Το ερώτημα αν το γουάν μπορεί να εκθρονίσει το δολάριο ακούγεται έντονα τα τελευταία χρόνια. Αλλά ίσως είναι το λάθος ερώτημα. Η Κίνα δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκη να αντικαταστήσει το αμερικανικό νόμισμα. Αρκεί να δημιουργήσει αρκετές εναλλακτικές διαδρομές.
Αυτό επισημαίνει στο CNBC ο Dewardric L. McNeal, γενικός διευθυντής της Longview Global. Και τα δεδομένα των δικαιώνουν. Γιατί το Πεκίνο έχει πετύχει να αναπτύξει ένα σύστημα, στο οποίο επενδυτές, εμπορικοί εταίροι, τράπεζες και χώρες ολόκληρες δεν είναι υποχρεωμένες να περνούν μέσα από το δολάριο.
Η στρατηγική της Κίνας για την ενίσχυση Όχι με μία θεαματική κίνηση, αλλά με τη μέθοδο που χαρακτηρίζει τη μακροπρόθεσμη κινεζική στρατηγική: σταδιακά, επίμονα, θεσμικά και υποδομικά. Το γουάν δεν γίνεται αύριο το νέο δολάριο. Γίνεται όμως ολοένα περισσότερο εργαλείο συναλλαγών, χρηματοδότησης, ενεργειακού εμπορίου και γεωπολιτικής άμυνας.
Το μήνυμα από τη Σαγκάη
Στο φετινό Lujiazui Forum στη Σαγκάη, το αποκαλούμενο και «κινεζικό Νταβός» των χρηματοοικονομικών, οι κινεζικές αρχές παρουσίασαν νέα μέτρα για την ενίσχυση της υπεράκτιας αγοράς γουάν, τη διεύρυνση των διασυνοριακών συναλλαγών στο κινεζικό νόμισμα, τη δημιουργία νέων μηχανισμών ρευστότητας για ξένες κεντρικές τράπεζες και κρατικούς επενδυτικούς φορείς, αλλά και την περαιτέρω ανάδειξη της Σαγκάης σε διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο.
Για τους σκεπτικιστές στη Δύση, όλα αυτά μοιάζουν γνώριμα. Η Κίνα εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες μιλά για διεθνοποίηση του γουάν. Το ξεκίνησε μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, όταν το Πεκίνο συνειδητοποίησε πόσο ευάλωτο είναι απέναντι στις αποφάσεις της Ουάσιγκτον και της Fed, έχοντας τεράστια αποθέματα σε δολάρια.
Έκτοτε, δημιούργησε προγράμματα διακανονισμού εμπορίου σε γουάν, υπεράκτια κέντρα εκκαθάρισης, swap lines με άλλες κεντρικές τράπεζες, εναλλακτικές υποδομές πληρωμών και αγορά ομολόγων σε κινεζικό νόμισμα. Τίποτα από αυτά δεν ανέτρεψε την κυριαρχία του δολαρίου. Όλα μαζί, όμως, δημιουργούν ένα παράλληλο σύστημα.
Η στρατηγική δεν είναι νομισματική, είναι γεωπολιτική
Η κυριαρχία του δολαρίου δεν είναι απλώς οικονομικό προνόμιο των ΗΠΑ. Είναι εργαλείο ισχύος. Επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να επιβάλλει κυρώσεις, να ελέγχει την πρόσβαση στο σύστημα εκκαθάρισης σε δολάρια, να παρακολουθεί χρηματοροές και να πιέζει κράτη, εταιρείες και τράπεζες.
Η Κίνα το γνωρίζει. Και ακριβώς γι’ αυτό δεν περιορίζεται στο να προωθεί το γουάν ως νόμισμα κύρους. Το μετατρέπει σε νόμισμα στρατηγικής προστασίας. Θέλει να μειώσει την έκθεσή της στην αμερικανική χρηματοπιστωτική ισχύ και ταυτόχρονα να προσφέρει σε τρίτες χώρες μία εναλλακτική – όχι απαραίτητα για να εγκαταλείψουν το δολάριο, αλλά για να έχουν επιλογές.
Η διαφορά είναι κρίσιμη. Το Πεκίνο δεν χρειάζεται να πείσει τον κόσμο να αντικαταστήσει πλήρως το δολάριο με το γουάν. Χρειάζεται να πείσει αρκετούς παίκτες ότι μπορούν να κάνουν μέρος του εμπορίου τους, των ενεργειακών συναλλαγών τους και των αποθεμάτων τους έξω από τα παραδοσιακά κανάλια του δολαρίου.
Ιράν, Ρωσία και οι ράγες έξω από τις κυρώσεις
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Ιράν. Σε πρόσφατο άρθρο της η Wall Street Journal εξηγεί το πώς παρά τις αμερικανικές κυρώσεις, η Τεχεράνη κατάφερε τα τελευταία χρόνια να πουλά σημαντικές ποσότητες πετρελαίου στην Κίνα, με μεγάλο μέρος των πληρωμών να γίνεται σε γουάν. Τα έσοδα αυτά χρησιμοποιούνται στη συνέχεια για την αγορά κινεζικών προϊόντων, από ανταλλακτικά αυτοκινήτων και ηλιακά πάνελ έως υλικά διπλής χρήσης.
Ανάλογη πορεία ακολούθησε και η Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Το εμπόριο Μόσχας – Πεκίνου στράφηκε μαζικά σε γουάν και ρούβλια, μειώνοντας την ανάγκη για δολάρια και περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα των δυτικών κυρώσεων.
Εδώ μπαίνει στο κάδρο το CIPS, το κινεζικό σύστημα διασυνοριακών πληρωμών σε γουάν, που δημιουργήθηκε το 2015 ως εναλλακτική υποδομή απέναντι στην κυριαρχία του δικτύου Swift. Παραμένει πολύ μικρότερο από το δυτικό σύστημα, αλλά αναπτύσσεται γρήγορα. Και όσο περισσότερο χρησιμοποιείται, τόσο περισσότερο περιορίζεται η δυνατότητα των ΗΠΑ να βλέπουν, να ελέγχουν ή να μπλοκάρουν συναλλαγές.
Το γουάν κερδίζει χώρο, όχι θρόνο
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η χρήση του γουάν αυξάνεται. Σύμφωνα με δεδομένα της Standard Chartered, ο δείκτης διεθνοποίησης του γουάν έχει υπερδιπλασιαστεί σε σχέση με το 2015. Την ίδια ώρα, το μερίδιό του στη χρηματοδότηση του παγκόσμιου εμπορίου έχει τριπλασιαστεί την τελευταία πενταετία, φθάνοντας περίπου στο 6% τον Απρίλιο.
Το ποσοστό αυτό απέχει πολύ από την κυριαρχία του δολαρίου. Ωστόσο, η σημασία του δεν βρίσκεται μόνο στο μέγεθος. Βρίσκεται στην κατεύθυνση. Περίπου οι μισές διασυνοριακές συναλλαγές της ίδιας της Κίνας γίνονται πλέον στο δικό της νόμισμα, ενώ πριν από 15 χρόνια το ποσοστό αυτό ήταν σχεδόν μηδενικό.
Παράλληλα, η Κίνα επενδύει και στο ψηφιακό γουάν, μέσω πλατφορμών όπως το mBridge, που επιδιώκουν ταχύτερους διακανονισμούς μεταξύ κεντρικών τραπεζών και εμπορικών τραπεζών, χωρίς οι πληρωμές να περνούν από αμερικανικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
Γιατί η Δύση δεν πρέπει να το υποτιμήσει
Η Δύση έχει ξανακάνει το λάθος να υποτιμήσει κινεζικά στρατηγικά σχέδια επειδή έμοιαζαν υπερβολικά φιλόδοξα ή δύσκολα στην εφαρμογή. Το ίδιο συνέβη με το Made in China 2025. Η Κίνα δεν πέτυχε τα πάντα, ούτε τα πέτυχε γρήγορα. Πέτυχε όμως αρκετά ώστε να αποκτήσει ισχυρές θέσεις σε κρίσιμους τεχνολογικούς και βιομηχανικούς κλάδους.
Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με τη χρηματοοικονομική ισχύ. Το νέο πενταετές σχέδιο της Κίνας αναβαθμίζει τη χρηματοδότηση σε εθνικό στρατηγικό στόχο. Μιλά για μετατροπή της χώρας σε «χρηματοπιστωτική δύναμη», ενίσχυση της Σαγκάης και του Χονγκ Κονγκ, ανάπτυξη υπεράκτιων αγορών γουάν και αναβάθμιση των υποδομών πληρωμών.
Αυτό σημαίνει ότι οι κινεζικές τράπεζες, οι ρυθμιστικές αρχές, οι κρατικές επιχειρήσεις και οι τοπικές κυβερνήσεις θα κινηθούν προς την ίδια κατεύθυνση. Όχι επειδή το ζητούν οι αγορές, αλλά επειδή το επιβάλλει η κρατική στρατηγική.
Ο κόσμος των πολλών νομισμάτων
Το γουάν έχει ακόμη μεγάλους περιορισμούς. Η Κίνα δεν έχει πλήρως ανοικτό λογαριασμό κεφαλαίων, δεν αφήνει το νόμισμά της να κινείται απολύτως ελεύθερα και δεν δείχνει διατεθειμένη να εγκαταλείψει τον έλεγχο που θεωρεί αναγκαίο για τη σταθερότητα του συστήματός της. Αυτοί οι περιορισμοί καθιστούν δύσκολο να γίνει το γουάν πραγματικό παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα αντίστοιχο του δολαρίου.
Αλλά αυτό δεν ακυρώνει τη στρατηγική του Πεκίνου. Αντιθέτως, την εξηγεί. Η Κίνα δεν χρειάζεται έναν κόσμο όπου το γουάν θα αντικαταστήσει πλήρως το δολάριο. Θέλει έναν κόσμο όπου το δολάριο δεν θα είναι η μοναδική αναγκαστική οδός.
Ένας κόσμος στον οποίο σημαντικό μέρος του εμπορίου, της ενέργειας, των πληρωμών, της αναπτυξιακής χρηματοδότησης και των κρατικών αποθεμάτων μπορεί να κινηθεί έξω από τα παραδοσιακά κανάλια του δολαρίου είναι ήδη διαφορετικός από τον κόσμο της προηγούμενης δεκαετίας.
Και αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα. Η μάχη δεν είναι για το αν το γουάν θα γίνει το νέο δολάριο. Είναι για το αν η Κίνα θα καταφέρει να χτίσει αρκετές παράλληλες ράγες, ώστε η αμερικανική χρηματοπιστωτική ισχύς να μην είναι πλέον αδιαμφισβήτητη.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
