Ο επίμονος θόρυβος στην πόρτα την ξυπνά απότομα. Από τον δρόμο ανεβαίνουν φωνές, πυροβολισμοί και ο βόμβος στρατιωτικών αεροσκαφών που πετούν χαμηλά πάνω από την πόλη.
«Τανκς και στρατιώτες μπαίνουν στην Πράγα», την προειδοποιεί έντρομος ένας υπάλληλος του ξενοδοχείου.
Είναι τα ξημερώματα της 21ης Αυγούστου 1968. Οι δυνάμεις του Συμφώνου της Βαρσοβίας έχουν αρχίσει την εισβολή στην Τσεχοσλοβακία για να συντρίψουν την Άνοιξη της Πράγας.
Από το μπαλκόνι του ξενοδοχείου της, προσέχοντας να μη γίνει αντιληπτή, η Αμερικανίδα επισκέπτρια κοιτάζει τον δρόμο μέσα από ένα μικρό άνοιγμα. Βλέπει μια γυναίκα να τρέχει για να καλυφθεί. Τα πυρά τη θερίζουν.
Η εικόνα, θα έλεγε αργότερα, δεν έφυγε ποτέ από το μυαλό της. Η γυναίκα στο ξενοδοχείο δεν είναι διπλωμάτης. Δεν είναι πολιτικός. Δεν εργάζεται καν για την αμερικανική κυβέρνηση. Είναι η Σίρλεϊ Τεμπλ.
Το κοριτσάκι με τις τέλειες μπούκλες, τα λακκάκια και το ακαταμάχητο χαμόγελο που είχε κάνει την Αμερική να ξεχνά, έστω για λίγη ώρα, τη φτώχεια και την απόγνωση της Μεγάλης Ύφεσης.
Η ζωή της, όπως τη γνώριζε ο κόσμος, είχε τελειώσει προ πολλού. Η πραγματικά απρόσμενη ζωή της μόλις άρχιζε.
Το κοριτσάκι που έκανε μια χώρα να χαμογελάσει
Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, η Αμερική δεν είχε πολλούς λόγους να χαμογελά.
Εκατομμύρια άνθρωποι είχαν χάσει τις δουλειές, τις αποταμιεύσεις και τα σπίτια τους. Έξω από τις κινηματογραφικές αίθουσες, η πραγματικότητα ήταν γκρίζα. Μέσα σε αυτές, ένα εξάχρονο κορίτσι τραγουδούσε, χόρευε κλακέτες και έμοιαζε να υπόσχεται ότι όλα θα πάνε καλά.
Η Σίρλεϊ Τεμπλ εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην οθόνη σε ηλικία μόλις τριών ετών. Το 1934, με ταινίες όπως το «Bright Eyes», μετατράπηκε σε φαινόμενο. Για τέσσερα συνεχόμενα χρόνια, από το 1935 έως το 1938, ήταν το μεγαλύτερο εισπρακτικό όνομα του αμερικανικού κινηματογράφου, πάνω από τους ενήλικους σταρ της εποχής.
Το πρόσωπό της βρισκόταν παντού: σε κούκλες, ρούχα, σαπούνια, παρτιτούρες και διαφημίσεις. Τα στούντιο δεν πουλούσαν απλώς τις ταινίες της. Πουλούσαν την ίδια την αισιοδοξία.
Το 1935, σε ηλικία έξι ετών, έλαβε ένα ειδικό μικροσκοπικό Όσκαρ για την προσφορά της στον κινηματογράφο κατά την προηγούμενη χρονιά. Θα συμμετείχε συνολικά σε περισσότερες από 50 ταινίες πριν στραφεί στις επιχειρήσεις, στην πολιτική και στη διπλωματία.
Ήταν ένα παιδί που εργαζόταν με ρυθμούς ενηλίκου. Μάθαινε ατάκες, τραγούδια και περίπλοκες χορογραφίες με εντυπωσιακή ταχύτητα. Η μητέρα της στεκόταν συνήθως έξω από το πλάνο και λίγο πριν αρχίσει η λήψη της έδινε την ίδια εντολή: «Λάμψε, Σίρλεϊ, λάμψε». Και εκείνη έλαμπε.
Τόσο πολύ, ώστε σχεδόν κανείς δεν αναρωτήθηκε τι θα συνέβαινε όταν το κοριτσάκι μεγάλωνε.
Το Χόλιγουντ αγαπά τα παιδιά – μέχρι να πάψουν να είναι παιδιά
Η μεταμόρφωση δεν συνέβη απότομα. Απλώς, κάθε χρόνος που περνούσε απομάκρυνε τη Σίρλεϊ Τεμπλ από την εικόνα που είχε λατρέψει το κοινό.
Οι μπούκλες παρέμεναν. Τα λακκάκια επίσης. Η αθωότητα όμως δεν μπορούσε να διαρκέσει για πάντα και το Χόλιγουντ δεν ήξερε τι να κάνει με ένα πρώην παιδί-θαύμα που είχε γίνει έφηβη.
Οι επιτυχίες αραίωσαν. Οι ρόλοι έχασαν τη λάμψη τους. Το 1950, μόλις 22 ετών, ανακοίνωσε ότι αποχωρεί από τον κινηματογράφο.
Για τους περισσότερους, η ιστορία της είχε ολοκληρωθεί. Θα έμενε για πάντα σε ασπρόμαυρα πλάνα, να χορεύει και να τραγουδά στο κατάστρωμα του «Good Ship Lollipop».
Εκείνη, όμως, αρνιόταν να περάσει το υπόλοιπο της ζωής της ως ανάμνηση.
Παντρεύτηκε τον επιχειρηματία και ωκεανογράφο Τσαρλς Μπλακ, απέκτησε οικογένεια και εγκαταστάθηκε στην Καλιφόρνια. Όταν εκείνος τη γνώρισε, ισχυριζόταν ότι δεν είχε δει ποτέ ταινία της. Ίσως αυτό να ήταν ένα από τα στοιχεία που την κέρδισαν: για πρώτη φορά κάποιος την έβλεπε ως ενήλικη γυναίκα και όχι ως το πιο διάσημο παιδί του κόσμου.
Η ήττα που άνοιξε τον δρόμο
Το 1967 αποφάσισε να διεκδικήσει ως Ρεπουμπλικανή μια έδρα στη Βουλή των Αντιπροσώπων από την Καλιφόρνια.
Οι αντίπαλοί της αντιμετώπισαν την υποψηφιότητά της με συγκαταβατικά χαμόγελα. Οι δημοσιογράφοι τη ρωτούσαν περισσότερο για τις ταινίες της παρά για τις πολιτικές της θέσεις. Σε δημόσιες εμφανίσεις, κάποιοι περίμεναν ακόμη να τραγουδήσει ή να χορέψει.
Έχασε τις εκλογές. Θα μπορούσε να αποσυρθεί. Είχε χρήματα, οικογένεια και ένα όνομα που δεν θα ξεχνιόταν ποτέ. Αντί γι’ αυτό, η ήττα έγινε το πρώτο βήμα προς μια νέα σταδιοδρομία.
Έναν χρόνο αργότερα, βρέθηκε στην Τσεχοσλοβακία για μια διεθνή συνάντηση που συνδεόταν με τη σκλήρυνση κατά πλάκας, μια υπόθεση στην οποία είχε ενεργή συμμετοχή. Εκεί την πρόλαβε η Ιστορία.
Μετά τη σοβιετική εισβολή, η αμερικανική πρεσβεία τη φυγάδευσε μαζί με άλλους Αμερικανούς σε μια αυτοκινητοπομπή προς τα σύνορα της Δυτικής Γερμανίας. Όταν επέστρεψε στις ΗΠΑ, κρατούσε έναν δίσκο με τον εθνικό ύμνο της Τσεχοσλοβακίας.
«Δεν τον παίζουν πια», είπε στους δημοσιογράφους. Η Πράγα είχε αλλάξει τη ζωή της.
«Το όνομα ανοίγει πόρτες. Εγώ πρέπει να τις κρατήσω ανοιχτές»
Το 1969, ο πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον την όρισε αντιπρόσωπο των ΗΠΑ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.
Οι αμφιβολίες την ακολούθησαν έως τη Νέα Υόρκη. Για ορισμένους δεν ήταν παρά μια διασημότητα που είχε ανταμειφθεί με έναν τιμητικό ρόλο. Εκείνη γνώριζε ακριβώς τι σκέφτονταν.
«Το όνομα Σίρλεϊ Τεμπλ εξακολουθεί να μου ανοίγει πόρτες. Αλλά η Σίρλεϊ Τεμπλ Μπλακ πρέπει να αποδώσει, διαφορετικά οι πόρτες θα κλείσουν», συνήθιζε να λέει.
Στον ΟΗΕ ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τα περιβαλλοντικά ζητήματα, σε μια εποχή κατά την οποία η οικολογική κρίση δεν είχε ακόμη αποκτήσει τη σημερινή πολιτική βαρύτητα. Μίλησε για τη ρύπανση και για την ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές, συμβάλλοντας στην προετοιμασία της Διάσκεψης της Στοκχόλμης του 1972.
Δεν χρειάστηκε πολύ για να διαπιστώσει ότι η μεγαλύτερη δυσκολία δεν ήταν το διάσημο παρελθόν της, αλλά το γεγονός ότι ήταν γυναίκα.
Σε μια προπαρασκευαστική συνάντηση, ανώτερος αξιωματούχος την αγνόησε και στη συνέχεια της ζήτησε να φέρει καφέδες. Εκείνη δεν έκανε σκηνή. Εργάστηκε περισσότερο, προετοιμάστηκε καλύτερα και περίμενε.
«Οι φαλλοκρατικές συμπεριφορές συνήθως υποκύπτουν στη σκληρή δουλειά, στο έγκαιρο χιούμορ και στην απουσία πικρίας», έγραψε αργότερα.
Από την Γκάνα στην καρδιά της Ουάσιγκτον
Το 1974, ο πρόεδρος Τζέραλντ Φορντ την όρισε πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Γκάνα. Ήταν η πρώτη γυναίκα που αναλάμβανε τη συγκεκριμένη θέση.
Εκεί, το κινηματογραφικό παρελθόν της αποδείχθηκε αρχικά χρήσιμο. Πολλοί Γκανέζοι τη θυμούνταν από τις ταινίες που είχαν δει ως παιδιά. Η αναγνωρισιμότητα έσπαγε τον πάγο. Από εκεί και πέρα, όμως, χρειαζόταν η διπλωμάτης.
Και η Σίρλεϊ Τεμπλ Μπλακ είχε μάθει να προετοιμάζεται. Το 1976 έγινε η πρώτη γυναίκα επικεφαλής Πρωτοκόλλου των Ηνωμένων Πολιτειών, υπεύθυνη για τις λεπτές ισορροπίες των επισκέψεων ξένων ηγετών, των επίσημων τελετών και της σχέσης του Λευκού Οίκου με το διπλωματικό σώμα.
Τα επίσημα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ καταγράφουν τη θητεία της ως πρέσβειρας στην Γκάνα από το 1974 έως το 1976, ως επικεφαλής Πρωτοκόλλου από το 1976 έως το 1977 και, αργότερα, ως πρέσβειρας στην Τσεχοσλοβακία από το 1989 έως το 1992.
Ο Χένρι Κίσινγκερ, ο οποίος αρχικά δεν είχε κρύψει τον σκεπτικισμό του, κατέληξε να τη χαρακτηρίσει εξαιρετικά ευφυή, πειθαρχημένη και σκληρή.
Εκείνη είχε μια πιο σύντομη περιγραφή για τον εαυτό της: «Είμαι ανθεκτική. Δεν παθαίνω εύκολα ζημιά».
Η επιστροφή στην Πράγα
Το 1989, ο πρόεδρος Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος της ανέθεσε μία από τις πιο κρίσιμες διπλωματικές αποστολές της εποχής: την πρεσβεία των ΗΠΑ στην κομμουνιστική ακόμη Τσεχοσλοβακία.
Είκοσι ένα χρόνια μετά τη νύχτα των τανκς, η Σίρλεϊ Τεμπλ επέστρεφε στην Πράγα όχι ως τρομαγμένη αυτόπτης μάρτυρας, αλλά ως επίσημη εκπρόσωπος των Ηνωμένων Πολιτειών.
Λίγους μήνες μετά την άφιξή της, άρχισε η Βελούδινη Επανάσταση. Δεκάδες χιλιάδες πολίτες γέμισαν την Πλατεία Βέντσεσλας, απαιτώντας ελευθερία και το τέλος του κομμουνιστικού καθεστώτος.
Η Τεμπλ νοίκιασε διαμέρισμα στην πλατεία για να μπορεί να παρακολουθεί από κοντά όσα συνέβαιναν. Δεν ήθελε οι αναφορές της προς την Ουάσιγκτον να βασίζονται μόνο σε έγγραφα και ενημερώσεις. Ήθελε να ακούει το πλήθος.
Αυτή τη φορά, δεν υπήρχαν σοβιετικά τανκς για να σταματήσουν την αλλαγή.
Ο αντιφρονών θεατρικός συγγραφέας Βάτσλαβ Χάβελ αναδείχθηκε ηγετική μορφή της επανάστασης και, λίγο αργότερα, πρόεδρος της χώρας. Η γυναίκα που είχε δει την Άνοιξη της Πράγας να συνθλίβεται βρισκόταν εκεί για να παρακολουθήσει τον κομμουνισμό να καταρρέει.
Μετά την πτώση του καθεστώτος, συγκέντρωσε τους στενούς συνεργάτες της σε μια κλειστή σύσκεψη. «Θα το κάνω μόνο μία φορά», τους προειδοποίησε. Σηκώθηκε, χαμογέλασε και άρχισε να τραγουδά και να χορεύει το «On the Good Ship Lollipop».
Για μία και μοναδική φορά, η πρέσβειρα άφησε να εμφανιστεί ξανά το παιδί-θαύμα.
Οι δύο ζωές της Σίρλεϊ Τεμπλ
Η Σίρλεϊ Τεμπλ Μπλακ πέθανε στις 10 Φεβρουαρίου 2014, σε ηλικία 85 ετών.
Οι περισσότεροι εξακολουθούν να τη θυμούνται με τις μπούκλες, το χαμόγελο και τα μικροσκοπικά παπούτσια του χορού. Είναι η εικόνα που πάγωσε ο χρόνος και κράτησε το Χόλιγουντ.
Ωστόσο, πίσω από αυτήν υπήρχε μια γυναίκα που έχασε εκλογές αλλά δεν εγκατέλειψε την πολιτική, που μπήκε στον ανδροκρατούμενο κόσμο της διπλωματίας χωρίς να διαθέτει το παραδοσιακό βιογραφικό, που υπηρέτησε στον ΟΗΕ και σε δύο πρεσβείες και που βρέθηκε δύο φορές στην Πράγα, στις δύο αντίθετες άκρες μιας ιστορικής εποχής.
Την πρώτη φορά είδε τα τανκς να συνθλίβουν την ελευθερία. Τη δεύτερη είδε τους πολίτες να την κερδίζουν πίσω.
Η Σίρλεϊ Τεμπλ έζησε δύο ολοκληρωμένες ζωές. Στην πρώτη έκανε μια απελπισμένη χώρα να χαμογελάσει. Στη δεύτερη απέδειξε ότι δεν χρειαζόταν πια να χορεύει για να γράψει ιστορία.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
