Τoυ Αλέξανδρου Κωστόπουλου, Chairman, U.S. Greece Trade & Investment Council
ΚΑΘΩΣ οι Ηνωμένες Πολιτείες συμπληρώνουν 250 χρόνια από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας τους, η συζήτηση δεν αφορά μόνο την ιστορία ενός έθνους.
Αφορά την ανθεκτικότητα ενός δημοκρατικού πειράματος που επηρέασε βαθιά τη σύγχρονη πολιτική ιστορία και το οποίο σήμερα δοκιμάζεται από νέες μορφές πόλωσης, τεχνολογικής ανατροπής και γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Σε αυτήν τη συγκυρία, η επιστροφή στις πνευματικές του καταβολές δεν αποτελεί άσκηση ιστορικής νοσταλγίας αλλά στρατηγική αναγκαιότητα.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ των Frontiersmen και της κατάκτησης της Δύσης έως το New Deal και αργότερα την εποχή του Kennedy, η Αμερική υπήρξε για εκατομμύρια ανθρώπους η χώρα των ευκαιριών, ο τόπος όπου όποιος ήταν διατεθειμένος να εργαστεί σκληρά μπορούσε να κυνηγήσει και, συχνά, να πραγματοποιήσει τα όνειρά του.
Μέσα από διαδοχικές και βαθιές συγκρούσεις -πολλές από αυτές με τον ίδιο της τον εαυτό- οικοδόμησε επιτεύγματα μοναδικά στην επιστήμη, στην τεχνολογία, στη μηχανική, στις τέχνες και στη διανόηση.
Επιτεύγματα που γεννήθηκαν από τη δημιουργική σύνθεση ιδεών, την καινοτομία, την ελεύθερη σκέψη και την παραγωγική δυναμική μιας ανοικτής οικονομίας.
Οι Αμερικανοί κατέκτησαν το Διάστημα, αποκωδικοποίησαν τα μυστικά της ζωής, αναζήτησαν πρωτοποριακές λύσεις σε πρωτόγνωρες προκλήσεις, ανέπτυξαν θεραπείες που άλλαξαν την πορεία της ανθρωπότητας και δημιούργησαν μια οικονομική, ακαδημαϊκή, τεχνολογική και πολιτιστική υπερδύναμη, της οποίας η επιρροή ξεπέρασε γεωγραφικά, πολιτισμικά και ιστορικά σύνορα, υπερβαίνοντας ακόμη και τις δικές της αντιφάσεις και αποτυχίες.
ΘΕΜΕΛΙΟΣ λίθος αυτής της πορείας υπήρξε ένα ιδιαίτερο σύστημα ιδεών, αρχών και θεσμών, σφυρηλατημένο σε μεγάλο βαθμό μέσα από την πνευματική κληρονομιά του αρχαίου ελληνικού κόσμου.
Όταν, πριν από 250 χρόνια, οι δεκατρείς αμερικανικές αποικίες θεμελίωναν την ανεξαρτησία τους, οι Ιδρυτικοί Πατέρες διαμόρφωσαν ένα πολιτικό εγχείρημα πρωτόγνωρο για την εποχή, βασισμένο στη δημοκρατική αυτοδιακυβέρνηση, έχοντας όμως πλήρη επίγνωση τόσο των δυνατοτήτων όσο και των κινδύνων που αυτή συνεπάγεται.
Για τους ηγέτες του νέου αμερικανικού έθνους, η ελληνική πόλις -και ιδίως η αθηναϊκή δημοκρατία- αποτέλεσε κορυφαίο σημείο αναφοράς.
Τα κείμενα των Madison, Adams, Jefferson και Hamilton μαρτυρούν έναν διαρκή διάλογο με τον Θουκυδίδη, τον Πολύβιο και τον Αριστοτέλη.
Η αρχαία Ελλάδα δεν αποτέλεσε απλώς έμπνευση, αλλά έναν οδικό χάρτη για τη θεσμική αρχιτεκτονική ενός νέου κράτους.
Η ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΗ ελληνική συμβολή στη θεμελίωση των Ηνωμένων Πολιτειών υπήρξε η αρχή ότι η πολιτική εξουσία πηγάζει από τον λαό – μια ιδέα εξαιρετικά ριζοσπαστική για τον 18ο αιώνα.
Η αθηναϊκή δημοκρατία, η Εκκλησία του Δήμου, η δημόσια διαβούλευση και η ενεργός, υπεύθυνη συμμετοχή των πολιτών αποτέλεσαν το ηθικό και φιλοσοφικό υπόβαθρο του νέου αμερικανικού πολιτεύματος, λειτουργώντας ταυτόχρονα ως αντίβαρο σε κάθε μορφή μοναρχικής αυθεντίας.
Εξίσου σημαντική, όμως, υπήρξε και η προσοχή που έδωσαν οι Ιδρυτικοί Πατέρες στις αδυναμίες της ίδιας της δημοκρατίας.
Η αστάθεια, η πόλωση και η δημαγωγία που οδήγησαν την αρχαία Αθήνα σε κρίσεις ενίσχυσαν την πεποίθησή τους ότι η ελευθερία δεν μπορεί να διατηρηθεί χωρίς ισχυρά θεσμικά αντίβαρα.
Γι’ αυτό και επέλεξαν όχι την άμεση δημοκρατία, αλλά μια συνταγματική δημοκρατία που ενσωμάτωνε τα ελληνικά ιδεώδη, διορθώνοντας παράλληλα τις θεσμικές αδυναμίες που είχε αναδείξει η αρχαία εμπειρία.
Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ με την αρχαία Ελλάδα αποτυπώθηκε και στην ιδιαίτερη έμφαση που έδωσαν οι πρώτοι Αμερικανοί ηγέτες στην κλασική παιδεία, στην καλλιέργεια του νου και του χαρακτήρα.
Πίστευαν ότι η δημοκρατία μπορεί να επιβιώσει μόνο όταν οι πολίτες της είναι μορφωμένοι, ενημερωμένοι και ικανοί να σκέπτονται κριτικά, ενώ η συμμετοχή στα κοινά αποτελεί όχι μόνο δικαίωμα αλλά και ύψιστο καθήκον.
Σε μια εποχή κατά την οποία οι δημοκρατικοί θεσμοί δοκιμάζονται διεθνώς, ο διάλογος ανάμεσα στην αρχαία Ελλάδα και τους Αμερικανούς Ιδρυτικούς Πατέρες δεν αποτελεί ιστορική ανάμνηση.
Αντιθέτως, τα διδάγματα της αρχαιότητας, η ευθραυστότητα της δημοκρατίας, οι κίνδυνοι της δημαγωγίας και της πόλωσης, καθώς και η ανάγκη ενεργών και υπεύθυνων πολιτών αποδεικνύονται περισσότερο επίκαιρα από ποτέ.
ΚΑΘΩΣ οι Ηνωμένες Πολιτείες τιμούν τη 250ή επέτειο της ίδρυσής τους μέσα σε ένα περιβάλλον βαθύτατων γεωπολιτικών, γεωοικονομικών και τεχνολογικών μετασχηματισμών, αλλά και σημαντικών προκλήσεων για τις διατλαντικές σχέσεις, η επιστροφή σε αυτή την κλασική κληρονομιά αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η έννοια του ενεργού και κριτικά σκεπτόμενου πολίτη, η λογοδοσία, η ευνομία, ο τεκμηριωμένος δημόσιος λόγος, η ισορροπία των θεσμών και η επίγνωση ότι η δημοκρατία απαιτεί διαρκή επαγρύπνηση και πολιτική αρετή εξακολουθούν να αποτελούν όχι μόνο τα θεμέλια, αλλά και το διαρκές διακύβευμα του αμερικανικού πολιτεύματος και, εν τέλει, του ίδιου του δυτικού κόσμου.
Η ελληνική ιστορική εμπειρία υπενθυμίζει, άλλωστε, ότι οι δημοκρατίες σπανίως καταρρέουν από εξωτερικούς εχθρούς.
Πολύ συχνότερα φθίνουν όταν διαβρώνεται το ήθος των πολιτών, αποδυναμώνεται η εμπιστοσύνη στους θεσμούς και υποχωρεί η συμμετοχή στα κοινά.
Αυτό γνώριζαν οι Ιδρυτικοί Πατέρες και γι’ αυτό μελέτησαν με τόση επιμέλεια την ιστορία της αρχαιότητας.
ΊΣΩΣ, τελικά, αυτή να είναι η βαθύτερη ελληνική παρακαταθήκη προς την αμερικανική δημοκρατία: η διαχρονική υπενθύμιση ότι η ισχύς ενός κράτους δεν μετριέται μόνο από την οικονομία, την τεχνολογία ή τη στρατιωτική του ισχύ, αλλά πρωτίστως από την ποιότητα των θεσμών του, την παιδεία των πολιτών του και την ικανότητά τους να υπερασπίζονται καθημερινά την ελευθερία και το κοινό συμφέρον.
Αυτή η παρακαταθήκη αποτελεί τον βαθύτερο δεσμό που ενώνει την Ελλάδα και τις Ηνωμένες Πολιτείες και, ταυτόχρονα, μια διαχρονική πυξίδα απέναντι στις προκλήσεις, τις κρίσεις και τις ευκαιρίες του 21ου αιώνα.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
