Δεν είναι πολιτικός, ούτε ακτιβίστρια. Είναι μια influencer με εκατομμύρια ακολούθους. Όμως ένα βίντεο της Βικτόρια Μπόνια ήταν αρκετό για να ταράξει το πολιτικό σκηνικό της Ρωσίας, φέρνοντας στο φως μια ευρύτερη – και μέχρι πρότινος σιωπηλή – δυσαρέσκεια απέναντι στο σύστημα εξουσίας του Βλαντίμιρ Πούτιν.
Στις 13 Απριλίου, η Μπόνια δημοσίευσε ένα βίντεο διάρκειας 18 λεπτών στο Instagram – πλατφόρμα που τυπικά είναι απαγορευμένη στη Ρωσία, αλλά παραμένει ευρέως χρησιμοποιούμενη.
Μέσα σε λίγες ώρες συγκέντρωσε 10 εκατομμύρια προβολές. Πέντε ημέρες αργότερα, είχε ξεπεράσει τα 30 εκατομμύρια, σε μια χώρα 145 εκατομμυρίων κατοίκων. Η απήχηση ήταν τέτοια που προκάλεσε αντίδραση από το Κρεμλίνο και δημόσια σχόλια από πολιτικούς, αναλυτές και τηλεοπτικά πρόσωπα.
Το περιεχόμενο, όπως εξηγεί ο Economist σε ρεπορτάζ του, δεν ήταν επαναστατικό. Αντιθέτως, ακολουθούσε μία βθαιά ριζωμένη ρωσική παράδοση: την έκκληση προς τον «καλό τσάρο», με την ευθύνη να μετατίθεται στους ενδιάμεσους αξιωματούχους. Ωστόσο, το μήνυμα είχε αιχμές.
«Ο κόσμος φοβάται. Οι bloggers φοβούνται, οι καλλιτέχνες φοβούνται, οι κυβερνήτες φοβούνται», λέει απευθυνόμενη στον Πούτιν. «Αλλά δεν θα έπρεπε».
Τα παράπονα πίσω από τις λέξεις
Η Μπόνια απαριθμεί προβλήματα που αγγίζουν την καθημερινότητα: καθυστερημένες αντιδράσεις σε φυσικές καταστροφές, περιβαλλοντικές κρίσεις, οικονομικές πιέσεις σε αγροτικές περιοχές.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στους περιορισμούς στο διαδίκτυο – μια εξέλιξη που πλήττει άμεσα και το δικό της επαγγελματικό μοντέλο. Χωρίς να αμφισβητεί ευθέως τον Πούτιν, αφήνει σαφείς αιχμές για τις αποφάσεις που απομονώνουν τους πολίτες. Αποφεύγει, ωστόσο, να αναφερθεί στον πόλεμο στην Ουκρανία – μια «κόκκινη γραμμή» που δύσκολα παραβιάζεται δημόσια στη Ρωσία.
H σιωπηλή πλειοψηφία
Περισσότερο από το ίδιο το περιεχόμενο, ενδεικτική είναι η αντίδραση που προκάλεσε. Από τη μία, το Κρεμλίνο, μέσω του εκπροσώπου του, αναγνώρισε ότι ορισμένες ανησυχίες είναι «θεμιτές». Από την άλλη, φιλοκυβερνητικά πρόσωπα επιτέθηκαν προσωπικά στην influncer, επιχειρώντας να αποδομήσουν το μήνυμά της.
Η ίδια απάντησε με ειρωνεία και συμβολικές κινήσεις, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τη δημοσιότητα γύρω από το θέμα.
Το βίντεο, σημειώνει ο Econonomist, δεν εκφράζει τη μικρή αντιπολεμική μειοψηφία, αλλά μια ευρύτερη κοινωνική ομάδα: τους απολιτικούς πολίτες που μέχρι σήμερα επέλεγαν τη σιωπή. Πρόκειται για μια πλειοψηφία που δεν κινητοποιείται, αλλά ταυτόχρονα δεν είναι αδιάφορη. Πολλοί δηλώνουν στήριξη στο σύστημα περισσότερο από φόβο παρά από πεποίθηση, ενώ την ίδια στιγμή εκφράζουν –ιδιωτικά– την επιθυμία να τελειώσει ο πόλεμος.
Η «κανονικότητα» που προβάλλει το Κρεμλίνο βασίζεται ακριβώς σε αυτή τη σιωπή.
Οικονομία, πόλεμος και πίεση
Πίσω από τη δυσαρέσκεια βρίσκονται απτές πιέσεις: υψηλός πληθωρισμός, αυξημένα επιτόκια, φορολογική επιβάρυνση και μια οικονομία που δείχνει σημάδια κόπωσης.
Παράλληλα, η παρατεταμένη σύγκρουση χωρίς ορατό τέλος ενισχύει την αβεβαιότητα. Οι απώλειες αυξάνονται, ενώ τα οφέλη παραμένουν ασαφή για την κοινωνία.
Σε αυτό το περιβάλλον, ακόμη και περιορισμοί στο διαδίκτυο –όπως η προσπάθεια ελέγχου του Telegram– λειτουργούν ως καταλύτης για την έκφραση δυσαρέσκειας.
Ρωγμές κάτω από την επιφάνεια
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο ίσως είναι ότι η κριτική δεν προέρχεται από παραδοσιακούς αντιπολιτευόμενους, αλλά από πρόσωπα του «mainstream» – influencers, καλλιτέχνες, δημόσιες φιγούρες.
Άλλες προσωπικότητες, όπως η Εκατερίνα Γκόρντον, προειδοποιούν για κοινωνική ένταση, ιδίως μεταξύ γυναικών που βλέπουν το βιοτικό τους επίπεδο να επιδεινώνεται.
Η δυσαρέσκεια αυτή δεν έχει ακόμη πάρει τη μορφή οργανωμένης αντίδρασης. Όμως αρχίζει να γίνεται ορατή. Το Κρεμλίνο έχει αποδείξει ότι μπορεί να διαχειρίζεται τέτοιες κρίσεις, συχνά απορροφώντας ή κατευνάζοντας τις φωνές δυσαρέσκειας.
Ωστόσο, το φαινόμενο Μπόνια δείχνει κάτι βαθύτερο: οι εντάσεις που μέχρι πρότινος παρέμεναν στο παρασκήνιο αρχίζουν να περνούν στο προσκήνιο.
Και αυτό, σε ένα σύστημα που βασίζεται στη σταθερότητα και τον έλεγχο της δημόσιας εικόνας, μπορεί να αποδειχθεί πιο σημαντικό από οποιαδήποτε μεμονωμένη διαμαρτυρία.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
