Μέσα σε μια αίθουσα του Γενικού Νοσοκομείου του Όλντχαμ, στη βορειοδυτική Αγγλία, ένα κοριτσάκι βάρους 2,608 κιλών έρχεται στον κόσμο με προγραμματισμένη καισαρική τομή.
Κλαίει, αναπνέει κανονικά και, σύμφωνα με όλες τις πρώτες εξετάσεις, είναι απολύτως υγιές. Το όνομά της είναι Louise Joy Brown. Και δεν είναι απλά ένα νεογέννητο βρέφος. Είναι η ζωντανή απόδειξη ότι το «αδύνατο» έχει μόλις γίνει πραγματικότητα.
Το ημερολόγιο γράφει 25 Ιουλίου 1978. Και το ρολόι δείχνει 23:47. Η μητέρα του, η Lesley Brown, το κοιτάζει για πρώτη φορά. Δίπλα της βρίσκεται ο σύζυγός της, John. Εδώ και εννέα χρόνια προσπαθούν να αποκτήσουν παιδί. Τώρα το κρατούν επιτέλους στην αγκαλιά τους.
Έξω από το νοσοκομείο, όμως, δεν περιμένουν μόνο συγγενείς. Φωτογράφοι, τηλεοπτικά συνεργεία και ανταποκριτές από ολόκληρο τον κόσμο έχουν κατακλύσει την περιοχή. Οι εφημερίδες προσφέρουν αστρονομικά ποσά για την πρώτη φωτογραφία. Κάθε πόρτα, κάθε παράθυρο και κάθε κίνηση του προσωπικού παρακολουθείται.
Γιατί το μωρό που μόλις γεννιέται είναι το πρώτο παιδί στην Ιστορία που έρχεται στον κόσμο με εξωσωματική γονιμοποίηση. Και το κλάμα του ακούγεται σαν ηχηρή απάντηση σε όσους προειδοποιούν ότι το «πείραμα» θα καταλήξει σε τραγωδία.
Ένα νοσοκομείο υπό πολιορκία
Η γέννηση προγραμματίζεται αργά τη νύχτα, μακριά από τις συνηθισμένες ώρες των χειρουργείων. Η ιατρική ομάδα θέλει να προστατεύσει τη μητέρα και το παιδί από την πρωτοφανή πίεση.
Η εγκυμοσύνη της Lesley Brown έχει πάψει εδώ και μήνες να αποτελεί ιδιωτική υπόθεση. Ο Τύπος την ακολουθεί παντού. Δημοσιογράφοι αναζητούν πληροφορίες από γιατρούς, νοσηλευτές, γείτονες και μακρινούς συγγενείς. Φωτογράφοι περιμένουν έξω από το σπίτι της οικογένειας.
Οι εφημερίδες συναγωνίζονται για το ποια θα εξασφαλίσει την ιστορία που ολόκληρος ο πλανήτης θέλει να διαβάσει. Ορισμένοι μιλούν για ιατρικό θαύμα. Άλλοι για ένα επικίνδυνο πείραμα πάνω στην ανθρώπινη ζωή. Κανείς, όμως, δεν γνωρίζει με βεβαιότητα τι θα συμβεί όταν το παιδί γεννηθεί.
Μέχρι εκείνο το βράδυ δεν υπάρχει προηγούμενο. Κανένα άλλο μωρό δεν έχει ολοκληρώσει το ταξίδι από τη γονιμοποίηση μέσα σε ένα εργαστηριακό σκεύος έως τη γέννηση.
Η αγωνία είναι τόσο μεγάλη, ώστε η καισαρική καταγράφεται σε φιλμ. Οι γιατροί θέλουν να υπάρχει αδιάψευστη απόδειξη ότι οι σάλπιγγες της Lesley είναι πράγματι φραγμένες και ότι η σύλληψη δεν θα μπορούσε να έχει γίνει με φυσικό τρόπο.
Η επιστημονική ομάδα δεν αρκείται να παρουσιάσει ένα υγιές παιδί. Πρέπει να αποδείξει ότι δεν υπάρχει κανένα τέχνασμα, καμία απάτη, κανένα κρυμμένο μυστικό.
9 χρόνια αναμονής
Η Lesley και ο John Brown θέλουν απελπισμένα ένα παιδί. Προσπαθούν επί εννέα χρόνια, χωρίς αποτέλεσμα.
Οι γιατροί διαπιστώνουν ότι η Lesley έχει απόφραξη στις σάλπιγγες. Το ωάριο δεν μπορεί να συναντήσει το σπερματοζωάριο. Με τα δεδομένα της εποχής, η διάγνωση μοιάζει οριστική: δεν μπορεί να μείνει έγκυος.
Ώσπου το ζευγάρι ακούει για δύο Βρετανούς επιστήμονες που επιχειρούν κάτι σχεδόν αδιανόητο.
Ο φυσιολόγος Robert Edwards και ο γυναικολόγος Patrick Steptoe προσπαθούν να αφαιρέσουν ένα ώριμο ωάριο από το σώμα της γυναίκας, να το γονιμοποιήσουν στο εργαστήριο και να μεταφέρουν το έμβρυο πίσω στη μήτρα.
Σήμερα η περιγραφή ακούγεται οικεία. Το 1978 μοιάζει με σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Η Lesley δέχεται να δοκιμάσει, γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει καμία εγγύηση. Πριν από εκείνη, δεκάδες γυναίκες έχουν συμμετάσχει στις προσπάθειες της ομάδας. Οι περισσότερες απόπειρες αποτυγχάνουν. Τα έμβρυα δεν εμφυτεύονται. Οι εγκυμοσύνες δεν προχωρούν.
Κάθε αποτυχία δυναμώνει τις φωνές όσων υποστηρίζουν ότι οι επιστήμονες έχουν ξεπεράσει τα όρια. Η Lesley, όμως, δεν βλέπει μπροστά της ένα φιλοσοφικό δίλημμα. Βλέπει την ευκαιρία να γίνει μητέρα.
Οι άνθρωποι που επιμένουν όταν όλοι αμφιβάλλουν
Πίσω από τη γέννηση της Louise βρίσκεται μια προσπάθεια που διαρκεί σχεδόν μία δεκαετία.
Ο Robert Edwards μελετά τη διαδικασία της γονιμοποίησης και τα πρώτα στάδια ανάπτυξης του εμβρύου. Ο Patrick Steptoe διαθέτει την τεχνική δεξιότητα που χρειάζεται για τη λήψη των ωαρίων από τις ωοθήκες, χρησιμοποιώντας τη σχετικά νέα τότε μέθοδο της λαπαροσκόπησης.
Δίπλα τους βρίσκεται η Jean Purdy, νοσηλεύτρια, τεχνικός εργαστηρίου και εμβρυολόγος. Παρακολουθεί τα ωάρια και τα έμβρυα, οργανώνει τις διαδικασίες και συμμετέχει σε κάθε κρίσιμο βήμα. Για χρόνια, το όνομά της μένει στη σκιά των δύο ανδρών. Η ιστορία θα χρειαστεί δεκαετίες για να αναγνωρίσει ότι η επιτυχία δεν ανήκει σε δύο ανθρώπους, αλλά σε τρεις.
Η ομάδα εργάζεται κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Το ιατρικό κατεστημένο αντιμετωπίζει το εγχείρημα με δυσπιστία. Η κρατική χρηματοδότηση δεν έρχεται. Οι επιστήμονες αναγκάζονται να στηρίζονται σε ιδιωτικά κεφάλαια και δωρεές.
Οι αντιρρήσεις δεν είναι όλες παράλογες. Κανείς δεν γνωρίζει εάν ένα έμβρυο που γονιμοποιείται έξω από το σώμα θα αναπτυχθεί φυσιολογικά. Υπάρχουν φόβοι για σοβαρές δυσπλασίες, κινδύνους για τη μητέρα και άγνωστες συνέπειες για το παιδί. Όμως οι λογικές επιφυλάξεις γρήγορα μπλέκονται με τον φόβο, την προκατάληψη και την ηθική καταδίκη.
Οι Edwards, Steptoe και Purdy παρουσιάζονται συχνά σαν άνθρωποι που θέλουν να «παίξουν τον Θεό». Η έρευνά τους γίνεται σύμβολο μιας επιστήμης που, σύμφωνα με τους επικριτές της, προχωρά χωρίς να γνωρίζει πότε πρέπει να σταματήσει.
Εκείνοι συνεχίζουν.
@LouiseJoyBrown #ivfbaby #worldfirst #ivfsuccess #ivfjourney #IVF #reproducitvemedicine pic.twitter.com/bBuqR4PDrN
— embryoconnect (@embryo_connect) December 4, 2023
Το «μωρό του σωλήνα»
Ο όρος εμφανίζεται στα πρωτοσέλιδα και ταξιδεύει σε ολόκληρο τον κόσμο: «test-tube baby» – «μωρό του σωλήνα».
Η εικόνα είναι ισχυρή, αλλά παραπλανητική. Η Louise δεν μεγαλώνει μέσα σε σωλήνα ούτε αναπτύσσεται σε εργαστήριο. Μόνο η γονιμοποίηση του ωαρίου γίνεται έξω από το σώμα. Στη συνέχεια, το έμβρυο μεταφέρεται στη μήτρα, όπου ακολουθεί την ίδια πορεία με κάθε άλλη εγκυμοσύνη. Αυτή η λεπτομέρεια, όμως, χάνεται μέσα στον θόρυβο.
Η ιδέα ότι η ανθρώπινη ζωή μπορεί να ξεκινήσει πάνω σε ένα εργαστηριακό τραπέζι προκαλεί δέος και τρόμο. Θρησκευτικές οργανώσεις καταδικάζουν τη μέθοδο. Γιατροί προειδοποιούν ότι το τίμημα μπορεί να είναι βαρύ. Εφημερίδες δημοσιεύουν σενάρια για παιδιά με γενετικές ανωμαλίες και κοινωνίες στις οποίες η αναπαραγωγή θα περνά στα χέρια των επιστημόνων.
Οι γονείς της Louise δέχονται χιλιάδες επιστολές. Πολλές είναι συγκινητικές. Προέρχονται από ανθρώπους που δεν μπορούν να αποκτήσουν παιδί και βλέπουν στην εγκυμοσύνη της Lesley μια ελπίδα που μέχρι τότε δεν υπάρχει. Άλλες είναι γεμάτες μίσος.
Στην οικογένεια φτάνουν απειλητικά γράμματα, σπασμένοι δοκιμαστικοί σωλήνες και μακάβρια δέματα. Άγνωστοι κατηγορούν τους Brown ότι παραβιάζουν τους νόμους της φύσης. Ορισμένοι επιτίθενται ακόμη και στο παιδί που δεν έχει γεννηθεί. Η Louise γίνεται στόχος προτού προλάβει να πάρει την πρώτη της ανάσα.
Η στιγμή της αλήθειας
Μέσα στη χειρουργική αίθουσα, οι γιατροί προχωρούν στην καισαρική. Για λίγα δευτερόλεπτα, όλα όσα έχουν προηγηθεί –τα χρόνια έρευνας, οι αποτυχίες, η χλεύη, οι φόβοι και οι επιθέσεις– συμπυκνώνονται σε μία μόνο στιγμή. Το μωρό γεννιέται.
Η αίθουσα περιμένει το κλάμα του. Και τότε το ακούει. Η Louise Brown είναι υγιής. Δεν υπάρχει η καταστροφή που πολλοί προβλέπουν. Δεν υπάρχει κάποιο «αφύσικο» πλάσμα. Υπάρχει ένα μικρό κορίτσι με μεγάλα μάτια που κάνει ακριβώς ό,τι κάνουν όλα τα νεογέννητα: κλαίει, αναπνέει και αναζητά τη μητέρα του.
Η επιστημονική θεωρία έχει πλέον πρόσωπο. Και το πρόσωπο αυτό είναι απολύτως ανθρώπινο.
Η ζωή της γίνεται δημόσια υπόθεση
Από τις πρώτες ώρες της ζωής της, η Louise βρίσκεται κάτω από το βλέμμα ολόκληρου του κόσμου. Κάθε φωτογραφία της εξετάζεται. Κάθε πληροφορία για την υγεία, την ανάπτυξη και τη συμπεριφορά της αποκτά τεράστια σημασία.
Οι πολέμιοι της μεθόδου περιμένουν την παραμικρή ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά. Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι το μέλλον της εξωσωματικής γονιμοποίησης εξαρτάται, άδικα αλλά αναπόφευκτα, από την πορεία ενός παιδιού.
Η Louise μεγαλώνει φυσιολογικά. Πηγαίνει σχολείο, ενηλικιώνεται, εργάζεται, παντρεύεται. Αργότερα αποκτά δικά της παιδιά με φυσική σύλληψη.
Με κάθε χρόνο που περνά, ένας ακόμη φόβος καταρρέει.
Από το αμφιλεγόμενο πείραμα στην ελπίδα εκατομμυρίων
Η γέννηση της Louise ανοίγει μια πόρτα που δεν κλείνει ξανά. Κλινικές εξωσωματικής γονιμοποίησης δημιουργούνται σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι τεχνικές βελτιώνονται.
Η κατάψυξη ωαρίων και εμβρύων εξελίσσεται. Τα ποσοστά επιτυχίας αυξάνονται. Νέες μέθοδοι δίνουν δυνατότητα απόκτησης παιδιού σε ανθρώπους που λίγα χρόνια νωρίτερα δεν έχουν καμία ελπίδα.
Μαζί με την ιατρική επανάσταση αναπτύσσεται και μια τεράστια διεθνής αγορά: ιδιωτικές κλινικές, φαρμακευτικά σκευάσματα, εργαστηριακός εξοπλισμός, τράπεζες γενετικού υλικού και ιατρικός τουρισμός.
Χώρες όπως η Ελλάδα εξελίσσονται σε σημαντικούς προορισμούς για ζευγάρια που αναζητούν θεραπεία γονιμότητας, χάρη στην εξειδίκευση των γιατρών, το θεσμικό πλαίσιο και το χαμηλότερο κόστος σε σχέση με άλλες αγορές.
Από το 1978 έως σήμερα, εκατομμύρια παιδιά γεννιούνται χάρη στις τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει μια ιστορία αναμονής, απογοήτευσης και ελπίδας. Μια ιστορία σαν εκείνη της Lesley και του John Brown.
Not long now until Child of Science, a play about the pioneers who worked on IVF, is on at Bristol Old Vic. I’m looking forward to seeing it and talking at one of the performances.https://t.co/Ke2i9ScbD4
— Louise Brown (@LouiseJoyBrown) May 18, 2024
Η δικαίωση έρχεται 32 χρόνια αργότερα
Το 2010, ο Robert Edwards τιμάται με το Νόμπελ Ιατρικής για την ανάπτυξη της εξωσωματικής γονιμοποίησης.
Η αναγνώριση έρχεται 32 χρόνια μετά τη γέννηση της Louise. Ο Patrick Steptoe και η Jean Purdy έχουν ήδη φύγει από τη ζωή και δεν μπορούν να τιμηθούν μαζί του. Η επιστημονική κοινότητα, όμως, αναγνωρίζει πλέον ότι το έργο της ομάδας δεν αλλάζει απλώς την αντιμετώπιση της υπογονιμότητας.
Αλλάζει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο η ανθρωπότητα αντιλαμβάνεται τη σύλληψη, την οικογένεια και τα όρια της ιατρικής.
Οι ηθικές συζητήσεις δεν τελειώνουν. Αντίθετα, γίνονται πιο σύνθετες καθώς οι τεχνικές εξελίσσονται. Η εξωσωματική γονιμοποίηση, όμως, παύει να θεωρείται ένα σκοτεινό πείραμα. Γίνεται δυνατότητα, γίνεται ελπίδα.
Το κλάμα που αλλάζει τον κόσμο
Το βράδυ της 25ης Ιουλίου 1978, έξω από το νοσοκομείο του Όλντχαμ, οι δημοσιογράφοι περιμένουν μια είδηση που θα κάνει τον γύρο του πλανήτη.
Μέσα στη χειρουργική αίθουσα, η Lesley Brown κρατά το παιδί που πιστεύει ότι ίσως δεν αποκτήσει ποτέ. Οι επιστήμονες βλέπουν μπροστά τους τη δικαίωση μιας δεκαετίας.
Και η Louise, χωρίς να γνωρίζει τίποτα για τον θόρυβο, τις αντιδράσεις και τους φόβους που προκαλεί η ύπαρξή της, κλείνει τα μάτια στην αγκαλιά της μητέρας της. Δεν είναι ένα «μωρό του σωλήνα». Είναι ένα παιδί. Και με την πρώτη του ανάσα αλλάζει για πάντα τον κόσμο.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
