© Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Μάνη· τόπος ιδιαίτερος, επιβλητικός· σκληρός, άγριος μα και γοητευτικός. Η πέτρινη γη της είναι ποτισμένη με ιστορία χιλιετιών. Για πολλούς, η Μάνη δεν είναι μόνο η ιδιαίτερη, η ιερή πατρίδα τους, αλλά και το πεπρωμένο τους.
Η Μαρία Μουγιακάκου επιστρέφει στη Μάνη, τον τόπο καταγωγής της. Στη μικρή και παράξενη πατρίδα της στην εσχατιά του Νότου -που διαμορφώνει χαρακτήρες, αναζήτησε τη βαθύτερη σύνδεσή της με τον τόπο και τους ανθρώπους του.
Η επιστροφή στη γενέτειρά της συνοδεύτηκε από την εκπλήρωση μιας υπόσχεσης· να γράψει την αληθινή ιστορία της γιαγιάς της, της Μαριγώς· μιας γυναίκας που τη σημάδεψε.
Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου της, με τίτλο «Μαριγώ», που διατρέχει 90 χρόνια -από το 1895 έως το 1985, εκτός από τη ζωή της τραγικής ηρωίδας, ξεπηδούν και σημαντικά ιστορικά γεγονότα που σημάδεψαν τη Μάνη και την Ελλάδα ολόκληρη.
Η «Μαριγώ» είναι, λοιπόν, ένα ακόμα μυθιστόρημα βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα που συνταράσσουν. Κι η Μαρία Μουγιακάκου μάς θυμίζει ότι η Μάνη δεν είναι μόνο παρελθόν, αλλά παρόν και μέλλον. Είναι οι άνθρωποι που συνεχίζουν να κουβαλούν τις αξίες της, να τις επικαιροποιούν και να τις κρατούν ζωντανές. Και όσο υπάρχουν τέτοιες φωνές, η μανιάτικη ψυχή θα παραμένει ακέραιη, ζωντανή και παρούσα στον χώρο και τον χρόνο.
Η συγγραφέας ζωντάνεψε την ιστορία της γιαγιάς της με οδηγό τις αυθεντικές μνήμες της. Κι αυτή η προσωπική παρακαταθήκη μας θυμίζει πως η μνήμη είναι εφόδιο, είναι η δύναμη του Έλληνα και της Ελληνίδας με τη μακρά ιστορία, τον πολιτισμό και την παράδοση – είναι η ίδια δύναμη που έκανε τη Μάνη να υψώσει πρώτη το λάβαρο της Επανάστασης το ’21 και να θεμελιώσει το όραμα της Ελευθερίας. Λένε ότι «η μνήμη όπου και να την αγγίξεις πονεί» – οφείλουμε, όμως, να τη διασώζουμε.
Για τη Μαριγώ, για τη μανιάτικη ψυχή, για τις γυναίκες που κράτησαν όρθιες ολόκληρες οικογένειες, για τις αξίες που αντέχουν στον χρόνο, και για το πώς το χθες συνομιλεί με το σήμερα, συνομιλήσαμε με τη συγγραφέα.
Ποια ήταν η έμπνευση και κινητήρια δύναμη για τη συγγραφή της «Μαριγώς»;
«Η “Μαριγώ”, είναι κομμάτι δικό μου, προσωπικό αλλά έμμεσα και κομμάτι όλης της Μάνης. Κίνητρο για τη συγγραφή της “Μαριγώς” ήταν η υπόσχεση που είχα δώσει σ’ εκείνη -ένα ιερό χρέος για εμένα- αλλά, ταυτόχρονα, και η βαθιά εσωτερική ανάγκη να καταγράψω και να αναδείξω τον πολυτάραχο βίο της με τα απανωτά χτυπήματα και τα παιχνίδια της μοίρας, που μοιάζει σαν να ξεπήδησε από αρχαία τραγωδία. Είναι από τις περιπτώσεις που η ζωή ξεπερνά τη φαντασία».
Πώς συσχετίζεται το χθες με το σήμερα μέσα από τη «Μαριγώ»;
«Στο βιβλίο, το χθες λειτουργεί σαν κάτοπτρο της εποχής της Μαριγώς. Εκεί καθρεφτίζονται καθαρά οι άνθρωποι με την “προίκα” ή τα βάρη που κουβαλά ο καθένας. Μέσα από αυτές τις εικόνες, το σήμερα συνομιλεί με το χθες, καθώς γίνεται φανερό πως, όσο κι αν αλλάζουν οι εποχές, ο άνθρωπος παραμένει αντιμέτωπος με τα ίδια πάθη, τις ίδιες ανάγκες, τις ίδιες αδυναμίες».
Τι σημαίνει για εσάς «μανιάτικη ψυχή»;
«Η μανιάτικη ψυχή είναι ανθεκτική· και φέρει μια δύναμη αρχέγονη. Μοιάζει με το τοπίο της Μάνης και κρύβει μια γοητεία που γίνεται αντιληπτή μόνο βιωματικά. Τα συναισθήματά της δεν γνωρίζουν ημίμετρα -είναι γνωστό άλλωστε αυτό- και απλώνονται από την άκρη της τρυφερότητας ως την άκρη της οργής. Όταν αγαπά, το κάνει ολόψυχα κι όταν αποκαλεί κάποιον “κορώνα μου”, είναι σαν να του παραδίδει το κλειδί της καρδιάς της, χωρίς όρους και χωρίς όρια… Μα όταν πεισμώνει, όταν “το κρατάει μανιάτικο” ως άγραφο νόμο τιμής, δεν κάνει πίσω. Η μανιάτικη ψυχή ορθώνεται με υπερηφάνεια -όχι με αλαζονεία- απέναντι στις δυσκολίες και στις προκλήσεις· κι αυτή η περηφάνια είναι τρόπος ζωής και, πολλές φορές, τρόπος επιβίωσης. Την εικόνα τη δίνει ξεκάθαρη ο εθνικός μας ποιητής, Κωστής Παλαμάς, στη “Φλογέρα του Βασιλιά”, γράφοντας για τους Μανιάτες: “Να οι Μανιάτες!/ Κι είναι όπως είναι οι βράχοι τους/ Και σουβλεροί και ολόρθοι,/ Και ολόγυμνοι και απάτητοι/ Και ξεμοναχιασμένοι,/ Τα κακοβούνια, ο Ματαπάς./ Κουρσάροι για κουρσάρους”».
Μιλήστε μας για τη Μαριγώ, που συναντά ο αναγνώστης.
«Η Μαριγώ είναι μια άχρονη και συμβολική προσωπικότητα που διατρέχει τις εποχές με κύρος και αξία. Ενσαρκώνει τον ευγενή χαρακτήρα του ανθρώπου: δοτική, γενναιόδωρη, συγχωρητική, αλλά και μαχητική και περήφανη – χαρακτηριστικά που κληρονόμησε από τις γυναίκες της Μάνης. Είναι φορέας μιας κληρονομιάς που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά σιωπηλά, σταθερά και περήφανα. Έχει την ικανότητα να στέκει όρθια και να στηρίζει τους ανθρώπους της, την περιουσία της και ό,τι αγαπά, ακόμη και μπροστά στις μεγαλύτερες δυσκολίες. Η αποφασιστικότητά της να προστατεύσει τους δικούς της με κάθε κόστος -μια στάση ζωής που χαρακτήριζε πάντα τις Μανιάτισσες- γίνεται το κέντρο και το ηθικό στήριγμα της δικής της πορείας. Μέσα από τα βιώματά της, η Μαριγώ αναδεικνύεται σε σύμβολο δύναμης και αξιοπρέπειας, μια γυναίκα που εμπνέει με την ακεραιότητα και την αντοχή της».
Πώς βλέπετε τη θέση της σύγχρονης Μανιάτισσας;
«Η γυναίκα της Μάνης έχει αλλάξει, όπως αλλάζουν τα πάντα γύρω μας· έχει, όμως, διατηρήσει ακέραιο τον πυρήνα της, την ψυχική της σύσταση που τη διαμορφώνει και την καθορίζει.
Σήμερα, η Μανιάτισσα εξελίσσεται σε όλους τους τομείς της ζωής, μορφώνεται, εργάζεται, ταξιδεύει, συμμετέχει, διεκδικεί. Κι όμως, εξακολουθεί να κρατά τον παραδοσιακό της ρόλο· παραμένει ο άξονας της οικογένειας και θεματοφύλακας των αξιών της, όπως παλιά.
Και εδώ φαίνεται η δύναμη της καταγωγής και της σύνδεσης με τη Μάνη. Η παράδοση όχι μόνο δεν την περιορίζει, αντίθετα, τη θωρακίζει και της προσφέρει σταθερότητα, αυτοπεποίθηση και αντοχή μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς, χωρίς να χάνει την ταυτότητά της».
Η συγγραφή του βιβλίου ήταν χρέος σας προς την οικογένειά σας;
«Πρώτα από όλα, ένιωσα ότι ήταν καθήκον μου η αποκάλυψη της αλήθειας. Ναι, η “Μαριγώ” ήταν το δικό μου χρέος απέναντι στη γιαγιά μου και στη μνήμη της. Ήταν η υπόσχεση που της είχα δώσει και ήθελα να την τιμήσω. Η ιστορία ζωής της “Μαριγώς” μαζί με τον άδικο και πρόωρο θάνατο -τον φόνο- του παππού μου, του Ανάργυρου, σε μια εποχή που και οι δύο άνθιζαν, υπήρξαν η μύησή μου στη ζωή τους. Ακούγοντας από τα χείλη της γιαγιάς μου τα γεγονότα της εποχής τους, ήταν αδύνατο να μη νιώσω την ένταση και το βάρος τους. Μέσα από τις αφηγήσεις της εισέπραξα τα συναισθήματά της και αισθάνθηκα τον πόνο που κουβαλούσε. Ομολογώ ότι ένιωθα ένα βαθύ, πικρό και άδικο συναίσθημα να με διαπερνά, το οποίο με φόρτιζε έντονα κάποιες φορές και με συγκινούσε βαθιά. Μετά από έρευνες ετών περιήλθαν στα χέρια μου, από τα Γενικά Αρχεία του κράτους, τα πρακτικά της δίκης της 15ης Φεβρουαρίου 1937, που αφορούσαν την άγρια δολοφονία του συζύγου της Μαριγώς και παππού μου. Επίσης, στο βιβλίο παρατίθενται εφημερίδες της εποχής που περιγράφουν το έγκλημα. Αυτός ήταν ο δικός μου “δικιωμός”, όπως λέμε στη Μάνη. Όταν ολοκλήρωσα την “Μαριγώ”, αισθάνθηκα ότι τη δικαίωσα και πως λυτρώθηκα κι εγώ… Πιστεύω ότι η γιαγιά μου θα χαμογελάει, από εκεί πάνω που βρίσκεται».
Νιώθετε ότι λειτουργείτε ως «πρέσβειρα» της μανιάτικης κουλτούρας/κληρονομιάς;
«Με την έννοια ότι αποτελώ κι εγώ ένα κομμάτι αυτής της κουλτούρας/κληρονομιάς, τότε ίσως ναι. Μέσα από το βιβλίο μου προσπαθώ να μεταφέρω μια αυθεντική εικόνα της Μάνης, όπως την έζησα και όπως τη γνώρισα μέσα από τις ιστορίες των δικών μου ανθρώπων. Το γεγονός ότι η “Μαριγώ” αγκαλιάστηκε με ενθουσιασμό από το αναγνωστικό κοινό, δείχνει πως αυτή η εικόνα βρήκε ανταπόκριση.
Ουσιαστικά, η “Μαριγώ” ενώνει δύο κόσμους -το χθες και το σήμερα- που, τελικά, δεν απέχουν όσο θα νομίζαμε. Κι αν μέσα από αυτή τη γέφυρα αναδεικνύεται η μανιάτικη ψυχή, τότε νιώθω πως έχω επιτελέσει ένα μικρό μέρος του χρέους μου απέναντι στον τόπο μου, με σεβασμό και αίσθηση ευθύνης».
Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση όταν γράφει κανείς για έναν τόπο τόσο φορτισμένο;
«Η Μάνη διαμορφώνει έντονους χαρακτήρες. Υπήρξαν -και υπάρχουν- άνθρωποι που ξεχώρισαν για τη δύναμη, την αξιοπρέπεια και την ψυχική τους υπεροχή, αλλά και άνθρωποι των οποίων το κάτοπτρο της ζωής ανέδειξε σκοτεινές όψεις. Γι’ αυτό, και το να γράφεις για τη Μάνη είναι μια κρίσιμη πρόκληση. Όταν αναφέρεσαι για έναν τόπο με τόσο έντονο ιστορικό και πολιτιστικό φορτίο οφείλεις να είσαι αληθινός και ακριβοδίκαιος. Να μην ωραιοποιείς, αλλά ούτε και να αλλοιώνεις ή να παραποιείς την πραγματικότητα. Η Μάνη χρειάζεται δίκαιη αντιμετώπιση και βαθύ σεβασμό».
Πιστεύετε ότι η γη του «ἤ τάν ἤ ἐπί τᾶς» μπορεί να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για τον σημερινό άνθρωπο;
«Η Μάνη είναι πρώτη αυτή, που μας διδάσκει ότι η ελευθερία έχει κόστος. Ότι η τιμή είναι μια επίκαιρη και διαχρονική αξία που καθορίζει στάσεις και επιλογές. Ότι η καταγωγή δεν είναι βάρος, αλλά στήριγμα, ενέργεια και πηγή δύναμης. Μας θυμίζει πως, όποιες και αν είναι οι συνθήκες, υπάρχουν αξίες που δεν είναι διαπραγματεύσιμες και κρατούν τον άνθρωπο όρθιο και σταθερό στον άξονά του».
Κάτι τελευταίο για τη Μαριγώ;
«Η “Μαριγώ” είναι μια καταξιωμένη γυναικεία φιγούρα που διατρέχει τους αιώνες ως αρχέτυπο/πρότυπο δύναμης και αντοχής· όχι μόνο ως ηρωίδα ενός βιβλίου. Σε έναν κόσμο γεμάτο προκλήσεις και μια ζωή με εκπλήξεις, η Μαριγώ αποτελεί υπόδειγμα σταθερότητας, εγκαρτέρησης, αυταπάρνησης και αγωνιστικότητας. Σήμερα, που οι ανθρώπινες σχέσεις δοκιμάζονται και οι αξίες ξεφτίζουν, η Μαριγώ μάς υπενθυμίζει πόσο σημαντικό είναι να στηριζόμαστε σε αρχές και να τις τιμούμε στην πράξη. Μας δείχνει τον τρόπο να στεκόμαστε απέναντι στις δυσκολίες με αξιοπρέπεια, δύναμη και πίστη σε όσα μας θεμελιώνουν. Ίσως, γι’ αυτό η Μαριγώ δεν ανήκει στο χθες· ανήκει σε όλους όσοι αναζητούν έναν δρόμο φωτεινό μέσα στο σκοτάδι».
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
