Είπε ο Ηράκλειτος στο τέλος του 6ου αιώνα π.Χ. στην Έφεσο. Η διαρκής κίνηση και η μεταβολή που εκφράζει η φράση «Όλα είναι ρευστά και τίποτα δεν μένει το ίδιο» αποτελεί το θεμελιώδες χαρακτηριστικό της πραγματικότητας, το οποίο παρομοίασε ο Έλληνας φιλόσοφος με την εικόνα ενός ποταμού που παραμένει ίδιος, ενώ το νερό που κυλάει μέσα του αλλάζει διαρκώς.
Ο Ηράκλειτος, πιστός στο «τα πάντα ρει», υπογράμμιζε ότι «δεν μπορείς να μπεις δυο φορές στον ίδιο ποταμό», επειδή ανά πάσα στιγμή ο ποταμός αλλάζει, οπότε ποτέ δεν είναι ο ίδιος ποταμός.
Οι αλλαγές ή μεταβολές αποτελούν σταθερό κομμάτι στις ζωές μας, τόσο τις προσωπικές, όσο και τις επαγγελματικές. Κάποιες γίνονται συνειδητά, άλλες ασυνείδητα, κάποιες είναι θελητές και κάποιες γίνονται χωρίς τη θέλησή μας. Όλες είναι συνδεδεμένες με διάφορα συναισθήματα, από άρνηση μέχρι αποδοχή, από φόβο μέχρι ενθουσιασμό. Ανάλογα με τις εμπειρίες μας και τις πεποιθήσεις μας σε σχέση με την έννοια και την σημαντικότητα της αλλαγής, αντιδρούμε θετικά ή διστακτικά στα γεγονότα που μας κατακλύζουν και επηρεάζουν τις ζωές μας και ίσως και το ίδιο μας το είναι.
Και όποιος νομίζει ότι μένει ανεπηρέαστος και αντιμετωπίζει τις αλλαγές με βάση μόνο τη λογική του, θα πρέπει να θυμηθεί τι συνέβη τον Μάρτιο του 2020. Όταν όλοι μας νομίζαμε ότι δεν μας αφορά τι γίνεται στην Κίνα, μέχρι που συνειδητοποιήσαμε ότι μας αφορά όλους μας και κλείσαμε τα σύνορα και κατά εντολή μείναμε στα σπίτια μας. Ριζική παγκόσμια αλλαγή χωρίς εξαιρέσεις και καμία προετοιμασία. Ολική παρέμβαση στις ζωές μας που τη δεχτήκαμε, χωρίς να βγούμε στον δρόμο και να κάνουμε διαδήλωση με βασικό συναίσθημα τον φόβο και την ελπίδα της επιβίωσης.
Όταν όλα αλλάζουν
Αυτό είναι και το βασικό μας πρόγραμμα όταν αλλάζουν ριζικά τα δεδομένα γύρω μας. Σε μία κατάσταση υποκειμενικού τρόμου, ο εγκέφαλος μας εκπέμπει σήματα κινδύνου και σηματοδοτεί το λιμβικό σύστημα να αποφασίσει αν θα παλέψει ή αν θα τραπεί σε φυγή. Παράλληλα, προκαλεί έκκριση αδρεναλίνης, επιταχύνει τους παλμούς και προετοιμάζει το σώμα είτε να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο (fight) ή να απομακρυνθεί (flight). Αν κανένα από αυτά τα δύο δεν είναι εφικτό, μία τρίτη εκδοχή μπαίνει σε εφαρμογή: το πάγωμα (freeze) με άλλα λόγια παριστάνω τον νεκρό όπως κάνουν πολλές φορές τα ζώα στη σαβάνα.
Είναι τόσο αυτόματος αυτός ο αμυντικός μηχανισμός του εγκεφάλου μας απέναντι στις επερχόμενες απειλές, που μπαίνει σε λειτουργία πριν ακόμα σκεφτούμε ή ακούσουμε περί τίνος πρόκειται.
Αυτή ακριβώς την αντίδραση από τους συνεργάτες του αντιμετώπισε και ο Ντικ, ένας εξαιρετικός Ολλανδός μάνατζερ, ειδικός στον οικονομικό τομέα και στις επιχειρησιακές αναδιοργανώσεις. Η πρώτη του περιγραφή ήταν δραστική: «Ό,τι και να κάνω, αντιδρούν επιθετικά ή δεν κάνουν τίποτα. Δεν ξέρω πλέον τι χρειάζονται για να καταλάβουν πόσο σημαντική είναι για αυτούς και την επιχείρηση αυτή η αναδιάρθρωση».
Σταλμένος από τη μητρική εταιρεία στο Βέλγιο, έπρεπε όσο γίνεται πιο γρήγορα να εκτελέσει σημαντικές αλλαγές στη θυγατρική αυστριακή εταιρεία στο Λίντς. Κάθε εβδομάδα ερχόταν από το Άμστερνταμ και περνούσε μία μέρα στην Πάνω Αυστρία προσπαθώντας να πραγματοποιήσει τις εντολές που του είχαν δώσει. Με όλα τα δυνατά του μέσα: λογικά επιχειρήματα, power point παρουσιάσεις, στρατηγικές και άπειρες συνεδριάσεις. Με μόνο αποτέλεσμα το «πάγωμα» και την «πάλη».
Οι Αυστριακοί συνεργάτες, ανυποψίαστοι και απροετοίμαστοι για τις επερχόμενες αλλαγές, αντέδρασαν όχι μόνο με επιφύλαξη, αλλά και με αντίσταση. Γιατί να αλλάξουμε κάτι που για εμάς λειτουργεί; Πώς θα επηρεάσει την καθημερινότητά μας; Τι σημαίνει για εμάς προσωπικά και κατ’ επέκταση για τις οικογένειές μας; Ποιες θα είναι οι συνέπειες αν δεν δεχτούμε την αλλαγή; Μπορούμε να μη δεχτούμε την αλλαγή αυτή; Είναι για εμάς η αλλαγή κάτι θετικό ή αντιδρούμε αρνητικά και μόνο που ακούμε τη λέξη αλλαγή;
Τέλος εποχής
Ερωτήματα που ποτέ δεν τέθηκαν, αλλά θα έπρεπε να απαντηθούν για να βοηθήσουν τους εργαζόμενους όχι μόνο να καταλάβουν την αλλαγή, αλλά και να τη δεχτούν συναισθηματικά. Χωρίς το συναισθηματικό κομμάτι, κάθε μεταβολή παραμένει επιφανειακή και χωρίς commitment. Μην ξεχνάμε ότι τις πιο πολλές φορές οι αλλαγές σηματοδοτούν το τέλος μίας εποχής και το ξεκίνημα μίας καινούργιας. Συνεπώς. συνδέονται με συναισθήματα απώλειας για αυτό που χάνεται και είναι οικείο και ενδεχομένως κάποια ανασφάλεια για αυτό που έρχεται και είναι άγνωστο.
Για να αλλάξεις όμως την πορεία ενός ποταμού, πρέπει πρώτα να πας με τα νερά του και μετά σταδιακά με μικροκινήσεις και φινέτσα να αλλάξεις το ρεύμα χωρίς να καταστρέψεις το οικοσύστημά του. Αυτό αποφασίσαμε να κάνει και ο Ντικ. Να κουβεντιάσει με τους εργαζόμενους, να τους θέσει τα ερωτήματα που δεν έθεσαν οι ίδιοι, να τους ακούσει, να τους καταλάβει, να «πάει με τα νερά τους». Οι συνομιλίες αυτές ήταν για τον έμπειρο Ολλανδό μάνατζερ αποκαλυπτικές. Κατάλαβε τι προκαλούσε η παρουσία του και η δουλειά του σε αυτούς τους ανθρώπους και κατάφερε να γίνει από εχθρός σύμμαχος.
Θετικοί στις αλλαγές
Ταυτόχρονα ανακάλυψε ποιοι εργαζόμενοι ήταν από μόνοι τους θετικοί στις αλλαγές που φέρνει η ζωή και ποιοι ήταν ίσως από προηγούμενες εμπειρίες τους πιο διστακτικοί. Οι πρώτοι έγιναν αγγελιοφόροι των σταδιακών αλλαγών και οι δεύτεροι τον βοήθησαν να προβλέψει πιθανές δυσκολίες στα επόμενα βήματα και να βρει τον απαραίτητο ρυθμό στην υλοποίηση των μεταβολών χωρίς να δημιουργηθεί αντίσταση και ανησυχία. Οι αλλαγές είναι πάντα μια επιβάρυνση και όπως λένε οι Αυστριακοί «Το πώς είναι πιο σημαντικό από το τι».
Το έδαφος ήταν πλέον έτοιμο για τη μεταμόρφωση. Τα επόμενα βήματα ήταν πιο γρήγορα και πιο εύκολα. Ένα κλίμα εμπιστοσύνης είχε πλέον δημιουργηθεί και οι εργαζόμενοι δέχτηκαν τις προτάσεις του Ντικ όπως οι ναύτες ακολουθούν την πορεία που δίνει ο καπετάνιος τους. Η αλλαγή από απειλή έγινε περιπέτεια και οι Αυστριακοί συνεργάτες ήταν έτοιμοι να εγκαταλείψουν το γνωστό τους «λιμάνι» για να ανακαλύψουν καινούργιες «θάλασσες» και νέα «μέρη».
Έτσι όλοι ένιωσαν τι εννοούσε ο διάσημος Γάλλος Νομπελίστας συγγραφέας Αντρέ Ζιντ, όταν είχε κάποτε πει: «Ποτέ δεν θα ανακαλύψεις καινούργιες στεριές, αν δεν έχεις το θάρρος να αφήσεις πίσω σου τη στεριά για πολύ καιρό».
* Ψυχολόγος και σύμβουλος επιχειρήσεων στη Βιέννη
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
