Της Γεωργίας Δεστούνη, καθηγήτριας του Τμήματος Φυσικής Γεωγραφίας του Stockholm University και του Τμήματος Βιώσιμης Ανάπτυξης, Περιβαλλοντικών Επιστημών και Μηχανικής του KTH Royal Institute of Technology, Σουηδία / Εταιρικού μέλους της ΑΜΚΕ ΚΟΜΒΟΣ – Δίκτυα του Παγκόσμιου Ελληνισμού
ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ και τα οικοσυστήματα εξαρτώνται, επηρεάζουν και επηρεάζονται από τις ροές, τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα του νερού στην ξηρά, δηλαδή του χερσαίου νερού.
Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του νερού βρίσκεται εκτός του οπτικού πεδίου του ανθρώπου, ως υπόγειο νερό κάτω από την επιφάνεια της γης.
Μόνο μικρά τμήματα που εμφανίζονται σε ρεύματα, ποτάμια, λίμνες και επιφανειακούς υγροτόπους γίνονται αντιληπτά.
Η ροή μεταξύ των διαφόρων σχηματισμών νερού γίνεται μέσω πολύπλοκων οδών εντός υδρολογικών λεκανών απορροής και τελικά προκύπτουν οι υδάτινες ροές που παρατηρούνται στα ρεύματα και τα ποτάμια.
ΟΙ ΑΠΟΡΡΟΕΣ και οι ροές του νερού αποτελούν βασικούς υδάτινους πόρους για τις κοινωνίες και τα οικοσυστήματα, αλλά συνδέονται επίσης με σημαντικούς κινδύνους, όπως ακραίες πλημμύρες και ξηρασίες.
Η σχετική διαχείριση και η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, τόσο για τους πόρους όσο και για όλα τα θέματα που είναι σχετικά με το χερσαίο νερό, απαιτούν τεκμηρίωση με βάση μετρήσιμα δεδομένα που θα αποδώσουν την πολυπλοκότητα όλων των παραμέτρων του σχηματισμού των ροών νερού, της γεωγραφικής τους μεταβλητότητας και των αλλαγών τους με την πάροδο του χρόνου, σε συνδυασμό με τις μεταβολές του κλίματος και άλλων περιβαλλοντικών και κοινωνικών συνθηκών.
Αυτό απαιτεί συστηματική παρακολούθηση του νερού για μεγάλο χρονικό διάστημα και ελεύθερη πρόσβαση στα δεδομένα.
Ορισμένες χώρες έχουν προνοήσει γι’ αυτό το ζήτημα για πολλές από τις υδρολογικές λεκάνες απορροής, αλλά όχι η Ελλάδα.
Η ΕΛΛΑΔΑ δεν διαθέτει δεδομένα των ροών νερού που να πληρούν τα κοινώς αποδεκτά κριτήρια παρακολούθησης και ανοικτής πρόσβασης, παρά το γεγονός ότι συχνά πλήττεται και καλείται να διαχειριστεί ακραία φαινόμενα ξηρασίας και πλημμυρών με σοβαρές ζημιές.
Για παράδειγμα, η καταιγίδα «Daniel» το 2023 προκάλεσε καταστροφικές πλημμύρες στη Θεσσαλία, επηρεάζοντας το ένα τέταρτο της αγροτικής παραγωγής της χώρας, ενώ η επόμενη καταιγίδα «Elias» πλημμύρισε κατοικίες και προκάλεσε διακοπές ρεύματος σε μεγάλες περιοχές της κεντρικής Ελλάδας, με αποτέλεσμα η κυβέρνηση να ανακηρύξει ως εθνική προτεραιότητα την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
Ωστόσο, η αποτελεσματική προσαρμογή απαιτεί την ύπαρξη συστηματικών, μακροχρόνιων δεδομένων παρακολούθησης σχετικά με το πώς πραγματικά μεταβάλλονται και αλλάζουν οι ροές του νερού στην Ελλάδα.
Η απουσία δεδομένων από σχετικές μετρήσεις είναι ο λόγος για τον οποίο κρίσιμα ερωτήματα διαχείρισης, όπως πόσο γρήγορα θα πρέπει να αναμένεται να υποχωρήσουν τα ύδατα από πλημμυρισμένες περιοχές, δεν απαντήθηκαν επαρκώς κατά τις πλημμύρες από τον «Daniel».
Χωρίς μια οργανωμένη βάση μακροχρόνιων δεδομένων που αφορούν τις υδρολογικές συνθήκες, οι αρμόδιες ελληνικές αρχές δεν μπορούν να κάνουν ρεαλιστική ποσοτικοποίηση, σχεδιασμό και αποτελεσματική προετοιμασία για τη διαχείριση ακραίων φαινομένων πλημμυρών και ξηρασιών και άλλων υδρολογικών κινδύνων.
ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ αποκλίσεις στην απεικόνιση και την ποσοτικοποίηση του χερσαίου νερού, μεταξύ διαφόρων παγκοσμίων μοντέλων και μετρήσιμων δεδομένων, αποτυπώνουν την ανεπάρκεια εκτίμησης των υδρολογικών μεταβολών μέσω μοντέλων και την επείγουσα ανάγκη διεύρυνσης των βάσεων δεδομένων των υδατικών συνθηκών στην Ελλάδα.
Το διακύβευμα είναι μεγάλο, καθώς το χερσαίο νερό επηρεάζει τους ανθρώπους, τη λειτουργία των κοινωνιών και το οικοσύστημα.
Η κάλυψη των κενών γνώσης σε ό,τι αφορά τα δεδομένα για το νερό είναι επιτακτική για την κάλυψη αυτών των αναγκών, την προσαρμογή στις συνεχείς τρέχουσες και μελλοντικές κλιματικές και κοινωνικές αλλαγές, και τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων στους υδάτινους πόρους από ακραία φαινόμενα πλημμυρών και ξηρασιών.
ΑΠΕΥΘΥΝΩ έκκληση προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να αναλάβουν την ευθύνη, να δώσουν τις σχετικές εντολές και να διαθέσουν τους απαιτούμενους πόρους, ώστε οι αρμόδιες εθνικές αρχές να μπορούν συστηματικά να διαχειρίζονται και να δημοσιοποιούν δεδομένα υψηλής ποιότητας από μετρήσεις και να προβαίνουν σε ρεαλιστικό σχεδιασμό στο πλαίσιο της μακροχρόνιας παρακολούθησης των υδάτινων συνθηκών στην Ελλάδα.
Αυτό δεν είναι ένα κάλεσμα που μπορεί να ικανοποιηθεί απλώς με κάποια ενίσχυση της έρευνας.
Αν και η έρευνα είναι επίσης απαραίτητη, τα βραχυπρόθεσμα ερευνητικά έργα από μόνα τους δεν μπορούν να προσφέρουν ούτε να διατηρήσουν τη συστηματική και μακροχρόνια παρακολούθηση του νερού που απαιτείται για να αποκρυσταλλωθεί, να μοντελοποιηθεί, να προβλεφθεί και να σχεδιαστεί ρεαλιστικά η πολύπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ νερού, κλίματος και κοινωνίας στη χώρα.
Η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων απαιτεί ευρύτερες, μακροχρόνιες και συνεργατικές δεσμεύσεις και προσπάθειες σε επίπεδο πολιτικής, διαχείρισης και έρευνας, ώστε η Ελλάδα να επιτύχει βασικούς στόχους βιωσιμότητας και ανθεκτικότητας στη διαχείριση του νερού και την προσαρμογή στην εντεινόμενη κλιματική αλλαγή.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
