Του Χρήστου Πιτέλη, μέλους της Διεθνούς Συμβουλευτικής Επιτροπής της ΑΜΚΕ ΚΟΜΒΟΣ Δίκτυα του Παγκόσμιου Ελληνισμού. Εταίρου (Life Fellow), Queens’ College, University of Cambridge, Research Professor, Southampton University Business School, Emeritus Professor (elect), NK University of Athens, Professorial Associate, University of London, Fellow, Academy of International Business
Η ΕΛΛΑΔΑ βρίσκεται σήμερα σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι. Ύστερα από δεκαετίες αποβιομηχάνισης, κρίσης και θεσμικής ασυνέχειας, διαθέτουμε μια μοναδική ευκαιρία να αναπροσδιορίσουμε το αναπτυξιακό μας υπόδειγμα.
Πιστεύω ότι η χώρα χρειάζεται να περάσει από τη λογική της παραδοσιακής βιομηχανικής πολιτικής στη λογική της «βιομηχανικής ορχήστρωσης» – ενός νέου τρόπου στρατηγικής σκέψης και δράσης, που συνδυάζει τον δημόσιο ρόλο, την επιχειρηματικότητα και την κοινωνική συμμετοχή.
Η ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ πολιτική «βιομηχανικής ανάπτυξης» στηρίχθηκε σε επιδοτήσεις, προστασία και αποσπασματικές παρεμβάσεις.
Το αποτέλεσμα ήταν περιορισμένες ικανότητες, μικρές επιχειρήσεις, χαμηλή παραγωγικότητα.
Αντίθετα, προτείνω ένα δυναμικό, συστημικό πλαίσιο – το οποίο αποκαλώ Δυναμική Βιομηχανική Οργάνωση (Dynamic Industrial Organisation, DIO).
Σε αυτό, το κράτος λειτουργεί ως ορχηστρωτής – ένας δημόσιος επιχειρηματίας, που συντονίζει, ενθαρρύνει και διευκολύνει τη συν-δημιουργία αξίας.
Η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ βάση είναι σαφής: οι οικονομίες αναπτύσσονται μέσα από δυναμικές ικανότητες – την ικανότητα να «ανιχνεύουν», να «αξιοποιούν» και να «μετασχηματίζουν» ευκαιρίες.
Αυτή η λογική μπορεί να καθοδηγήσει και την εθνική στρατηγική. Η ανάπτυξη δεν είναι ζήτημα «στατικής αποτελεσματικότητας», αλλά δυναμικής αποτελεσματικότητας, μέσω μάθησης, συνεργασίας και καινοτομίας.
ΤΟ ΚΑΤΑ κεφαλήν ΑΕΠ στην Ελλάδα παραμένει περίπου 30% χαμηλότερο του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Οι επενδύσεις, ως ποσοστό του ΑΕΠ, φθάνουν το 24%, αλλά μεγάλο μέρος αφορά κατοικίες και όχι παραγωγικές δομές.
Οι δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη (R&D) ανέρχονται σε 1,49% του ΑΕΠ – βελτιωμένες, αλλά περισσότερο για ανάπτυξη παρά για έρευνα και κάτω από τον στόχο της Ε.Ε. για 3%. Η παραγωγικότητα ανέρχεται στο 60% περίπου του μέσου όρου του ΟΟΣΑ.
Επιπλέον, η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να βασίζεται σε μικρές επιχειρήσεις (άνω του 95% απασχολεί κάτω από 10 άτομα), κάτι που περιορίζει την ικανότητα επένδυσης σε τεχνολογία, εξαγωγές και δεξιότητες.
Αν δεν αλλάξει το παραγωγικό υπόδειγμα, κινδυνεύουμε να παραμείνουμε μια οικονομία κατανάλωσης και υπηρεσιών χαμηλής προστιθέμενης αξίας.
Πέντε άξονες για τη νέα στρατηγική
1. Επένδυση σε τεχνολογίες γενικού σκοπού (ΤΓΣ) – General Purpose Technologies
Προτείνω ένα εθνικό πρόγραμμα για την ανάπτυξη ΤΓΣ, όπως τεχνητή νοημοσύνη, βιοτεχνολογία, ανώτατη εκπαίδευση και έρευνα, προηγμένα υλικά και πράσινη ενέργεια, δηλαδή τεχνολογικές πλατφόρμες, στις οποίες έχουμε εν δυνάμει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Σημαντικοί τομείς είναι η Ναυτιλία & Θαλάσσιες Τεχνολογίες, ο Τουρισμός & οι Πολιτιστικές Τεχνολογίες, η Αγροδιατροφή & Βιοοικονομία, η εξειδικευμένη (niche) αμυντική βιομηχανία. Ο Ψηφιακός Τομέας, η ηλεκτρονική διακυβέρνηση και τα αναδυόμενα startups μπορούν να συνεισφέρουν σημαντικά σε αυτή την κατεύθυνση. Το κράτος μπορεί να συμπράξει με πανεπιστήμια και επιχειρήσεις, λειτουργώντας ως ορχηστρωτής-καταλύτης και μειώνοντας το ρίσκο για ιδιωτικές επενδύσεις.
2. Δημιουργία περιφερειακών οικοσυστημάτων
Η ανάπτυξη δεν μπορεί να είναι μόνο αθηνοκεντρική. Κάθε περιφέρεια πρέπει να αναπτύξει συμπληρωματικά πλεονεκτήματα – π.χ. αγροτεχνολογία στη Θεσσαλία, ναυτιλιακή και ενεργειακή καινοτομία στον Πειραιά, τουρισμό εμπειρίας στο Νότιο Αιγαίο. Ο στόχος είναι ένα δίκτυο «συνδεδεμένων νησίδων καινοτομίας».
3. Ενίσχυση δημόσιας-ιδιωτικής κοινωνικής συνεργατικοτητας
Πιστεύω ότι η ανάπτυξη χρειάζεται συμμετοχή πολιτών, τοπικών αρχών και κοινωνικών φορέων. Οι πολιτικές πρέπει να συν-σχεδιάζονται, όχι να επιβάλλονται. Έτσι διασφαλίζεται νομιμοποίηση και συνέχεια – όχι η συνήθης ασυνέχεια κάθε τετραετίας.
4. «Συνεργατικός ανταγωνισμός» (co-opetition)
Αντί για στείρο ανταγωνισμό, προτείνω ένα μοντέλο όπου μεγάλες και μικρές επιχειρήσεις συνεργάζονται για κοινή καινοτομία – όπως συμβαίνει στα οικοσυστήματα της Γερμανίας και της Δανίας. Ο ανταγωνισμός παραμένει, αλλά γίνεται εργαλείο κινήτρων, μάθησης και διάχυσης τεχνογνωσίας.
5. Επιχειρηματική ικανότητα στο Δημόσιο
Οι καλύτερες στρατηγικές αποτυγχάνουν χωρίς ικανότητα υλοποίησης. Χρειαζόμαστε εκπαίδευση στελεχών στη στρατηγική, τη διαχείριση κινδύνου και τη συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα. Προτείνω τη δημιουργία μιας «Ακαδημίας Στρατηγικής και Βιομηχανικής Πολιτικής» με τη συμμετοχή πανεπιστημίων, δημοσίου και «τρίτου» τομέα.
Από το «picking winners» στη δημιουργία συνθηκών
Η ΟΥΣΙΑ της «ορχήστρωσης» είναι ότι το κράτος δεν επιλέγει νικητές – δημιουργεί τις συνθήκες για να αναδειχθούν.
Με συντονισμό, θεσμική σταθερότητα και στρατηγική υπομονή, η Ελλάδα μπορεί να μεταβεί σε μια οικονομία συν-δημιουργίας αξίας.
Στόχος μου είναι να δω μια Ελλάδα που επενδύει στην καινοτομία, αξιοποιεί τις περιφέρειές της και μετατρέπει τη γνώση σε ευημερία.
Η επιλογή είναι μπροστά μας. Ή θα συνεχίσουμε να λειτουργούμε με βραχυπρόθεσμα μέτρα και ευκαιριακές επιδοτήσεις ή θα συντονίσουμε – θα ορχηστρώσουμε – μια νέα εποχή δημιουργίας.
Προτείνω το δεύτερο. Ο χρόνος είναι τώρα.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
