Του Ισίδωρου Μέντη
Φαρμακοποιoύ (ΕΚΠΑ), στέλεχος της Διεύθυνσης Φαρμάκου Κεντρικής Υπηρεσίας ΕΟΠΥΥ
H σύζευξη του πολιτισμού με την υγεία εκτείνεται ιστορικά και η τέχνη, ως έκφρασή του, συνιστά γέφυρα επικοινωνίας των ανθρώπων με το παρελθόν, το παρόν τους και το κοινωνικό σύνολο, καθώς και αποτύπωση των πολιτισμικών δομών των κοινωνιών.
Η τέχνη ενεργοποιεί γνωστικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς διαύλους, αναβαθμίζοντας την ψυχοσωματική κατάσταση, μειώνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης και χρόνιου πόνου, προασπίζοντας τη γνωστική λειτουργία και επιβραδύνοντας τη διαδικασία της γήρανσης. Η ευεργετική επίδρασή της ξεκινά από την ενδομήτρια ζωή (η πρώτη μουσική που ακούει ο άνθρωπος είναι ο ήχος της μητρικής καρδιάς) και τη βρεφική (τα βρέφη αντιδρούν σε μουσικά ερεθίσματα με κινήσεις), επεκτεινόμενη στην παιδική (τα παιδιά οι γονείς των οποίων διαβάζουν μαζί τους πριν κοιμηθούν έχουν ποιοτικότερο ύπνο), την εφηβική (οι συμμετέχοντες σε θεατρικές ομάδες έφηβοι είναι πιο συγκεντρωμένοι και λιγότερο βίαιοι) και έως την προχωρημένη ηλικία (οι γνωστικές λειτουργίες και η μνήμη των ηλικιωμένων βελτιώνονται με τη μουσική).
Από την αρχαιότητα, η τέχνη χρησιμοποιήθηκε ως τρόπος έκφρασης, επικοινωνίας και βελτίωσης της φυσικής και ψυχοσυναισθηματικής κατάστασης, με τη θεραπευτική ιδιότητά της καταγραφόμενη ιστορικά στα Ασκληπιεία, όπου συμπεριλαμβανόταν η χρήση δραματοποίησης και μουσικής ως συστατικών της διαδικασίας ίασης (όπως και στο θέατρο της Επιδαύρου, χώρο θεατρικών παραστάσεων και θεραπείας). Διακρίνεται σε εικαστική θεραπεία (ζωγραφική, γλυπτική, κεραμική), μουσικοθεραπεία, χοροθεραπεία, δραματοθεραπεία, συμπεριλαμβάνοντας στη σύγχρονη εποχή ψηφιακά μέσα και παρέχοντας αποτελεσματική διαχείριση ψυχολογικών προβλημάτων και νοσημάτων (π.χ., υπέρταση, παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης, άσθμα, αναπτυξιακές αναπηρίες, αυτισμός).
Το προσφάτως θεσπισθέν πρόγραμμα «Πολιτιστική Συνταγογράφηση» (Art on Prescription) συνιστά πρωτοποριακή διατομεακή παρέμβαση δημόσιας πολιτικής υγείας, με συνδυασμό πολιτικών πολιτισμού, υγείας και ψηφιακής διακυβέρνησης, συνδέοντας την επιστημονική έρευνα με την πολιτιστική πολιτική και την κλινική πρακτική, ερειδόμενο σε πενταετή έρευνα του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας και της Α΄ Ψυχιατρικής Κλινικής του Αιγινητείου Νοσοκομείου σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Παραστατικών Τεχνών και Κινηματογράφου του υπουργείου Πολιτισμού, στη διεθνή επιστημονική εμπειρία, ιδίως στις καλές πρακτικές του προγράμματος κοινωνικής συνταγογράφησης (social prescription) της Αγγλίας, υλοποιηθέν ως απόκριση στην εκτιναχθείσα αίσθηση κοινωνικής απομόνωσης μετά την πανδημία Covid 19.
Το εγχώριο πρόγραμμα, οι δαπάνες του οποίου θα καταβάλλονται από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (δίχως ιδιωτική επιβάρυνση και επίδραση στον κρατικό προϋπολογισμό), εισήχθη στο σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης με τον Ν.5179/2025 (παρ.8, άρ.108), παρέχοντας σε ψυχιάτρους, ψυχιάτρους-νευρολόγους και παιδοψυχιάτρους δυνατότητα συνταγογράφησης πολιτιστικών δράσεων για αντιμετώπιση ψυχικών νοσημάτων, στοχεύοντας σε μείωση των ιατροφαρμακευτικών δαπανών, διαχείριση της ψυχολογικής επιβάρυνσης από χρόνιες ασθένειες και ενίσχυση της ψυχικής υγείας σε μια εποχή αυξανόμενων αναγκών ψυχικής υποστήριξης και αναζήτησης συμπληρωματικών (της φαρμακευτικής προσέγγισης) τρόπων προσέγγισης ψυχικών δυσλειτουργιών,
Ιδιαίτερη μνεία χρήζει στη μουσικοθεραπεία, με αξιοποίηση των δομικών στοιχείων της μουσικής (αρμονία, ρυθμός, μελωδία, κίνηση), με δυσεξαρίθμητες συναισθηματικές αποχρώσεις, για την πυροδότηση του ατομικού δυναμικού, την ενίσχυση γνωστικών λειτουργιών, την αποκατάσταση, τη διατήρηση και την προαγωγή της ψυχοσωματικής υγείας, τη διεύρυνση της εκφραστικής ικανότητας και την ενδυνάμωση της προσωπικότητας και της ομαδικής αλληλεπίδρασης σε ψυχιατρικούς ασθενείς. Παράλληλα, η διεργασία της μουσικής αντίληψης επάγει την ικανότητα αφομοίωσης, συγκέντρωσης και παραγωγικότητας, ρυθμίζει την κυκλοφορία του αίματος, μειώνει την αρτηριακή πίεση και επισπεύδει την ανάρρωση. Επίσης, η έκκριση ενδορφινών κατά την ακρόαση ευχάριστης μουσικής εξηγεί την εφαρμογή της μουσικοθεραπείας σε κατάθλιψη και επιληψία.
Επίσης, η δραματοθεραπεία, ψυχοδυναμική θεραπευτική μέθοδος που αξιοποιεί το «δράμα» (ετυμολογικώς προερχόμενο από το «δράω», ήτοι δράση, κίνηση) ως μέσο έκφρασης συναισθημάτων, εμφανίστηκε το 1940-1950 στην Αγγλία, με ρίζες στο αρχαίο ελληνικό δράμα, ενώ το ψυχόδραμα, δραματική αναπαράσταση γεγονότων και θεραπευτική τεχνική συγγενής με τη δραματοθεραπεία, επινοήθηκε το 1922 από τον κοινωνιολόγο J. Moreno, μέθοδοι εφαρμοζόμενες αμφότερες προς ανάταξη συναισθηματικών και ψυχιατρικών διαταραχών και για ανάπτυξη του εγγενούς δυναμικού των ανθρώπων.
Καταληκτικά, η κατάρτιση του προγράμματος καταδεικνύει τη σημασία της επιστημονικής έρευνας στην ανάπτυξη καινοτόμων πολιτικών δημόσιας υγείας (με κριτήριο τη συμβατότητά τους με το πολιτισμικό πλαίσιο, τις κοινωνικές ανάγκες και το υγειονομικό σύστημα εκάστης χώρας), επαναπροσεγγίζοντας με επιστημονική τεκμηρίωση τη σχέση πολιτισμού-υγείας και θέτοντας τις βάσεις και για πρόσθετες πολιτιστικές παρεμβάσεις προαγωγής της ψυχικής υγείας και κοινωνικής ένταξης ψυχικώς πασχόντων. Συνεκδοχικά, εξαίρεται η αξία του κοινωνικού αγαθού του πολιτισμού (αντίδοτο στις «παρενέργειες» της εποχής της υπερσύνδεσης των ψηφιακών μέσων απομόνωσης) ως επένδυση με θετικό κοινωνικό και οικονομικό πρόσημο (αναβάθμιση ποιότητας ζωής, διαπροσωπικών-επικοινωνιακών δεξιοτήτων, ενίσχυση κοινωνικής συνοχής, μείωση χρόνου νοσηλείας-φαρμακευτικής αγωγής ασθενών).
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
