Τα τελευταία χρόνια η Τεχεράνη φαίνεται πως έχει παραμερίσει την εκστρατεία των αμερικανικών κυρώσεων, εκμεταλλευόμενη το οικονομικό οικοδόμημα της Κίνας, το οποίο είναι βασισμένο στο γουάν και έχει βρει τρόπους, ώστε ξεπερνά την εμβέλεια και τις δυνατότητες της Ουάσινγκτον.
Στο πλαίσιο των διεθνών εξελίξεων, ο Λευκός Οίκος έχει ξεκινήσει συνομιλίες με το Ιράν για μία νέα πυρηνική συμφωνία, βασιζόμενος σε ένα παραδοσιακό όπλο: την υπόσχεση για ελάφρυνση των κυρώσεων και πρόσβαση σε περίπου 100 δισεκατομμύρια δολάρια σε.. παγωμένα περιουσιακά στοιχεία.
Η Wall Street Journal, μέσα από μια εκτενή ανάλυση, εξηγεί πως η Κίνα παραμερίζει τους αμερικανικούς κανόνες και αναδεικνύεται ως ισχυρός δρώντας ικανός να αποσπάσει αντιπάλους των ΗΠΑ και να τους μετατρέψει σε οικονομικούς εταίρους.
Σύμφωνα με την ανάλυση της WSJ, η αλλαγή ήταν εμφανής στα τέλη Απριλίου. Τότε, οι ΗΠΑ κλιμάκωσαν έναν μακροχρόνιο οικονομικό αποκλεισμό κατά του Ιράν, επιβάλλοντας μάλιστα κυρώσεις σε ένα μεγάλο κινεζικό διυλιστήριο που αγόρασε ιρανικό πετρέλαιο αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Αν και το διυλιστήριο ισχυρίστηκε ότι είχε λάβει εγγυήσεις από τον προμηθευτή, πως το πετρέλαιο δεν ήταν ιρανικό, παράλληλα έδωσε μια προειδοποίηση στις ΗΠΑ:
«Οι μελλοντικές αγορές πετρελαίου πρόκειται να διακανονίζονται σε.. γουάν αντί για δολάρια».
Ήταν το τελευταίο σημάδι μίας ανησυχητικής εξέλιξης για την Ουάσιγκτον.
Το σχετικό αμερικανικό πλεονέκτημα
Όπως επισημαίνει η Wall Street Journal, η Κίνα χτίζει ένα εναλλακτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, μέσω του οποίου σκοπεύει να βάλει τέλος στις πρακτικές των ΗΠΑ που υπαγορεύουν τις συνθήκες λειτουργίας των παγκόσμιων αγορών.
Είναι γεγονός, πως η κυριαρχία του δολαρίου έχει δώσει ιστορικά στις ΗΠΑ ένα συγκριτικό και ισχυρό πλεονέκτημα ως προς την αστυνόμευση των παγκόσμιων υποθέσεων.
Οι περισσότερες διεθνείς συναλλαγές πρέπει να διακανονίζονται από αμερικανικές τράπεζες, δίνοντας στην Ουάσιγκτον τη δυνατότητα να τις παρακολουθεί και να «κόβει» τα δολάρια των χρηστών εάν κριθεί απαραίτητο, ακρωτηριάζοντας με αυτόν τον τρόπο τις δραστηριότητές τους.
Όταν όμως οι αντίπαλοι των Ηνωμένων Πολιτειών χρησιμοποιούν γουάν για να διευθύνουν τις επιχειρήσεις τους, η κατάσταση αλλάζει, καθώς οι συναλλαγές δεν περνούν από το αμερικανικό τραπεζικό σύστημα, αποδυναμώνοντας τις εξουσίες των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι ΗΠΑ άνοιξαν τον δρόμο για να αρχίσει και πάλι το Ιράν τις πωλήσεις πετρελαίου, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Όμως παρά τις κυρώσεις, το Ιράν κέρδισε έως και 43 δισεκατομμύρια δολάρια σε έσοδα από το πετρέλαιο το 2024, σύμφωνα με την Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών των ΗΠΑ.
Οι περισσότερες από τις πωλήσεις πληρώθηκαν σε γουάν, αναφέρει η WSJ.
Το αποτέλεσμα είναι το ακόλουθο:
Η Τεχεράνη χρησιμοποιεί τα χρήματα για να αγοράζει κινεζικά ανταλλακτικά αυτοκινήτων, ηλιακούς συλλέκτες και άλλα αγαθά και υπηρεσίες, καθώς και εισροές διπλής χρήσης, υλικά που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και για άλλους σκοπούς, ενώ όλα τα σχετικά υλικά τίθενται εκτός της δικαιοδοσίας των ΗΠΑ.
Καθ΄ όλη τη διάρκεια της σύγκρουσης, τα πλοία που αναζητούσαν ασφαλή διέλευση στα Στενά του Ορμούζ κλήθηκαν να πληρώσουν την Τεχεράνη σε γουάν ή κρυπτονομίσματα, τα οποία είναι πολύ δύσκολο να ελέγξουν οι ΗΠΑ.
Ιρανο-κινεζική συνεργασία
Την ίδια στιγμή, Ιρανοί και Κινέζοι εταίροι έχουν δημιουργήσει εταιρείες, οι οποίες λειτουργούν ως βιτρίνα στο Χονγκ Κονγκ και σε άλλα μέρη, για να διευκολύνουν το εμπόριο σε γουάν, σύμφωνα με αξιωματούχους του Υπουργείου Οικονομικών.
Ορισμένες από τις συναλλαγές διακανονίζονται στο Διασυνοριακό Διατραπεζικό Σύστημα Πληρωμών της Κίνας, με μια εναλλακτική λύση σε γουάν στο δίκτυο ανταλλαγής μηνυμάτων Swift, το οποίο ιδρύθηκε από το Πεκίνο το 2015 και καθίσταται δύσκολη η παρακολούθησή του.
Ο όγκος στο δίκτυο εκτινάχθηκε με την έναρξη της σύγκρουσης ΗΠΑ-Ιράν, σημειώνει η WSJ.
Συγκεκριμένα, ανήλθε κατά μέσο όρο περίπου στα 790 δισεκατομμύρια γουάν, ή περίπου 115 δισεκατομμύρια δολάρια την ημέρα, μέσα σε τρεις μήνες από τα τέλη Φεβρουαρίου, σε σύγκριση με τον ημερήσιο μέσο όρο 680 δισεκατομμυρίων γουάν, ή περίπου 100 δισεκατομμύρια δολάρια, πέρυσι, σύμφωνα με την WSJ .
Αν και το δίκτυο ανταλλαγής μηνυμάτων Swift με έδρα το Βέλγιο είναι σημαντικά μεγαλύτερο, διευκολύνοντας περίπου περισσότερα από 5 τρισεκατομμύρια δολάρια την ημέρα, η ταχεία επέκταση της δραστηριότητας του CIPS ευνοεί την εξέλιξη του συστήματος σε ένα περισσότερο παγκόσμιο δίκτυο διασυνοριακών πληρωμών .
Το ρωσικό μοτίβο
Ένα παρόμοιο μοτίβο παρατηρήθηκε και στη Ρωσία, μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Μετά την εντατικοποίηση των αμερικανικών κυρώσεων, οι ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου και άλλες εμπορικές συναλλαγές με την Κίνα διευθετήθηκαν σε γουάν.
Σήμερα, περισσότερο από το 90% του εμπορίου μεταξύ Ρωσίας και Κίνας διακανονίζεται σε γουάν και ρωσικά ρούβλια, αναφέρουν Ρώσοι αξιωματούχοι.
Τη στιγμή που οι μισές από τις διασυνοριακές συναλλαγές της Κίνας πραγματοποιούνται πλέον με το δικό της νόμισμα, κάτι που λίγες δεκαετίες πριν δεν θα μπορούσε να προβλεφθεί.
Η ανάλυση επισημαίνει, πως η Κίνα δεν έχει καμία πρόθεση να αντικαταστήσει πλήρως το δολάριο με το γουάν, καθώς μία δραματική αύξηση της χρήσης του γουάν θα απαιτούσε από το Πεκίνο να κάνει επώδυνες αλλαγές στην οικονομία του, κάτι που θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει την κατάσταση της χώρας.
Σε τι στοχεύει το Πεκίνο
Η Κίνα επιδιώκει να δημιουργήσει συγκεκριμένες «λωρίδες εμπορίου», που να λειτουργούν εκτός του δολαρίου.
Παράλληλα, ελπίζει να εξαιρέσει την Κίνα από την οικονομική επίθεση που δέχονται άλλα κράτη, όπως το Ιράν και η Ρωσία.
Οι κυρώσεις πάντως, εξακολουθούν να δίνουν στις ΗΠΑ ένα ισχυρό εργαλείο πίεσης έναντι της Τεχεράνης.
Από την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή αξιωματούχοι του Υπουργείου Οικονομικών ενέτειναν τις προσπάθειες να περιορίσουν τις πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου στην Κίνα, μέσω νέων κυρώσεων σε πολλά κινεζικά διυλιστήρια. Ως εκ τούτου, η οικονομία του Ιράν υποφέρει από τις αμερικανικές κυρώσεις, ενώ φαίνεται να έχει υποβαθμιστεί οικονομικά.
Η κινεζική τακτική μετά την κρίση του 2008
Μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008, η Κίνα έλαβε σημαντικά μέτρα έτσι ώστε να χρησιμοποιεί το γουάν σε περισσότερες διεθνείς χρηματοοικονομικές συναλλαγές.
Μέσα από ένα πολυετές εμπορικό πλεόνασμα, η Κίνα είχε συσσωρεύσει περίπου 2 τρισεκατομμύρια δολάρια σε συναλλαγματικά αποθέματα, μεγάλο μέρος των οποίων σε δολάρια ΗΠΑ.
Οι ηγέτες της χώρας αντιμετώπιζαν με δυσπιστία την κυβέρνηση των ΗΠΑ και τη Federal Reserve, καθώς ανησυχούσαν πως με τις αποφάσεις τους θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν την αξία των συμμετοχών της Κίνας ή σε μια κρίση να αποκόψουν τη χώρα από τα δολάρια ευρύτερα.
Έτσι, το Πεκίνο άρχισε να χορηγεί δάνεια στον αναπτυσσόμενο κόσμο, μέσω των πλεοναζόντων δολαρίων του, ενώ προσέφερε συμφωνίες ανταλλαγής σε γουάν μέσω της κεντρικής της τράπεζας σε χρεωμένες χώρες, καθιστώντας την Κίνα δανειστή έσχατης ανάγκης σε φτωχότερες χώρες και ενισχύοντας το κύρος και την επιρροή του.
Εν συνεχεία, το Πεκίνο εισήγαγε το CIPS το 2015 για να βοηθήσει στη διεθνοποίηση του γουάν και τρία χρόνια αργότερα ξεκίνησε συμβόλαια πετρελαίου σε γουάν που διαπραγματεύονταν στη Σαγκάη. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η Κίνα διακανόνιζε το πετρέλαιο που αγόρασε σε γουάν και όχι σε δολάρια.
Αλλεπάλληλες προσπάθειες ενίσχυσης του γουάν
Η Κίνα ενθάρρυνε παγκόσμιες εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων αμερικανικών τραπεζών, να εκδίδουν ομόλογα στο νόμισμα της.
Το 2018 κατά τη διάρκεια της πρώτης προεδρίας Τραμπ, η αμερικανική κυβέρνηση ξεκίνησε μία εκστρατεία με στόχο να μειώσει τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου.
Απώτερος στόχος ήταν ο πειθαναγκασμός του Ιράν να διαπραγματευτεί για το πυρηνικό του πρόγραμμα και για τη στήριξη που διαθέτει σε πολιτοφυλακές σ τη Μέση Ανατολή.
Εκ του αποτελέσματος, πολλές χώρες απείχαν από τις ιρανικές αγορές πετρελαίου, φοβούμενες πιθανές κυρώσεις και με αυτό τον τρόπο οι πωλήσεις του Ιράν κατέρρευσαν.
Ως απάντηση, το Ιράν στράφηκε προς το Πεκίνο, ενώ υπέγραψαν ένα 25ετές στρατηγικό σύμφωνο τον Μάρτιο του 2021 για την εμβάθυνση των οικονομικών σχέσεων και των δεσμών ασφαλείας τους.
Παρόλα αυτά, το Πεκίνο ήταν σε ένα βαθμό διστακτικό, αφού η αγορά ιρανικού πετρελαίου θα εξέθετε κινεζικές εταιρείες σε κίνδυνο αποκλεισμού από το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, που κατά κύριο λόγο ελέγχεται από το δολάριο.
Το Ιράν και η Κίνα βρήκαν τον δικό τους τρόπο για να στήσουν ένα μυστικό σύστημα αγοράς πετρελαίου, δίνοντας στο Πεκίνο τη δυνατότητα να αρνηθεί οποιαδήποτε εμπλοκή με το «απαγορευμένο» πετρέλαιο.
Δημιουργήθηκαν κρυφές εμπορικές μονάδες, οι οποίες με τη σειρά τους ίδρυσαν εκατοντάδες εταιρείες-βιτρίνες, ώστε να πουλάνε μέσω μεσαζόντων πετρέλαιο σε κινεζικά διυλιστήρια, κρύβοντας την προέλευση του αργού.
Η μυστική προσπάθεια περιλάμβανε την επέκταση ενός σκιώδους στόλου από δεξαμενόπλοια, για τη μεταφορά πετρελαίου μεταξύ Ιράν και Κίνας, με εφευρετικούς τρόπους που απέκρυπταν την πορεία του- όπως η απενεργοποίηση των συσκευών εντοπισμού θέσης των πλοίων.
Αν και το Ιράν τιμολογούσε τις πωλήσεις πετρελαίου σε δολάρια, αξιωματούχοι του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών αναφέρουν ότι οι συναλλαγές με τους Κινέζους αγοραστές διακανονίζονταν κυρίως σε γουάν.
Για να είναι διακριτική και ασφαλής η συναλλαγή, οι μεγαλύτεροι κρατικοί πετρελαϊκοί κολοσσοί της Κίνας έμειναν μακριά από αυτό το εμπόριο λόγω του κινδύνου διεθνών κυρώσεων, εξηγεί η WSJ.
Μέχρι το 2022 η Κίνα αγόραζε περισσότερο από το 90% του αργού πετρελαίου του Ιράν, σύμφωνα με Αμερικανούς νομοθέτες.
Πως διακινείται το γουάν
Οι Κινέζοι αγοραστές ιρανικού πετρελαίου κατέθεταν χρήματα σε μία κινεζική εταιρεία γνωστή ως Chuxin. Στη συνέχεια, η Chuxin παρέδιδε τα κεφάλαια σε Κινέζους εργολάβους που εκτελούσαν τεχνικά και κατασκευαστικά έργα στο Ιράν, όπως αεροδρόμια και διυλιστήρια.
Ένας δεύτερος τρόπος διακίνησης σχετίζεται με τη μεταφορά πληρωμών σε γουάν από κινεζικά διυλιστήρια, μέσω μίας εταιρείας ειδικού σκοπού – προς Κινέζους εξαγωγείς- οι οποίοι απέστελλαν στο Ιράν διάφορα εμπορεύματα.
Οι δύο χώρες επιχείρησαν επίσης το άμεσο ανταλλακτικό εμπόριο. Το 2021, η κινεζική πόλη Νινγκμπό αντάλλαξε με επιτυχία ανταλλακτικά αυτοκινήτων αξίας 2 εκατομμυρίων δολαρίων με ιρανικά φιστίκια, παρακάμπτοντας πλήρως το δίκτυο Swift, σύμφωνα με κινεζικά μέσα ενημέρωσης.
Μερικές πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου εξακολουθούν να πραγματοποιούνται με δολάρια αν και αποτελεί ένα μικρό ποσοστό, σε σχέση με το συνολικό εμπόριο μεταξύ Ιράν και Κίνας.
Παράλληλα, το Ιράν έχει δημιουργήσει ένα δίκτυο οιονεί τραπεζών, γνωστών ως rahbars, οι οποίες ελέγχουν εταιρείες-βιτρίνες στο Χονγκ Κονγκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Τουρκία.
Οι εν λόγω εταιρείες ανοίγουν λογαριασμούς σε κινεζικές τράπεζες για να πληρώνουν κινεζικά αγαθά αλλά και για να μετατρέπουν τις πληρωμές πετρελαίου από γουάν σε δολάρια και ευρώ, τα οποία το Ιράν μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιήσει σε όλο τον κόσμο.
Οι εταιρείες-βιτρίνες διακίνησαν σχεδόν 4 δισεκατομμύρια δολάρια ( περίπου το 10% των πωλήσεων πετρελαίου του Ιράν το 2024) μέσω του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, χρησιμοποιώντας κινεζικούς τραπεζικούς λογαριασμούς στο Χονγκ Κονγκ.
Η στιγμή που πραγματικά το γουάν απέδειξε την αξία του ήταν.. μετά την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή.
Τον Μάρτιο το κινεζικό πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων Newvoyager, κατέβαλε στην Τεχεράνη τέλη ύψους 2 εκατ. δολαρίων σε γουάν, ώστε να επιτραπεί η ασφαλής διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
Μεσάζοντες και πλοιοκτήτες ανέφεραν ότι τα πληρώματα έπρεπε να παραδίδουν μετρητά σε κουτιά από το κατάστρωμα προς τους Φρουρούς της Επανάστασης, όταν έπλεαν κοντά στα Στενά του Ορμούζ.
Ο αμερικανικός αποκλεισμός, ο οποίος άρθηκε την περασμένη εβδομάδα, είχε ως στόχο να περιορίσει αυτές τις κινήσεις.
Ο κίνδυνος για τις χώρες του Κόλπου
Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα οι συνεχείς επιθέσεις με drones και πυραύλους από το Ιράν κλόνισαν την οικονομία και τη σταθερότητα της χώρας.
Η σύγκρουση ενέχει τον κίνδυνο αποχώρησης κατοίκων και επενδυτών, μετατρέποντας τα ντιράμ σε δολάρια και μειώνοντας δραματικά τα δολαριακά αποθέματα της κεντρικής τράπεζας.
Η κρίση περιέκοψε επίσης τις εξαγωγές πετρελαίου που αποτιμώνται σε δολάρια, με αποτέλεσμα να εισρέουν λιγότερα δολάρια στη χώρα, γεγονός που θα μπορούσε να δελεάσει τα ΗΑΕ να χρησιμοποιήσουν το κινεζικό γουάν για τις πωλήσεις πετρελαίου και άλλες συναλλαγές.
Ψηφιακό γουάν- το όπλο του Πεκίνου
Η ανάλυση συνοψίζει υπογραμμίζοντας, πως στο πλαίσιο της ευρύτερης στρατηγικής για την ψηφιοποίηση του γουάν, το Πεκίνο επέτρεψε τον Ιανουάριο στο ψηφιακό γουάν, που διακρατείται σε κινεζικές τράπεζες, να τοκίζεται όπως ακριβώς το κανονικό γουάν.
Αυτό το καθοριστικό βήμα επιτρέπει στους εμπορικούς εταίρους της Κίνας να πληρώνονται για αγαθά σε ψηφιακό γουάν και στη συνέχεια να κερδίζουν τόκους επί αυτού, μιμούμενοι τον τρόπο με τον οποίο τα αποθεματικά δολάρια των ΗΠΑ αποφέρουν τόκους, μέσω αμερικανικών κρατικών ομολόγων.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
