζουν ρόλο στην συνοχή της; Ποια εσωτερική τάξη επικρατεί; Ποιος έχει τον λόγο και μπορεί να επηρεάσει όλη την ομάδα και ας μην είναι το νόμιμο ηγετικό στέλεχος; Με άλλα λόγια ποιος είναι ο άτυπος αρχηγός της ομάδας; Ποιος κυριαρχεί στις συζητήσεις; Ποιος αντιδρά σε κάθε πρόταση και φρενάρει την εξέλιξη ή ακόμα και τις αλλαγές; Ποιος γίνεται άτυπα ηγέτης στις κρίσεις και λύνει τα προβλήματα ή ακόμα και τις συγκρούσεις ανάμεσα στα μέλη της ομάδας;
Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός
Αυτές τις ερωτήσεις πρέπει να θέσει κάθε ηγετικό στέλεχος που αναλαμβάνει μία καινούργια ομάδα, όσο χρόνο και αν αυτό απαιτεί. «Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός» έλεγαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι. Η παρατήρηση των ρόλων και της θέσης του κάθε μέλους μίας ομάδας από την αρχή σε διάφορες καταστάσεις και φάσεις της δουλειάς δίνει πολύτιμες απαντήσεις στις παραπάνω ερωτήσεις που καθορίζουν όχι μόνο πως θα μπορέσει να διοικήσει την ομάδα του ο καινούργιος μάνατζερ αλλά και κατά πόσο η ομάδα αυτή θα τον αποδεχτεί, θα τον εντάξει και θα τον αναγνωρίσει σαν τον πραγματικό της ηγέτη.
Εαν μάλιστα αυτό δεν γίνει εξαρχής, η ομάδα θα αντιδράσει με τον τρόπο της, δυσκολεύοντας το έργο του καινούργιου μάνατζερ. Σε αυτή ακριβώς την κατάσταση βρίσκοταν και ο Άλεξ όταν επικοινώνησε μαζί μου την πρώτη φορά. Δυναμικός, γύρω στα σαράντα πέντε, με μεγάλη εμπειρία στην διοίκηση επιχειρήσεων και κυρίως στον χώρο του, στις πώλησεις, ανέλαβε την ηγεσία μίας πετυχημένης ομάδας δέκα ατόμων.
Ο προκάτοχος του είχε διοικήσει την ομάδα αυτή για πολλά χρόνια, ήταν ιδιαίτερα αγαπητός και αποδεχτός από όλα τα μέλη της ομάδας, τα οποία τον θεωρούσαν «έναν από αυτούς» γιατί είχε ξεκινήσει και αυτός σαν απλός πωλητής πριν πάρει τον ρόλο του ηγετικού στελέχους. Είχε μείνει στην θέση αυτή μέχρι την σύνταξή του, την οποία είχε πάρει έξι μήνες πριν αναλάβει ο Άλεξ την διοίκηση της ομάδας του. Είχε μάλιστα ακόμα επαφή με τρία από τα μέλη της ομάδας και επειδή καταναλώνε τις τελευταίες του διακοπές, δεν γνώρισε ποτέ προσωπικά τον διαδοχό του.
Η πρώτη ημέρα στη νέα εργασία
Αυτά βέβαια δεν τα γνώριζε ο Άλεξ όταν δέχτηκε την θέση αυτή ερχόμενος από μία άλλη εταιρεία όπου διοικούσε με μεγάλη επιτυχία μία ομάδα πωλητών σε έναν αντίστοιχο τομέα. Στο πρώτο μας coaching μου περιέγραψε την πρώτη του μέρα στην δουλειά και κυρίως την πρώτη του συνάντηση με όλη την ομάδα, την οποία είχε οργανώσει το μεγάλο αφεντικό για να τον παρουσιάσει. Μία εμπειρία που τον σημάδεψε και ταυτόχρονα τον ξένισε. Ερχόμενος από μία δυναμική start up επιχείρηση, βρέθηκε σε μία παραδοσιακή αυστριακή εταιρεία, σημαντική και ισχυρή στον χώρο της.
«Είχα προετοιμαστεί καλά για την πρώτη μέρα. Είχα ζητήσει το οργανόγραμμα της εταιρείας, είχα μάθει τα ονόματα της ομάδας μου και με το καλύτερο χαμόγελο μπήκα στην αίθουσα συνεδριάσεων, αφού με είχε υποδεχθεί πριν με μεγάλο ενθουσιασμό και με μία πολύ φιλική συζήτηση ο διευθυντής της εταιρείας. Αυτό που συνάντησα δεν θα το περίμενα ούτε στα χειρότερα όνειρα μου». Ήταν τα πρώτα του λόγια, κοιτάζοντας με βαθιά στα μάτια. Έκπληξη και ίσως απορία και προβληματισμός έβαφαν κάπως την χροιά της φωνής του.
Οι δέκα υφιστάμενοι του καθόντουσαν γύρω από το τραπέζι με σταυρωμένα χέρια και τον περίμεναν. Χαμόγελο κανένα, μόνο βλοσυρά βλέμματα. Ακριβώς απέναντι του κάθονταν ο Γιόχαν και τον κοιτούσε κατευθείαν μέσα στα μάτια. Ήταν ο παλαιότερος της ομάδας και ο καλύτερος φίλος του προκατόχου του. Δίπλα του κάθοταν ο Φραντς, ο πωλητής με τον μεγαλύτερο τζίρο. Κανένας τους δεν μιλούσε. Σιγή που του θύμισε τις ταινίες Γουέστερν που έβλεπε μικρός με τον πατέρα του. Αναρωτιόταν πότε θα βγάλει το πιστόλι του ο Γιόχαν.
Αντί για αυτό διέκοψε την σιωπή ο διευθυντής της εταιρείας παρουσιάζοντας τον Άλεξ στην καινούργια του ομάδα. Όταν τελείωσε κανείς δεν κουνήθηκε από την θέση του. Όλοι περίμεναν τα λόγια του Άλεξ, ο οποίος, από ότι μου είπε ούτε στο πρώτο του ραντεβού, δεν είχε νιώσει τόσο άβολα. Μην γνωρίζοντας τους άγραφους κανόνες της ομάδας και την συστημική σκέψη δεν κατάφερε να τους κερδίσει στην πρώτη αυτή συνεδρίαση. Διαισθάνθηκε όμως ότι ο Γιόχαν ήταν το κρυφό αφεντικό της ομάδας και ότι ο Φραντς αποτελούσε τον πιστότερο του σύμμαχο.
Αποφασίσαμε να κάνουμε τρία συστημικά workshops με όλα τα μέλη της ομάδας και δύο face-to-face με κάθε μέλος της ομάδας. Ο ρόλος του Άλεξ ήταν να παρατηρεί και να αντιλαμβάνεται τις αντιδράσεις και τις αλληλεπιδράσεις, να αφουγκραστεί τους ενδοιασμούς και να εμβαθύνει τα μικροκύματα. Στις προσωπικές συνεδριάσεις μάθαμε ότι ο Γιόχαν ήλπιζε να αναλάβει αυτός τα ηνία της ομάδας, όταν συνταξιοδοτήθηκε ο φίλος του, κάτι που εξηγούσε την αρχική εχθρική του στάση.
Στο τελευταίο workshop ο Άλεξ, έχοντας πλέον καταλάβει την λειτουργία της ομάδας και τις ιδιαιτερότητες του κάθε μέλους της, χρησιμοποίησε τις συστημικές αξίες για να αποκαταστήσει την άγραφη ιεραρχία στην ομάδα του. Με θάρρος και ταπεινότητα αναγνώρισε την σημαντικότητα του Γιόχαν για την συνοχή της ομάδας και τον ρόλο του Φραντς σαν τον πιο έμπειρο και πετυχημένο πωλητή. Ταυτόχρονα σημείωσε ότι το κάθε μέλος της ομάδας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του τμήματος και της συνολικής επιτυχίας στις πωλήσεις.
Νέες νίκες
Παράλληλα δήλωσε ότι με την βοήθεια τους είναι αποφασισμένος να οδηγήσει την ομάδα του σε καινούργιες «νίκες» εδραιώνοντας έτσι τον ρόλο του ως νέος ηγέτης και δημιουργώντας μία διαφορετική τάξη όπου το κάθε μέλος της ομάδας θα μπορούσε να αξιοποιήσει τα ταλέντα του, την εμπειρία του και την μοναδικότητα του. Ο Γιόχαν μετατράπηκε στον καλύτερο σύμμαχο του και ο Φραντς έγινε ο εκλεκτότερος μέντορας για τους νέους πωλητές.
Στο τελευταίο μας coaching μου εξομολογήθηκε ότι η συστημική θεωρία ήταν μία μεγάλη ανακάλυψη για εκείνον που όχι μόνο του άλλαξε ριζικά τον τρόπο σκέψης αλλά και την στάση του σαν ηγετικό στέλεχος. Έσκασε μάλιστα στα γέλια, όταν του υπενθύμισα ότι για αυτό είχε πει κάποτε ο Ναπολέοντας: «Δεν υπάρχουν κακοί στρατιώτες, μόνο κακοί αξιωματικοί».
*Ψυχολόγος επιχειρήσεων στη Βιέννη
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
