Των Δρ. Ελισσαίου Σαρμά, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Prof. Antonello Monti, Fraunhofer FIT και RWTH Aachen University, και Δρ. Ricardo Bessa INESC TEC
ΤΗΝ 1η ΙΟΥΝΙΟΥ οι New York Times δημοσίευσαν ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον άρθρο του γερουσιαστή Bernie Sanders, το οποίο άνοιξε μια κρίσιμη συζήτηση γύρω από ένα θεμελιώδες ερώτημα: Ποιος πρέπει να κατέχει και να ελέγχει τα μοντέλα και τα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης;
Η χρονική συγκυρία αποδείχθηκε εξαιρετικά επίκαιρη. Λίγες μόλις ημέρες αργότερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έκανε ένα αποφασιστικό βήμα προς μια κατεύθυνση που ευθυγραμμίζεται σε μεγάλο βαθμό με αυτή τη φιλοσοφία, τουλάχιστον όσον αφορά τις κρίσιμες υποδομές.
ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ που θέτει ο Sanders αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν εξετάζουμε το ηλεκτρικό δίκτυο.
Είναι πλέον κοινός τόπος ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αποτελέσει βασικό εργαλείο για τη λειτουργία των ενεργειακών συστημάτων του μέλλοντος.
Τα σύγχρονα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας εξελίσσονται σε εξαιρετικά πολύπλοκα οικοσυστήματα, καθώς η συνεχώς αυξανόμενη διείσδυση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως τα φωτοβολταϊκά και οι ανεμογεννήτριες, μετατρέπει εκατομμύρια καταναλωτές σε ταυτόχρονους παραγωγούς και διαχειριστές ενέργειας.
Παράλληλα, νέα φορτία -όπως οι αντλίες θερμότητας, τα κέντρα δεδομένων που υποστηρίζουν εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης και τα ηλεκτρικά οχήματα- αυξάνουν ακόμη περισσότερο την πολυπλοκότητα του συστήματος.
ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ δίκτυο μετατρέπεται έτσι σε ένα εκτεταμένο ψηφιακό οικοσύστημα έξυπνων συσκευών, οι οποίες παράγουν συνεχώς δεδομένα και μπορούν να ελέγχονται σε πραγματικό χρόνο. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, πλούσιο σε δεδομένα και διαρκώς μεταβαλλόμενο, η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν αποτελεί πλέον επιλογή, αλλά αναγκαιότητα.
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ Επιτροπή έχει αναγνωρίσει εδώ και χρόνια αυτή την πρόκληση και, μέσω του προγράμματος Horizon Europe, χρηματοδοτεί ερευνητικές πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στη δημιουργία των κατάλληλων τεχνολογικών βάσεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, παραμένει: Πώς μπορούν να αναπτυχθούν τα πλέον σύγχρονα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης (foundation models) ειδικά σχεδιασμένα για τους διαχειριστές ηλεκτρικών δικτύων και, κυρίως, ποιος θα πρέπει να τα αναπτύσσει, να τα συντηρεί και να τα ελέγχει, δεδομένης της στρατηγικής σημασίας του ενεργειακού τομέα;
ΣΗΜΕΡΑ δεν υπάρχουν ώριμες εμπορικές λύσεις σε αυτό το πεδίο, γεγονός που δημιουργεί μια μοναδική ευκαιρία ώστε η ανάπτυξη της τεχνολογίας να γίνει εξαρχής με όρους διαφάνειας και δημόσιου συμφέροντος.
Η σημαντικότερη μέχρι σήμερα διεθνής πρωτοβουλία είναι το επιστημονικό εγχείρημα GridFM, το οποίο ξεκίνησε από την IBM και τη Hydro-Quebec.
Η ΕΥΡΩΠΗ, ωστόσο, διαθέτει ένα μοναδικό πλεονέκτημα: το οικοσύστημα συνεργασίας που έχει δημιουργηθεί μέσα από το πρόγραμμα Horizon Europe.
Πρόκειται για ένα πλαίσιο στο οποίο ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια, βιομηχανία και διαχειριστές υποδομών συνδιαμορφώνουν καινοτόμες λύσεις σε ένα ανοιχτό περιβάλλον συνεργασίας.
Παράλληλα, η ερευνητική κοινότητα βρίσκεται σε συνεχή διάλογο με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ειδικότερα με τη Γενική Διεύθυνση Ενέργειας (DG Energy), διασφαλίζοντας ότι οι πολιτικές αποφάσεις βασίζονται στην επιστημονική γνώση.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία έγινε σαφές ότι η ανάπτυξη ευρωπαϊκών, αξιόπιστων και κυρίαρχων μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης για τις ενεργειακές υποδομές αποτελεί πλέον στρατηγική προτεραιότητα.
ΉΤΑΝ ΑΝΑΓΚΑΙΟ να δημιουργηθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις, πριν η αγορά οδηγηθεί σε λύσεις που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μονοπωλιακές εξαρτήσεις σε έναν τομέα όπου το δημόσιο συμφέρον οφείλει να υπερισχύει.
Με αυτό το σκεπτικό, η DG Energy απηύθυνε ανοικτή πρόσκληση προς την ευρωπαϊκή ερευνητική κοινότητα, ζητώντας συγκεκριμένες προτάσεις για το πώς μπορεί να υλοποιηθεί ένα τέτοιο εγχείρημα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Οι τρεις συγγραφείς (Ελισσαίος Σαρμάς-Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ricardo Bessa-INESC TEC, Antonello Monti-Fraunhofer FIT) του παρόντος άρθρου ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση και υπέβαλαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης, βασισμένο σε τρεις θεμελιώδεις αρχές.
ΠΡΩΤΟΝ, η διαδικασία ανάπτυξης πρέπει να είναι ανοιχτή και απολύτως διαφανής, ώστε όλοι οι διαχειριστές δικτύων της Ευρώπης να μπορούν να επωφεληθούν ισότιμα.
ΔΕΥΤΕΡΟΝ, το λογισμικό πρέπει να βασιστεί σε φιλοσοφία ανοικτού κώδικα (open source), εξασφαλίζοντας πλήρη διαφάνεια, αξιοπιστία και δυνατότητα ελέγχου από την επιστημονική και τεχνική κοινότητα.
ΤΡΙΤΟΝ, η ανάπτυξη μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από μια πανευρωπαϊκή συνεργασία, στην οποία θα συμμετέχουν ερευνητικά ιδρύματα, διαχειριστές δικτύων, βιομηχανία και κατασκευαστές τεχνολογίας.
ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ εργαστηρίου που διοργανώθηκε στις Βρυξέλλες από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με το Fraunhofer FIT, περισσότεροι από εκατό εκπρόσωποι οργανισμών και επιχειρήσεων συμφώνησαν ότι η συνεργασία αποτελεί τη μοναδική ρεαλιστική οδό για την επίτευξη αυτού του στόχου.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ερευνητικός οργανισμός CRESYM ανέλαβε τον ρόλο του συντονισμού και της θεσμικής υποστήριξης της πρωτοβουλίας, σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
ΚΕΝΤΡΙΚΗ αποστολή του CRESYM είναι η δημιουργία του κατάλληλου νομικού και διοικητικού πλαισίου που θα διασφαλίζει ότι η συνεργασία δεν θα περιοριστεί σε δηλώσεις προθέσεων, αλλά θα συνοδεύεται από συγκεκριμένες δεσμεύσεις σε ανθρώπινο δυναμικό, δεδομένα και οικονομικούς πόρους.
Η εμπειρία δείχνει ότι η διακυβέρνηση αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα επιτυχίας τέτοιων μεγάλων ευρωπαϊκών συνεργασιών.
ΜΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ προσωπική προσπάθεια, ο γενικός διευθυντής του CRESYM, Sebastien Lepy, σε συνεργασία με τη νομικό Raluca David, διαμόρφωσε το συμβατικό πλαίσιο της πρωτοβουλίας.
Στις 3 Ιουνίου, σε εκδήλωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις Βρυξέλλες που ακολούθησε τη δημοσίευση του Στρατηγικού Οδικού Χάρτη για την Ψηφιοποίηση και την Τεχνητή Νοημοσύνη στον ενεργειακό τομέα, πραγματοποιήθηκε η επίσημη υπογραφή της συμφωνίας συνεργασίας.
Σήμερα, 48 οργανισμοί από ολόκληρη την Ευρώπη συμμετέχουν δεσμευτικά σε αυτή τη νέα πρωτοβουλία, γνωστή πλέον ως AI.Grids, με στόχο την ανάπτυξη και εφαρμογή ευρωπαϊκών κυρίαρχων μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης για τη διαχείριση των ηλεκτρικών δικτύων.
Η ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ παραμένει ανοικτή και νέοι εταίροι θα μπορούν να ενταχθούν μέσα στο 2026, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την ευρωπαϊκή αυτή προσπάθεια.
ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ του 2027 προβλέπεται η διάθεση του πρώτου λειτουργικού προϊόντος (Minimum Viable Product), το οποίο θα διανεμηθεί στους συμμετέχοντες οργανισμούς ως λογισμικό ανοικτού κώδικα.
Βασικός στόχος είναι να μειωθεί το κόστος υιοθέτησης, να ενισχυθεί η διαλειτουργικότητα μεταξύ των εθνικών δικτύων και να επιταχυνθεί η ψηφιακή μετάβαση του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι εταίροι της πρωτοβουλίας θα συνεχίσουν να διαμορφώνουν ένα ισχυρό πλαίσιο διακυβέρνησης, ώστε τα οφέλη της καινοτομίας που βασίζεται στα δεδομένα να παραμείνουν προσβάσιμα σε ολόκληρο το ευρωπαϊκό ενεργειακό οικοσύστημα.
Η ΕΞΕΛΙΞΗ αυτή αποδεικνύει ότι το όραμα για μια Τ.Ν. που υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον δεν αποτελεί θεωρητική συζήτηση.
Στην Ευρώπη μετατρέπεται ήδη σε πράξη, μέσα από έναν συνδυασμό δημόσιας χρηματοδότησης, ιδιωτικών επενδύσεων, επιστημονικής συνεργασίας και θεσμικής εποπτείας.
ΑΝ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΠΗ δεν πρωταγωνίστησε στην εμπορική ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, δείχνει σήμερα ότι μπορεί να πρωτοπορήσει στη δημιουργία ενός διαφορετικού μοντέλου: ανοιχτού, δημοκρατικού και αξιόπιστου, ειδικά για εφαρμογές που αφορούν κρίσιμες υποδομές.
Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η συνεργασία μεταξύ επιστήμης, βιομηχανίας και πολιτικής μπορεί να δημιουργήσει πραγματική αξία για την ευρωπαϊκή κοινωνία και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της σε παγκόσμιο επίπεδο.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
