Τoυ Δημήτρη Τζάνα, οικονομολόγου
ΠΟΡΕΙΑ 80 ετών έχει συμπληρώσει το δολάριο ως το βασικό αποθεματικό νόμισμα των Κεντρικών Τραπεζών του πλανήτη. Όμως, στον ρουν της ιστορίας υπήρξαν άλλα νομίσματα με μεγαλύτερη διάρκεια ως ισχυρά νομίσματα.
Προηγήθηκε το αργυρό τετράδραχμο του Μ. Αλεξάνδρου ως κοινό νόμισμα στη λεκάνη της Μεσογείου, για τρεις σχεδόν αιώνες, στη διάρκεια των Ελληνιστικών Χρόνων (323 π.Χ.- 30 π.Χ.), με τον Αλέξανδρο να εφαρμόζει αποτελεσματικούς τρόπους για τη χρηματοδότηση των αναγκών του αχανούς κράτους, τις στρατιωτικές δαπάνες, τις δαπάνες για την ανάπτυξη πόλεων και, για τη διενέργεια εμπορίου, 114 νομισματοκοπεία στην Ελλάδα, τη Μ. Ασία και την Αίγυπτο εργάζονταν ασταμάτητα.
Άσκησε επομένως μορφές επεκτατικής πολιτικής, νομισματικής και δημοσιονομικής, όπως τις αποκαλούμε σήμερα, βάζοντας και εδώ τη σφραγίδα της πολυσχιδούς προσωπικότητάς του, με την εφαρμογή πρωτοπόρων μορφών οικονομικής πολιτικής.
Λίγο αργότερα, στις αρχές του 4ου αιώνα, ο Μ. Κωνσταντίνος καθιερώνει το σόλιδο, το νέο χρυσό νόμισμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, συνέχεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στη Μεσόγειο. Το σόλιδο διατηρείται ως το ισχυρό νόμισμα του Μεσαίωνα και ως μέσο διαφύλαξης του πλούτου για τους έχοντες έως τον 11ο αιώνα, για επτά αιώνες δηλαδή.
ΟΙ ΠΑΡΑΠΑΝΩ επισημάνσεις δεν μειώνουν τον ρόλο του δολαρίου, που δεν έχει ακόμη συμπληρώσει ούτε 100 χρόνια ως αποθεματικό νόμισμα των Κεντρικών Τραπεζών και ως κυρίαρχο νόμισμα στις διεθνείς συναλλαγές.
Με τη συμφωνία του Bretton Woods, το 1944, οι Ηνωμένες Πολιτείες πέτυχαν να επεκτείνουν τη δεσπόζουσα στρατιωτική και πολιτική υπεροχή τους και σε οικονομική, στον παγκόσμιο χάρτη.
Και μάλιστα χωρίς αρνητικές συνέπειες, όταν το 1971 καταργήθηκε η συμφωνημένη από το 1944 σχέση μετατρεψιμότητας του δολαρίου με το χρυσό των 35 δολ. ανά μια ουγκιά χρυσού, με τη μονομερή απόφαση του προέδρου Νίξον (Συμφωνία Smithsonian), καθώς η υπερπροσφορά δολαρίων είχε πλημμυρίσει τον πλανήτη.
Λίγο νωρίτερα, ο Βαλερί Ζισκάρ Ντ’ Εστέν -τότε υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας- χαρακτήριζε ως «υπερβολικό προνόμιο» το μονοπώλιο των ΗΠΑ στο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, για να λάβει, το 1971, την κυνική απάντηση του ομολόγου του, Τζον Κόναλι, των ΗΠΑ, ότι «το δολάριο είναι το δικό μας νόμισμα αλλά και το δικό σας πρόβλημα»!
ΑΣ ΈΡΘΟΥΜΕ, όμως, στα σημερινά δεδομένα για το δολάριο. Παρά τη λαίλαπα των πολιτικών του Ντόναλντ Τραμπ, που κήρυξε εμπορικό πόλεμο κατά πάντων στις 2/4/2025, για να αναδιπλωθεί στη συνέχεια, και εφάρμοσε επίμονα δημοσιονομική πολιτική υψηλών ελλειμμάτων, οδηγώντας το δημόσιο χρέος πάνω από το 120% του ΑΕΠ, η θέση του δολαρίου ως αποθεματικού νομίσματος παραμένει ισχυρή.
Συνεχίζει να κατέχει τη μερίδα του λέοντος στα παγκόσμια συναλλαγματικά αποθέματα των Κεντρικών Τραπεζών: διατηρεί ποσοστό 59% κατά τα στοιχεία του ΔΝΤ (από 85% περίπου το 1970), με το ευρώ να ακολουθεί με 20% στη 2η θέση, ενώ την 3η θέση καταλαμβάνει το γιεν με 6% και την 4η η βρετανική στερλίνα με 5%.
Την ίδια ώρα, το 50% των διεθνών συναλλαγών εκκαθαρίζεται με το δολάριο, όταν οι ΗΠΑ είναι υπεύθυνες μόνο για το ένα δέκατο του παγκόσμιου εμπορίου.
ΩΣΤΟΣΟ, ο φόβος για την ισχύ της αμερικανικής οικονομίας, όπως διαμορφώνεται από τους ρυθμούς οικονομικής μεγέθυνσης από κοινού με την αβεβαιότητα για τις μελλοντικές πολιτικές του Αμερικανού προέδρου, οδήγησαν, το 2025, σε υποχώρησή του κατά 9,6%, έναντι ενός «καλαθιού» ανταγωνιστικών νομισμάτων.
Εγείρεται, επομένως, εύλογος προβληματισμός, αν μπορεί να διατηρηθεί ως κυρίαρχο αποθεματικό μέσο.
Από την άλλη πλευρά, θα μπορούσαν να δρομολογηθούν εξελίξεις ακόμη και εντός του 2026, που να προκαλέσουν νέα ρήγματα στην επικρατούσα άποψη, ότι το δολάριο δεν έχει ισχυρό ανταγωνιστή.
Τέτοιες εξελίξεις θα μπορούσαν να είναι ενδεικτικά οι παρακάτω:
• Η ΕΠΑΝΟΔΟΣ της χαοτικής εμπορικής πολιτικής από τον πρόεδρο Τραμπ, ανάλογης επιθετικότητας με εκείνη που εκδηλώθηκε στις αρχές Απριλίου 2025, αποκαλώντας την ημέρα της ανακοίνωσής της ως «Ημέρας Απελευθέρωσης» για τις ΗΠΑ.
• Η ΜΗ ΔΡΟΜΟΛΟΓΗΣΗ μιας πειθαρχημένης δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής με στόχο τη μείωση του ελλείμματος του προϋπολογισμού, καθώς ένα νέο shutdown του δημόσιου τομέα είναι πιθανό στους πρώτους μήνες του 2026, αν το Κογκρέσο αρνηθεί μία ακόμη επέκταση του ορίου του χρέους.
• Η ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΗ δρομολόγηση της μετατρεψιμότητας του γιουάν από την Κίνα που ήδη αναγνωρίζεται ως το βασικό αντίπαλο δέος για τις ΗΠΑ και η ενδεχόμενη άρνηση αγορών αμερικανικών ομολόγων ή οι μαζικές ρευστοποιήσεις, είτε από την Κίνα είτε από άλλους μεγάλους κατόχους.
• ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΕΣ κινήσεις αποδολαριοποίησης του διεθνούς εμπορίου και ιδιαίτερα των πετρελαϊκών συναλλαγών, με τον Dean W. Arnold να πιθανολογεί ότι η σύλληψη Μαδούρο σχετίζεται με τις πωλήσεις πετρελαίου της Βενεζουέλας στην Κίνα που εκκαθαρίζονται σε γιουάν.
• ΠΙΘΑΝΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ βελτίωσης της ευρωπαϊκής συνοχής, σύμφωνα με τον οδικό χάρτη της Έκθεσης Ντράγκι, εν όψει της συνειδητοποίησης της υφιστάμενης νέας πραγματικότητας για τη γηραιά ήπειρο, που μπορεί να αναβαθμίσουν την προοπτική αυξημένων τοποθετήσεων σε ευρώ από τις Κεντρικές Τράπεζες.
• ΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΕΣ μειώσεις των παρεμβατικών επιτοκίων από τη Federal που επιζητούνται από τον Τραμπ για να ελαφρυνθεί η εξυπηρέτηση και αναχρηματοδότηση του υπερβολικού χρέους, αν επιτρέψουν τα δεδομένα του πληθωρισμού και της ανεργίας το 2026.
Και, ασφαλώς, άλλοι απρόβλεπτοι παράγοντες, καθώς ο χαμηλός βαθμός ορατότητας αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο για πολλές εκπλήξεις, θετικές ή αρνητικές, για την παγκόσμια οικονομία κατά το 2026!
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
