Του Μάριου Ατζέμη, αναπληρωτή προέδρου των Κέντρων Πρόληψης Εξαρτήσεων «Αθηνά-Υγεία»
Η ΔΗΜΟΣΙΑ αντιπαράθεση για τον Ξενώνα Μεταβατικής Φιλοξενίας Αστέγων Χρηστών της Αθήνας αφορά μια πραγματικά σημαντική κοινωνική και υγειονομική υπηρεσία.
Ακριβώς γι’ αυτό, η συζήτηση οφείλει να βασίζεται σε ολόκληρη την αλληλουχία των γεγονότων και όχι σε μια αποσπασματική παρουσίαση, σύμφωνα με την οποία ο ΕΟΠΑΕ πληροφορήθηκε ξαφνικά ότι ο Δήμος Αθηναίων αποχωρεί από τη χρηματοδότηση της δομής.
Η ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ της δημοτικής χρηματοδότησης δεν αποφασίστηκε αιφνιδιαστικά και δεν γνωστοποιήθηκε την τελευταία στιγμή.
Είχε προηγηθεί συμφωνία σε υψηλό θεσμικό επίπεδο, τον Σεπτέμβριο του 2025, μεταξύ του δημάρχου Αθηναίων, του αρμόδιου υφυπουργού Υγείας και του προέδρου του ΕΟΠΑΕ.
Ο δήμος δεσμεύθηκε να συνεχίσει να καλύπτει τη λειτουργία του ξενώνα έως τον Αύγουστο του 2026, παρέχοντας ένα μεταβατικό διάστημα περίπου έντεκα μηνών ώστε να οργανωθεί η επόμενη ημέρα.
ΕΠΟΜΕΝΩΣ, το βασικό ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί δεν είναι αν ο δήμος είχε γνωστοποιήσει την απόφασή του. Αυτό είναι ήδη σαφές.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι ποιες συγκεκριμένες ενέργειες έγιναν κατά τη διάρκεια αυτού του μεγάλου μεταβατικού διαστήματος ώστε να εξασφαλιστεί η απρόσκοπτη συνέχιση μιας τόσο σημαντικής υπηρεσίας.
Ο ΔΗΜΟΣ Αθηναίων είχε χρηματοδοτήσει τη λειτουργία του ξενώνα επί σειρά ετών, με κόστος που ξεπερνούσε το ένα εκατομμύριο ευρώ ετησίως.
Η οικονομική αυτή συνεισφορά δεν ήταν συμβολική ούτε περιφερειακή. Κάλυπτε την υποδομή και τη δυνατότητα φιλοξενίας, χωρίς τις οποίες δεν θα μπορούσαν να παρασχεθούν οι υπόλοιπες υπηρεσίες.
Η σημερινή παρουσίαση του δήμου ως φορέα που απλώς «εγκαταλείπει» μια δομή παραγνωρίζει τόσο τη μακροχρόνια χρηματοδότησή της όσο και το γεγονός ότι δόθηκε σχεδόν ένας ολόκληρος χρόνος για την οργανωμένη μεταβίβαση της ευθύνης.
ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ, χρειάζεται ακρίβεια ως προς τον χαρακτήρα του ξενώνα. Ο Ξενώνας Μεταβατικής Φιλοξενίας δεν ήταν πρόγραμμα απεξάρτησης ούτε θεραπευτική κοινότητα.
Δεν προϋπέθετε την αποχή από τη χρήση και δεν είχε ως μοναδικό ή υποχρεωτικό προορισμό την ένταξη όλων των φιλοξενουμένων σε «στεγνό» θεραπευτικό πρόγραμμα.
Ήταν πρωτίστως μια δομή ασφαλούς μεταβατικής φιλοξενίας και σταθεροποίησης ανθρώπων που αντιμετώπιζαν ταυτόχρονα την αστεγία, τη χρήση ουσιών, σοβαρά προβλήματα υγείας και κοινωνικό αποκλεισμό.
Παρείχε κάλυψη βασικών αναγκών, προστασία, ψυχοκοινωνική και υγειονομική υποστήριξη, μείωση της βλάβης, κινητοποίηση και διασύνδεση με τις κατάλληλες υπηρεσίες, ανάλογα με τις ανάγκες και τις επιλογές κάθε ανθρώπου.
ΑΥΤΗ ακριβώς είναι η σύγχρονη έννοια της χαμηλού ουδού παρέμβασης: δεν ζητά από έναν άνθρωπο να έχει ήδη λύσει το πρόβλημά του για να δικαιούται ασφάλεια και φροντίδα.
Του προσφέρει πρώτα τις στοιχειώδεις προϋποθέσεις επιβίωσης και σταθερότητας, ώστε στη συνέχεια να μπορεί να εξετάσει τις διαθέσιμες επιλογές θεραπείας, στέγασης και κοινωνικής επανένταξης.
ΤΑ ΙΔΙΑ τα στοιχεία που παρουσιάζει ο πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ επιβεβαιώνουν αυτή την πολυδιάστατη λειτουργία.
Αναφέρεται ότι μέρος των ανθρώπων κατευθύνθηκε σε αποτοξίνωση, ένα άλλο μέρος εξασφάλισε σταθερή στέγη και άλλοι διασυνδέθηκαν με διαφορετικές υπηρεσίες φιλοξενίας ή θεραπείας.
ΑΥΤΟ ΔΕΝ περιγράφει μια γραμμική και ενιαία «πορεία προς την απεξάρτηση». Περιγράφει μια υπηρεσία που όφειλε να ανταποκρίνεται σε διαφορετικές ανάγκες και να προσφέρει διαφορετικές διαδρομές φροντίδας.
Υπάρχει, επίσης, μια εμφανής αντίφαση στη δημόσια τοποθέτηση του ΕΟΠΑΕ. Από τη μία πλευρά υποστηρίζεται ότι η κατάργηση της φιλοξενίας στερεί από τους ανθρώπους μια κρίσιμη υπηρεσία και διακόπτει την ολοκληρωμένη υποστήριξή τους.
Από την άλλη δηλώνεται ότι καμία υπηρεσία δεν έχει διακοπεί και ότι όλες οι βασικές ανάγκες εξακολουθούν να καλύπτονται στο πεδίο. Και τα δύο δεν μπορούν να ισχύουν ταυτόχρονα.
Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ανθρώπων σε υπνωτήρια ή σε διαφορετικές δομές δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με τη συνέχιση της ίδιας υπηρεσίας.
Ένα υπνωτήριο, στο οποίο οι φιλοξενούμενοι παραμένουν μόνο κατά τις νυχτερινές ώρες, δεν είναι ισοδύναμο με έναν ξενώνα συνεχούς μεταβατικής φιλοξενίας.
Ούτε η παραπομπή σε ένα θεραπευτικό πρόγραμμα μπορεί να θεωρηθεί κατάλληλη λύση για κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από την κατάσταση της υγείας του, την ετοιμότητά του και τις προσωπικές του επιλογές.
Η ΑΝΤΙΜΕΤΏΠΙΣΗ της αστεγίας αποτελεί σαφώς πεδίο ευθύνης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η πρόληψη, η άμεση πρόσβαση, η μείωση της βλάβης, η θεραπεία και η κοινωνική επανένταξη των ανθρώπων με προβλήματα εξάρτησης αποτελούν αντίστοιχα θεσμικό πυρήνα της αποστολής του ΕΟΠΑΕ.
Ο συγκεκριμένος ξενώνας δημιουργήθηκε ακριβώς επειδή αυτές οι δύο πραγματικότητες δεν μπορούν να διαχωριστούν με έναν διοικητικό χάρακα.
ΟΙ ΑΣΤΕΓΟΙ άνθρωποι που κάνουν χρήση ουσιών δεν είναι αποκλειστική «ιδιοκτησία» ούτε του δήμου ούτε του ΕΟΠΑΕ.
Αποτελούν έναν πληθυσμό με σύνθετες κοινωνικές και υγειονομικές ανάγκες, για τον οποίο απαιτείται διατομεακή συνεργασία, κατανομή ευθυνών και συνέχεια στη φροντίδα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η δημόσια απόδοση ολόκληρης της ευθύνης στον Δήμο Αθηναίων δεν απαντά στο κρίσιμο ερώτημα: γιατί, ενώ το χρονοδιάγραμμα ήταν γνωστό και συμφωνημένο επί έντεκα μήνες, δεν εξασφαλίστηκε εγκαίρως μια ισοδύναμη στεγαστική λύση;
ΕΞΙΣΟΥ αβάσιμη είναι η γενικότερη κατηγορία ότι ο Δήμος Αθηναίων δεν επιθυμεί κοινωνικές δομές ή εγκαταλείπει συνολικά το πεδίο των εξαρτήσεων.
Για πρώτη φορά στην ιστορία του, ο δήμος έχει υιοθετήσει ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης για τα Ναρκωτικά.
Διατηρεί και υποστηρίζει το δίκτυο των Κέντρων Πρόληψης «ΑΘΗΝΑ ΥΓΕΙΑ», συμμετέχει στο Partnership for Healthy Cities των Bloomberg Philanthropies και Vital Strategies με επίκεντρο την πρόληψη των θανάτων από υπερδοσολογία, έχει προχωρήσει σε εκπαιδεύσεις εργαζομένων πρώτης γραμμής για τη μείωση της βλάβης, το στίγμα και την αντιμετώπιση ευάλωτων ομάδων και συμμετέχει πλέον ενεργά στον ευρωπαϊκό και διεθνή διάλογο για τις πολιτικές των πόλεων απέναντι στις εξαρτήσεις.
ΟΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ αυτές δεν αντικαθιστούν τη στέγαση και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως υποκατάστατο του ξενώνα.
Αποδεικνύουν, όμως, ότι η εικόνα ενός δήμου που αποσύρεται συνολικά από την πολιτική για τα ναρκωτικά δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
ΤΟ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ σήμερα δεν είναι να επιλεγεί ένας βολικός ένοχος. Ούτε να μετατραπούν οι άνθρωποι που έζησαν στον ξενώνα σε επιχειρήματα μιας επικοινωνιακής σύγκρουσης μεταξύ φορέων και πολιτικών παρατάξεων.
Το ζητούμενο είναι να υπάρξει καθαρή απάντηση για το τι έγινε κατά τους έντεκα μήνες της συμφωνημένης μετάβασης και, κυρίως, να εξασφαλιστεί ότι η Αθήνα θα διαθέτει ξανά μια πραγματικά ισοδύναμη υπηρεσία ασφαλούς φιλοξενίας, χαμηλού ουδού και μείωσης της βλάβης.
ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ αυτοί δεν χρειάζονται άλλες δηλώσεις περί ευθύνης. Χρειάζονται στέγη, συνέχεια στη φροντίδα και συνεργασία μεταξύ των φορέων που γνώριζαν εγκαίρως ότι η προηγούμενη συμφωνία ολοκληρωνόταν.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
