Τoυ Αντώνη Παπαδάκη, αναπληρωτή διευθύνοντος συμβούλου ΑΙΓΑΙΟΝ ΟΙΛ Α.Ε
Η ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ένταση με επίκεντρο το Ιράν δεν αποτελεί απλώς ακόμη ένα επεισόδιο αστάθειας στη Μέση Ανατολή.
Αποτελεί μια υπενθύμιση -ίσως τη σαφέστερη των τελευταίων ετών- ότι η ελληνική αγορά καυσίμων παραμένει εκτεθειμένη σε παράγοντες που δεν μπορεί να ελέγξει.
Η ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ των διεθνών αγορών ήταν άμεση: Η άνοδος του πετρελαίου ενσωματώνει πλέον όχι μόνο προσδοκίες, αλλά και πραγματικές πιέσεις στην προσφορά.
Στον Περσικό Κόλπο, τα Στενά του Ορμούζ -μέσω των οποίων διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου- λειτουργούν υπό καθεστώς αυξημένης γεωπολιτικής έντασης, επιβαρύνοντας το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης και ενισχύοντας τη μεταβλητότητα.
Και δεν πρόκειται πλέον για έναν θεωρητικό κίνδυνο. Η αβεβαιότητα δεν επηρεάζει απλώς τις τιμές – αρχίζει να αναδιαμορφώνει την ίδια τη λειτουργία της αγοράς ενέργειας, ενισχύοντας τις πιέσεις σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα
ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ οικονομία, η εξίσωση είναι απλή αλλά σκληρή: κάθε αύξηση της διεθνούς τιμής περνά σχεδόν αυτούσια στον καταναλωτή.
Η χώρα δεν διαθέτει την πολυτέλεια ενεργειακής αυτάρκειας και, παρά την ισχυρή διυλιστική βάση, εξαρτάται απόλυτα από εισαγόμενες πρώτες ύλες. Αυτό σημαίνει ότι:
- οι τιμές στην αντλία θα κινούνται ανοδικά με σχετική ταχύτητα,
- το κόστος μεταφορών και παραγωγής θα αυξηθεί,
- ο πληθωρισμός θα δεχθεί νέα πίεση.
Και όλα αυτά σε μια περίοδο όπου η οικονομία επιχειρεί να σταθεροποιηθεί μετά από διαδοχικές κρίσεις.
Επάρκεια υπάρχει αλλά δεν αρκεί
Η ΕΛΛΑΔΑ δεν κινδυνεύει άμεσα από ελλείψεις καυσίμων. Τα διυλιστήρια λειτουργούν, οι εισαγωγές συνεχίζονται και η εφοδιαστική αλυσίδα παραμένει ενεργή.
Αλλά η επάρκεια, από μόνη της, δεν αποτελεί εγγύηση ασφάλειας. Διότι το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι αν θα υπάρχει καύσιμο – αλλά σε ποια τιμή και με ποια σταθερότητα.
Και εδώ η ελληνική αγορά αποκαλύπτει μια διαχρονική στρέβλωση: οι αυξήσεις περνούν άμεσα στην αντλία, οι μειώσεις όμως καθυστερούν.
ΤΑ ΑΚΡΙΒΟΤΕΡΑ αποθέματα, η τιμολόγηση με βάση το κόστος αντικατάστασης σε συνθήκες αβεβαιότητας, η βαριά φορολογία που «απορροφά» μέρος της πτώσης, αλλά και η περιορισμένη ένταση ανταγωνισμού, λειτουργούν σωρευτικά.
Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά που αντιδρά γρήγορα προς τα πάνω και αργά προς τα κάτω – μεταφέροντας τελικά το βάρος στον καταναλωτή.
Περιορισμένα εργαλεία, δύσκολες επιλογές
Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ βρίσκεται ξανά μπροστά σε ένα γνώριμο δίλημμα. Οι παρεμβάσεις είναι γνωστές:
- έλεγχοι και πλαφόν,
- φορολογικές προσαρμογές,
- ενδεχόμενες επιδοτήσεις.
Όμως κάθε μία από αυτές έχει κόστος – είτε δημοσιονομικό είτε λειτουργικό για την αγορά.
ΩΣΤΟΣΟ, το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, αν και σχεδιάστηκε ως εργαλείο προστασίας του καταναλωτή,
δημιουργεί και σοβαρές πιέσεις στη λειτουργία της αγοράς.
Σε ένα περιβάλλον έντονης μεταβλητότητας, όπως αυτό που προκαλεί η κρίση στο Ιράν, οι εταιρείες και τα πρατήρια καλούνται να λειτουργήσουν με περιορισμένα περιθώρια, ενώ το κόστος προμήθειας και αντικατάστασης των καυσίμων αυξάνεται.
Αυτό περιορίζει την ευελιξία τους, ενισχύει τον κίνδυνο συμπίεσης της ρευστότητας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, λειτουργεί αποτρεπτικά για την τροφοδοσία σε περιοχές με αυξημένο κόστος, όπως η νησιωτική Ελλάδα.
Έτσι, ένα μέτρο που στοχεύει στη συγκράτηση των τιμών ενδέχεται, υπό συνθήκες πίεσης, να επιβαρύνει τη λειτουργικότητα της αγοράς και να δημιουργήσει νέες ανισορροπίες.
Η εμπειρία δείχνει ότι δεν υπάρχει «ανώδυνη» λύση. Η συγκράτηση των τιμών απαιτεί κρατικούς πόρους, ενώ η απουσία παρέμβασης μεταφέρει το βάρος απευθείας στην κοινωνία και την παραγωγή.
Η μεγάλη εικόνα: Μια αγορά χωρίς στρατηγικό βάθος
Η ΚΡΙΣΗ στο Ιράν φέρνει ξανά στο προσκήνιο το βασικό ζήτημα: Η Ελλάδα δεν έχει ακόμη διαμορφώσει ένα πλήρως ανθεκτικό ενεργειακό μοντέλο.
Η εξάρτηση από το πετρέλαιο παραμένει υψηλή και η ενεργειακή μετάβαση δεν έχει ακόμα αλλάξει τα δεδομένα της αγοράς.
Για τον κλάδο εμπορίας καυσίμων αυτό σημαίνει ότι συνεχίζει να λειτουργεί ως κρίκος μεταφοράς των διεθνών αναταράξεων, με περιορισμένα περιθώρια απορρόφησης και αυξημένες πιέσεις σε όλη την εφοδιαστικά αλυσίδα.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Η ένταση στο Ιράν δεν δημιουργεί ένα νέο πρόβλημα – αποκαλύπτει ένα παλιό. Όσο η ελληνική οικονομία παραμένει απόλυτα εξαρτημένη από εισαγόμενη ενέργεια, κάθε γεωπολιτική κρίση θα μεταφράζεται σε οικονομική πίεση.
Η επάρκεια μπορεί να είναι διασφαλισμένη, αλλά η σταθερότητα όχι. Και τελικά, αυτό που δοκιμάζεται δεν είναι μόνο η αγορά καυσίμων – αλλά η συνολική ανθεκτικότητα της οικονομίας.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
