Τoυ Δρ. Αλέκου Ν.Π. Παπαδόπουλου, οικονομολόγου, καθηγητή Κολλεγίου René Descartes / Δημόσιο Γαλλικό Πανεπιστήμιο CNAM
ΣΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ άρθρα τους για την N society της «Ναυτεμπορικής», οι Γ. Αργείτης (ΙΝΕ ΓΣΕΕ, 08/01/2026) και Ν. Καρύδης (The People’s Trust, 11/01/2026) ανέδειξαν διαφορετικές όψεις της μικρο-διάστασης στην οικονομία.
Ο Γ. Αργείτης αναφέρθηκε στις μικρο-οργανωσιακές όψεις της παραγωγικότητας (κάτι που εναλλακτικά θα ονομάζαμε «αποτελεσματικότητα-efficiency»).
Ο Ν. Καρύδης ανέφερε πρόσφατα εμπνευσμένα παραδείγματα μικρο-επιχειρηματικότητας στη χώρα μας.
Η ΜΙΚΡΟ-επιχειρηματικότητα είναι οικουμενικό χαρακτηριστικό. Ανά τον κόσμο οι πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (SMEs) αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα.
Μεγαλύτερης σημασίας από το πλήθος τους καθαυτό είναι το ποσοστό της παραγωγής (προστιθέμενης αξίας) που συνεισφέρουν στην οικονομία τους, καθώς και το ποσοστό των ατόμων που εργάζονται σε κάθε υποκατηγορία μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Για την Ευρώπη των 27 και την Ελλάδα, έχουμε τα εξής πρόσφατα στοιχεία (ΕU –
Annual Report on European SMEs 2023/2024) όπως φαίνονται στον σχετικό πίνακα.
ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΙΝΑΚΑ γίνεται φανερό ότι η ελληνική οικονομία είναι εντόνως μικρο-κεντρική σε σύγκριση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (και ήταν και παλαιότερα, δεν πρόκειται
περί πρόσφατης εξέλιξης).
Τα 2/3 της προστιθέμενης αξίας στην ελληνική οικονομία παράγονται από μικρομεσαίες επιχειρήσεις (έναντι 53% μέσου ευρωπαϊκού όρου), ενώ σε αυτές απασχολείται το 85% των εργαζομένων (έναντι 65% μέσου ευρωπαϊκού όρου).
Μάλιστα, η έμφαση είναι στις πολύ μικρές επιχειρήσεις (1η γραμμή του πίνακα).
ΜΙΑ ΆΛΛΗ προσέγγιση αυτού του μικροκεντρισμού μάς δίνει το ποσοστό αυτοαπασχολούμενων: σε όλη την περίοδο 2011-2023 στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό ήταν υπερδιπλάσιο του μέσου ευρωπαϊκού όρου. Ενδεικτικά, το 2023 το ποσοστό για την Ελλάδα ήταν 26,1%, έναντι 13% στην Ευρώπη.
Ο ΜΙΚΡΟ-κεντρισμός έχει οικονομικές συνέπειες: όλες οι μελέτες διεθνώς διαπιστώνουν τη χαμηλή αποτελεσματικότητα της διοίκησης (management) των μικρών επιχειρήσεων.
Όσον αφορά την παραγωγικότητα, ένας από τους βασικούς νόμους της παραγωγής είναι ότι η μεγάλη κλίμακα παραγωγής (scale) χαρακτηρίζεται από αυξημένη παραγωγικότητα (συγκριτικά
με τη μικρή κλίμακα), όπου με τη λέξη «παραγωγικότητα» αναφερόμαστε στην ποσοτική διάσταση της παραγωγής, χωρίς κάποια σύνδεση/σχέση με την «ποιότητα».
Υπάρχει ένα επίπεδο κλίμακας παραγωγής πέραν του οποίου η εικόνα αντιστρέφεται και έχουμε πλέον αρνητικές οικονομίες κλίμακας, όμως η οικονομική δραστηριότητα στη χώρα μας βρίσκεται χαμηλότερα αυτού.
Ο ΜΙΚΡΟ-κεντρισμός συχνά προβάλλεται ως εκ των βασικών λόγων υστέρησης των οικονομικών επιδόσεων της οικονομίας μας σε όρους μεγέθυνσης.
Δεν είναι τυχαίο ότι η «αύξηση του αριθμού των μεσαίων και μεγάλων επιχειρήσεων» ήταν ένας από τους έξι επιμέρους στόχους για την ελληνική οικονομία που καταγράφηκαν στην επιτελική σύνοψη του «Σχεδίου Ανάπτυξης της Ελληνικής Οικονομίας» (Επιτροπή Πισσαρίδη, 2020). Με άλλη ορολογία, η συγκέντρωση κεφαλαίου στη χώρα μας είναι χαμηλή.
ΥΠΑΡΧΕΙ λοιπόν ένα μακροχρόνιο, δομικό χαρακτηριστικό της ελληνικής οικονομίας που δείχνει να λειτουργεί ως φρένο στη δυναμική της μεγέθυνσης.
Δημιουργεί και συντηρεί έναν κατά τα φαινόμενα φαύλο κύκλο: λόγω υψηλής αυτοαπασχόλησης, χαμηλής συγκέντρωσης κεφαλαίου και υπερβολικά πολλών μικρών επιχειρήσεων, έχουμε χαμηλή αποτελεσματικότητα διοίκησης και χαμηλή παραγωγικότητα, που κρατούν τους μισθούς χαμηλά.
ΟΙ ΧΑΜΗΛΟΙ μισθοί με τη σειρά τους κρατούν χαμηλά την απήχηση του υπαλληλικού πλαισίου εργασίας, και συντηρούν την πληθώρα αυτοαπασχολούμενων και μικρών επιχειρήσεων που έχουν χαμηλή αποτελεσματικότητα διοίκησης και χαμηλή παραγωγικότητα.
ΕΝΙΟΤΕ αναφέρεται κάποιο «χαρακτηριστικό της φυλής», μια γενικότερη νοοτροπία μη συνεργασίας, έριδας και διάσπασης, ως υπεύθυνης για την κατάσταση αυτή.
Όμως αυτό δεν αποτελεί εξήγηση του φαινομένου, αλλά αναδιατύπωσή του στην πολιτισμική σφαίρα.
ΤΕΤΟΙΑ κοινωνικο-οικονομικά δομικά χαρακτηριστικά δεν αλλάζουν από το ένα έτος στο άλλο, αλλά η εντύπωση που υπάρχει είναι -και τα στοιχεία συνηγορούν- ότι στην Ελλάδα δεν αλλάζουν καθόλου. Τελικά, τι μας εμποδίζει;
Ο ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ-Καλόμαλος ιχνηλατεί και αναδεικνύει το πώς αυτός ο «μικροϊδιοκτητικός τρόπος παραγωγής» εμφανίστηκε στην Αρχαία Ελλάδα, παγίωσε πρακτικές αλλά και παιδεία «ανεξαρτησίας στην παραγωγή», υποχώρησε έως έναν βαθμό στον αγροτικό τομέα λόγω φεουδαρχικών/αυτοκρατορικών δομών, αλλά παρέμεινε ακμαίος στα τεχνικά επαγγέλματα και αναδύθηκε οργανικά εκ νέου ως ο βασικός τρόπος παραγωγής διά της ελεύθερης οικονομικής δραστηριότητας σε περιοχές και χώρες που δεν εκβιομηχανίστηκαν, ιδιαιτέρως δε στον ελλαδικό χώρο.
ΕΙΝΑΙ λοιπόν «παρωχημένη νοοτροπία που πρέπει να αλλάξει», ή ριζωμένη στάση ζωής που κανείς επί της ουσίας δεν επιθυμεί ούτε βούλεται να αλλάξει;
Αν στη χώρα μας κυριαρχεί το δεύτερο, τότε ο «φαύλος κύκλος» που αναφέρθηκε προηγουμένως δεν είναι παρά το πλαίσιο μέσα στο οποίο έχουμε συλλογικά επιλέξει να ζούμε, διότι, φαίνεται, προσφέρει κάποια άλλα, μη υλικά οφέλη που υπερκαλύπτουν την απώλεια οικονομικής ευμάρειας που υπόσχεται η συγκέντρωση του κεφαλαίου και η βελτίωση της παραγωγικότητας/αποτελεσματικότητας, με τις συναρτώμενες όμως ανατροπές στον τρόπο ζωής μας.
Είναι εύκολο, στα λόγια και στο χαρτί, να μιλήσουμε περί «χρυσής τομής» και «άριστου συνδυασμού».
Η ιστορική και κοινωνικο-οικονομική εμπειρία αντιμετωπίζει σκεπτικά τέτοιους οραματισμούς συνθετικής βελτιστοποίησης.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
