Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένα τεράστιο εγχείρημα εν εξελίξει, το οποίο βρίσκεται, ιδιαίτερα τους τελευταίους καιρούς, σε εναγώνια αναζήτηση ταυτότητας.
Η φιλοδοξία των πατέρων της Ευρώπης ήταν μια Ομοσπονδία, όπου θα συνυπήρχαν μεγάλοι και μικρότεροι χωρίς να συνθλίβονται οι τελευταίοι. Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ (!), συνόψισε άριστα όραμα και προσδοκία, σε ομιλία του στη Ζυρίχη (19.9.1946): «Η δομή των Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης, εάν στηθεί καλά και αληθινά, θα είναι τέτοια, ώστε να καταστήσει λιγότερο σημαντική την υλική ισχύ ενός εκάστου κράτους. Τα μικρά έθνη θα υπολογίζονται όπως και τα μεγάλα και θα κερδίζουν την τιμή τους με τη συμβολή τους στην κοινή υπόθεση.»
Σε αυτή τη ρήση θα προσθέσω πάλι τα όλο και πιο επίκαιρα λόγια του Πωλ-Ανρί Σπάακ: «Στην Ευρώπη υπάρχουν δύο ειδών κράτη, τα μικρά και εκείνα που δεν έχουν ακόμη συνειδητοποιήσει πως είναι μικρά.»
Έτσι θα μπορούσε να προκύψει μια οντότητα, ικανή να αντιμετωπίσει με ίσους όρους τους σημερινούς μαστόδοντες. Οι διεθνείς εξελίξεις, μάλιστα, δικαιολογούν πλήρως τις φιλοδοξίες των πατέρων της. Τα τέκνα όμως μάλλον δεν έχουν εμπεδώσει τα νάματα των γονέων.
Όπως σε κάθε σύνθετο σχήμα, η ενδοευρωπαϊκή συνεννόηση δεν είναι πάντοτε ευχερής και συχνά προσκρούει σε ισχυρές προσωπικότητες ή ματαιοδοξίες, ή λανθασμένες επιλογές, ή σε συνδυασμούς των ανωτέρω
Σε κρίσιμες στιγμές για την Ευρώπη και τον κόσμο (χρηματοοικονομική κρίση, μεταναστευτικό πρόβλημα, ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν), διαπιστώθηκε, ανάλογα με την περίπτωση, απουσία αλληλεγγύης, ελλειμματική απόκριση και εν πάση περιπτώσει, επιλεκτικές ευαισθησίες. Το αίσθημα του ανήκειν σε ένα όλο, έχει ακόμη δρόμο μπροστά του και πρέπει να καλλιεργηθεί από τους Ευρωπαίους ηγέτες. Οψόμεθα, λοιπόν, διότι κρίσιμα ραντεβού με την ευρωπαϊκή ιστορία βρίσκονται μπροστά μας.
Ύπατος Εκπρόσωπος για τις Εξωτερικές Υποθέσεις και την Ασφάλεια
Για να βελτιωθεί ο συντονισμός της ευρωπαϊκής παρουσίας ανά τον κόσμο, στη Συνθήκη της Λισαβώνας (2009), προβλέφθηκε η θέση του «Υπάτου Εκπροσώπου για τις Εξωτερικές Υποθέσεις και την Ασφάλεια» . Έκτοτε, έχουν υπηρετήσει στη θέση αυτή τέσσερις Ύπατοι Εκπρόσωποι: Η Λαίδη Κάθριν Άστον (Ηνωμένο Βασίλειο, 2009-2014,), η Φεντερίκα Μογκερίνι (Ιταλία, 2014-2019), ο Ζόσεπ Μπορέλ (Ισπανία, 2019-2024) και η Κάγια Κάλας (Εσθονία, 2024 έως σήμερα). Πριν από τη Λισαβώνα, Ύπατος Εκπρόσωπος υπήρξε ο Ισπανός Χαβιέρ Σολάνα. Ωστόσο, δεν ήταν μέλος της Ε.Επιτροπής.
Ο Ύπατος Εκπρόσωπος κάθεται σε τρεις καρέκλες. Είναι Ύπατος Εκπρόσωπος, Αντιπρόεδρος της Ε.Επιτροπής, και επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας (EOA, EDA). Σε αυτή τη συσσώρευση αρμοδιοτήτων ερείδεται και μια από τις σημαντικότερες επικρίσεις σχετικά με τη συγκέντρωση τριών απαιτητικών αποστολών σε ένα άτομο, για το οποίο επί πλέον δεν προβλέπεται αναπληρωτής, ώστε να κατανεμηθεί και σε αυτόν τμήμα του μεγάλου φόρτου εργασίας.
Ο/Η Ύπατος/η Εκπρόσωπος, εξ άλλου, προΐσταται και της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ, ΕΕΑS), η οποία είναι το «Υπουργείο Εξωτερικών» και η «διπλωματική υπηρεσία» της ΕΕ. Στελεχώνεται με περίπου 5.000 άτομα και διαθέτει 144 διπλωματικές αποστολές στο εξωτερικό.
Η πορεία των τεσσάρων μέχρι τώρα Υπάτων Εκπροσώπων δεν υπήρξε ανέφελη, για διαφορετικούς λόγους σε κάθε περίπτωση.
Κάθριν Άστον
Η Βαρώνη Κάθριν Άστον έλαβε τον τίτλο ευγενείας επί κυβέρνησης Μπλέρ. Επί κυβέρνησης Μπράουν, απεστάλη στις Βρυξέλλες, για να αναλάβει το χαρτοφυλάκιο του Εμπορίου στην Ε.Επιτροπή, αντικαθιστώντας τον Λόρδο Πήτερ Μάντελσον (ο ορισμός του οποίου ως Πρέσβυ στην Ουάσινγκτον προκάλεσε την πτώση του Κιρ Στάρμερ). Η Λαίδη Άστον πιστώνεται τη Συμφωνία με την οποία εξομαλύνθηκαν οι σχέσεις Σερβίας-Κοσσυφοπεδίου (Απρίλιος 2013), καθώς και την πρώιμη φάση των διαπραγματεύσεων που κατέληξαν το 2015 στην Συμφωνία JCPOA, για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Αν και η θητεία της δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως αποτυχημένη, κατόρθωσε λόγω της προσωπικότητάς της να γίνει πρωτοφανώς αντιπαθής στους κύκλους των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.
Φεντερίκα Μογκερίνι
Η θητεία της Φεντερίκα Μογκερίνι θεωρείται ως προβληματική, ωστόσο οι έντονα αρνητικές γνώμες για αυτήν προέρχονται κυρίως από τη σύλληψή της στις 2 Δεκεμβρίου 2025 (πλέον ήταν Πρύτανις του Κολλεγίου της Ευρώπης, στην Μπρυζ του Βελγίου). Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ερευνά κατηγορίες εις βάρος της για εικαζόμενη απάτη σε διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων, και για διαφθορά. Ταυτόχρονα συνελήφθη και ο παλαιότερος Γενικός Γραμματέας της ΕΥΕΔ, Στέφανο Σανίνο. Ως μη ύποπτη φυγής, δεν κρατείται πλέον.
Κατά τα λοιπά, της καταμαρτυρείται πολύ εφεκτική στάση απέναντι στη Ρωσία, όταν η τελευταία προσάρτησε την Κριμαία, καθώς και έλλειψη γεωπολιτικής αντίληψης και αυστηρότητας απέναντι σε σκληρούς αντιπάλους.
Ζοσέπ Μπορέλ
Με ιδιαίτερα πλούσια σταδιοδρομία στην πολιτική (Υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας, Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ο Ζόσεπ Μπορέλ διακρίνεται για την ελευθεροστομία του, η οποία τον έχει οδηγήσει σε σοβαρά ολισθήματα κατά τη σταδιοδρομία του. Του χρεώνεται, επίσης, γεωπολιτική αδράνεια.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της τελευταίας είναι επίσκεψή του στη Μόσχα (Φεβρουάριος 2021), όπου κατά τη συνέντευξη Τύπου ο Ρώσος ΥΠΕΞ, παρόντος του Μπορέλ, χαρακτήρισε την ΕΕ ως «αναξιόπιστο εταίρο» και ο Ύπατος Εκπρόσωπος δεν αντέδρασε. Ακόμη χειρότερα, κατά τη διάρκεια της συνάντησης, η Ρωσία ανακοίνωσε την απέλαση τριών διπλωματών της ΕΕ. Από πολλούς ζητήθηκε η παραίτηση του Μπορέλ.
Σε άλλη περίπτωση, τον Φεβρουάριο 2022 και αφού είχε αρχίσει η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, κατά συνέντευξη Τύπου ο Μπορέλ ανακοίνωσε ότι η ΕΕ θα εφοδιάσει την Ουκρανία με μαχητικά αεροσκάφη. Τούτο αυτοκλήτως και χωρίς καμία συνεννόηση. Η ΕΥΕΔ έσπευσε κακήν-κακώς να «συμμαζέψει τα ασυμμάζευτα».
Τέλος, κατά τα εγκαίνια της Ευρωπαϊκής Διπλωματικής Ακαδημίας (Οκτώβριος 2022, ο Μπορέλ εξαπέλυσε εν δήμω επίθεση εναντίον των Πρέσβεων της ΕΕ, αποκαλώντας τους συλλήβδην αργούς, αναποτελεσματικούς και παραγοντίζοντες. Είναι αυτονόητη η δυσαρέσκεια που προκλήθηκε στο πλαίσιο της ΕΥΕΔ και όχι μόνον. Η ούτω θεωρούμενη ευθύτητα του χαρακτήρα του εν τέλει δεν τον βοήθησε στην ευρωπαϊκή αποστολή του. Τουναντίον, προκάλεσε ζητήματα καικ στον ίδιο και στην ΕΥΕΔ.
Κάγια Κάλας
Και ερχόμαστε στην περίπτωση της Κάγια Κάλλας. Είναι θυγατέρα του Σίιμ Κάλας, πολιτικού με εντυπωσιακή και ποικίλη πορεία (Μέλος του ΚΚ της ΕΣΣΔ, κατείχε υψηλές θέσεις στη Εσθονία πριν και μετά από την πτώση του κομμουνισμού, φθάνοντας το αξίωμα του Πρωθυπουργού. Στην ΕΕ υπήρξε Επίτροπος δις, από το 2004 έως το 2014
Η Κάγια Κάλας διετέλεσε και η ίδια , πρώτη γυναίκα Πρωθυπουργός της Εσθονίας (2001-2004).
Η συνεχής κριτική εναντίον της Κάλας είναι το οθόνιο που καλύπτει γενικότερες δυσλειτουργίες και ελλείμματα της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής. Γενικότερα, κατηγορείται ότι συχνά ομιλεί ανεξέλεγκτα, όπως όταν ήταν Πρωθυπουργός, υπερβαίνοντας τη γενική συναίνεση των «27» και εκφράζοντας προσωπικές απόψεις . Ειδικότερα, της χρεώνονται μειωτικά σχόλια για την Κίνα, πρόταση για τη χρήση των παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων για ενίσχυση της Ουκρανίας, κακές σχέσεις με τις ΗΠΑ και, τέλος κατάθεση φιλοδόξων προτάσεων (40 δισ. Ευρώ για την Ουκρανία) χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Όπως φέρονται να σχολιάζουν Ευρωπαίοι διπλωμάτες, η Κάλλας δυστυχώς κάνει ό,τι μπορεί για να χάσει την υποστήριξη προς το πρόσωπό της. Δεν είναι ιδιαίτερα καλή στην οικοδόμηση συμμαχιών στο Συμβούλιο. Αλλά ούτως ή άλλως, η Γαλλία βρίσκεται σε θέση επίθεσης εναντίον όλων των θεσμικών οργάνων.»
Τα πράγματα επιδεινώθηκαν με την κυκλοφορία στις Βρυξέλλες 11.6.2026 ενός ατύπου κειμένου, με στόχο την αναμόρφωση της θέσης του Υπάτου Εκπροσώπου. Η Κάλλας σε email της προς το προσωπικό της ΕΥΕΔ, αντέτεινε πως «ο ρόλος και οι ευθύνες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ καθορίζονται σαφώς στις Συνθήκες. Το πλαίσιο τούτο παραμένει απαράλακτο.»
Σ)το άτυπο και κατ΄ενίους πλέον αποσυρθέν κείμενο, περιλαμβάνονταν οι εξής τρεις επιλογές :
α) Διάλυση της ΕΥΕΔ και μεταφορά όλων των αρμοδιοτήτων εξωτερικής πολιτικής υπό την Ε.Επιτροπή
β) Μεταφορά των διπλωματικών αρμοδιοτήτων υπό το Συμβούλιο της ΕΕ.
γ) Αφαίρεση κάποιων αρμοδιοπτήτων από την ΕΥΕΔ , αλλά ταυτόχρονα αύξηση της προσωπικής εξουσίας της Κάγια Κάλλας, ταυτόχρονα ορίζοντάς την ως «Πρώτη Εκτελεστική Αμντιπρόεδρο της Ε.Επιτροπής», η οποία θα επιβλέπει κάποιους Επιτρόπους.
Κοινώς, χαμένη σε όλες τις περιπτώσεις.
Την επομένη όμως ημέρα η Κάγια Κάλας συναντήθηκε στο Παρίσι με τον Γάλλο ΥΠΕΞ Ζαν-Νοέλ Μπαρρό, στο περιθώριο διάσκεψης για τη «Λύση των δύο Κρατών». Μπαρό και Κάλλας συζήτησαν, ως εικός, «περί της συνεργασίας τους για μια ισχυρότερη, πιο ενωμένη Ευρώπη», αλλά και περί άλλων τινών, προφανών και αναμενομένων.
Στις 24 Ιουνίου ανακοινώθηκαν από την ΕΔΥΕΔ, οι εξής διορισμοί:
-Γενική Γραμματέας τηε ΕΥΕΔ η Ολλανδή πρώην Υπουργός Άμυνας Κάϊσα Όλλονχρεν.
-Aναπληρωτής ΓΓ για θέματα Άμυνας ο Νταβίντ Τσβαχ, νυν Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Γαλλίας στο ΝΑΤΟ.
-Αναπληρωτής ΓΓ για ευρωπαϊκά θέματα ο Εσθονός Μάττι Μαασίκας, πολύπειρος περί τα ευρωπαϊκά που βρισκόταν προσωρινά στη θέση του ΓΓ. Θα έχει την αρμοδιότητα των σχέσεων με την Επιτροπή Μονίμων Αντιπροσώπων (COREPER).
Η θητεία Όλλονχρεν και Μασίκας αρχίζει την 1η Σεπτεμβρίου τ.ε.
Όπως είπε Ευρωπαίος αξιωματούχος στο Politico, «ενίσχυση της άμυνας της Ευρώπης, της Ουκρανίας και των σχέσεων με το ΝΑΤΟ.»
Το προϊόν της κοπτορραπτικής της ΕΥΕΔ καλύπτει τη Γαλλία, που επιθυμεί να ελέγχει τη άμυνα στο πλαίσιο της ΕΥΕΔ. Νεφελώδες παραμένει το τοπίο ως προς τη νέα ΓΓ, εφ’όσον της αφαιρείται η καίρια αρμοδιότητα του COREPER και ουσιαστικά η σχέση με το Συμβούλιο. Αλλά η σοφία της πλατείας Σουμάν των Βρυξελλών μάλλον πρέπει να έχει προβλέψει το πώς θα λειτουργήσουν σωστά τα πράγματα, διότι με ιδεοληψίες, προσωπικά τιμάρια και συνεχείς διαγκωνισμούς, δεν γίνεται δουλειά, ιδίως με την παρούσα συγκυρίας. Δεν είναι να απορεί κανείς γιατί οι Ευρωπαίοι πολίτες θεωρούν ότι οι Βρυξέλλες είναι όλο και πιο απομακρυσμένες από την πραγματικότητα.
Πρέπει όμως να αισιοδοξούμε, διότι στις Βρυξέλλες επικρατεί πάντοτε ηλιοφάνεια….πάνω από τα σύννεφα.
Error! Filename not specified.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
