Οι πρόσφατες δημόσιες τοποθετήσεις για την αναθεώρηση του αμυντικού δόγματος εκτός από την εσωτερική συζήτηση αξιοποιήθηκαν από τουρκικά ΜΜΕ ως ένδειξη μεταβολής της ελληνικής στρατηγικής.
Η χρονική συγκυρία που απαιτεί θεσμική ψυχραιμία και στρατηγική συνέχεια και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάστηκε αυτή η νέα προσέγγιση αναδεικνύει σοβαρά ζητήματα διαδικασίας, περιεχομένου και διεθνούς αντίκτυπου.
Είδαμε να προβάλλεται στο δημόσιο λόγο η ιδέα ότι το Αιγαίο δεν θα προστατεύεται πλέον πρωτίστως από τον Στόλο, αλλά ότι θα «κλείνει» μέσω ενός δικτύου χερσαίων και νησιωτικών πυραυλικών, αντιαεροπορικών και αντι-drone συστημάτων και παράλληλα, έγινε αναφορά στην ανάγκη «απελευθέρωσης» του Στόλου για αποστολές ευρύτερα στην Ανατολική Μεσόγειο στο πλαίσιο μιας νέας αμυντικής αρχιτεκτονικής. Ωστόσο αυτές οι θέσεις δεν συνοδεύτηκαν από επιτελικό σχεδιασμό, μελέτη εφαρμογής ή κάποια αναλυτική αξιολόγηση των επιπτώσεων στη δομή δυνάμεων. Παρουσιάστηκαν ως πολιτική δήλωση, χωρίς να έχει προηγηθεί η καθιερωμένη θεσμική επεξεργασία.
Μια τέτοια έλλειψη θεσμικής προεργασίας αποτελεί το πρώτο και βασικό ζήτημα, διότι στις σύγχρονες δημοκρατίες παρόμοιες αλλαγές δόγματος δεν ανακοινώνονται χωρίς τεκμηρίωση. Αξιολογούνται διακλαδικά, κοστολογούνται, εντάσσονται σε θεσμικά κείμενα, συζητούνται στις αρμόδιες Επιτροπές της Βουλής και στο ΚΥΣΕΑ. Η παράκαμψη αυτής της διαδικασίας παράγει ασάφεια και όχι στρατηγική. Άλλωστε ιστορικά η χώρα αυτή τη γραμμή ακολουθούσε.
Επιπλέον, η χρονική στιγμή αυτών των τοποθετήσεων συμπίπτει με μια περίοδο ενίσχυσης του Στόλου, αφού την τελευταία τριετία η Ελλάδα έχει υλοποιήσει μία εκτεταμένη εξοπλιστική προσπάθεια. Οι φρεγάτες FDI/Belharra βρίσκονται σε εξέλιξη, οι ιταλικές Fremm τύπου Bergamini είναι στην διαδικασία προς απόκτηση, υπαρχει το θέμα του εκσυγχρονισμού των ΜΕΚΟ χωρις να εχει ακόμα ληφθεί απόφαση, συζητούνται οι νέες κορβέτες ενώ συνεχίζονται προγράμματα υποστήριξης για τα υποβρύχια και τα συστήματα ναυτικής επιτήρησης και παράλληλα, μόλις τις τελευταίες ημέρες πέρασαν από την αρμόδια επιτροπή νέα προγράμματα που αφορούν προγράμματα υποστήριξης που αφορούν τα νεοαποκτηθέντα αεροσκάφη Rafale, συστήματα της ΠΑ και υποστήριξη υφιστάμενων οπλικών μέσων. Όλα αυτά δείχνουν μια ξεκάθαρη κατεύθυνση: ενίσχυση της ναυτικής ισχύος και διατήρηση της ισορροπίας στο Αιγαίο. Δεν συνάδουν με μια ξαφνική μετατόπιση του κέντρου βάρους από τη θάλασσα στη στεριά.
Το δεύτερο κρίσιμο σημείο αφορά την ουσία της νέας προσέγγισης διότι σαφώς η ενίσχυση των νησιών με σύγχρονα συστήματα είναι αναγκαία ωστόσο, πιθανή υποβάθμιση της θαλάσσιας διάστασης της αποτροπής δεν ανταποκρίνεται στις επιχειρησιακές πραγματικότητες της χώρας. Το Πολεμικό Ναυτικό αποτελεί τον φορέα που διασφαλίζει την ελευθερία κινήσεων και υποστηρίζει την κυριαρχία στη θάλασσα. Η προβολή μιας προσέγγισης που δεν κάνει σαφές πώς αναπληρώνεται η επιχειρησιακή λειτουργία της ναυτικής ισχύος δημιουργεί εύλογα ερωτήματα αξιοπιστίας.
Ακόμη πιο προβληματική είναι η διεθνής διάσταση καθώς οι δηλώσεις αυτές προβλήθηκαν με τρόπο υπερβολικό από τουρκικά ΜΜΕ τα οποία τις ενέταξαν σε ένα αφήγημα περί «ελληνικής μετατόπισης» ή «προσπάθειας κλειδώματος του Αιγαίου». Η Ελλάδα φυσικά δεν μπορεί να διαμορφώνει την πολιτική της στη βάση των αντιδράσεων τρίτων χωρών, όμως, οφείλει να αναγνωρίζει ότι ο τρόπος παρουσίασης στρατηγικών επιλογών επηρεάζει το διεθνές περιβάλλον. Δηλώσεις που στερούνται επαρκούς θεσμικής τεκμηρίωσης είναι ευάλωτες σε παρερμηνείες ιδίως σε ένα περιβάλλον όπου ο αναθεωρητισμός της άλλης πλευράς παραμένει ενεργός.
Είναι προφανές ότι η χώρα χρειάζεται επικαιροποίηση του αμυντικού δόγματος, διότι το περιβάλλον ασφαλείας έχει αλλάξει και οι Ένοπλες Δυνάμεις εξελίσσονται. Αυτό που επίσης χρειάζεται —και έλειψε από τη συγκεκριμένη δημόσια παρέμβαση— είναι θεσμική μέθοδος: μελέτη, συντονισμός, θεσμική εγκυρότητα και πλήρης επιχειρησιακή αξιολόγηση.
Η αξιοπιστία μιας αμυντικής πολιτικής δεν εξαρτάται μόνο από τα μέσα της και κρινεται χρήσιμο η δημόσια ρητορική να ακολουθεί τη θεσμική διαδικασία, όχι να την υποκαθιστά. Και αυτό είναι το κεντρικό διακύβευμα: η στρατηγική να επιστρέψει εκεί όπου ανήκει — στους θεσμούς, όχι στην επικοινωνία, ώστε σε αυτή τη βάση να μπορέσει να στηριχθεί η οποιαδήποτε συζήτηση για νέο δόγμα.
*Ο κ. Ευάγγελος Αποστολάκης είναι Βουλευτής Επικρατείας, πρ. Υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νχος ε.α. Επίτιμος Αρχηγός ΓΕΕΘΑ
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
