© Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Η παράσταση «Ιερά Οδός 343. Μαρτυρίες από το Δρομοκαΐτειο» της Μαρίας Φαφαλιού σε σκηνοθεσία Βασίλη Παχουνδάκη, επιστρέφει, μετά την περσινή της επιτυχία, για δεύτερη χρονιά, στο ιστορικό ξενοδοχείο Μπάγκειον, όπου ανεβαίνει κάθε Κυριάκη [πλ. Ομόνοιας 18, Αθήνα].
Αποσπάσματα από μαρτυρίες που αντλήθηκαν μέσα από τα βιώματα των ίδιων των πρωταγωνιστών που έζησαν μέσα στο Δρομοκαΐτειο από την περίοδο του Βιζυηνού, του Μητσάκη και του Φιλύρα, καθώς και πολλών άλλων ψυχικά ασθενών που έμειναν στο Ίδρυμα και που πολλές φορές εγκαταλείφθηκαν από τις οικογένειές τους. Οι αφηγήσεις εναλλάσσονται και έρχονται να αναδείξουν εκτός από τα βιώματα των ίδιων των ασθενών, τις απόψεις, τις εμπειρίες και τα στερεότυπα που κουβαλούν συγγενείς, φίλοι, νοσηλευτικό και ιατρικό προσωπικό καθώς και όλοι οι «σημαντικοί άλλοι» των οποίων η στάση διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην πορεία και την εξέλιξη της ένταξης των ψυχικά ασθενών στην κοινωνία των «υγιών».
Οι δύο αφηγητές έρχονται να ζωντανέψουν τον λόγο όλων αυτών των προσώπων, αλλά να προβάλουν και κάποιες χρήσιμες πληροφορίες για την αντιμετώπιση των ψυχικά ασθενών, ξεκινώντας από την εποχή της ίδρυσης του Ψυχιατρείου από τον Ζωρζή Δρομοκαΐτη μέχρι και την περίοδο της δεκαετίας του ’90. Ο δεύτερος αφηγητής επωμίζεται -επί σκηνής- και τον ρόλο του μουσικού, δημιουργώντας έναν ισότιμο διάλογο μεταξύ λόγου και ήχων.
Τι είναι «τρέλα»; Γράφει ο 1+1=1: «Τρέλα είναι να ξυπνάς τη νύχτα με το μυαλό σου να σφυροκοπιέται από φωνές που σε απειλούν. Να ζητάς βοήθεια και να βρίσκεσαι καθηλωμένος με λουριά. Τιμωρημένος. Καταδίκη χωρίς αδίκημα. Χωρίς δικαστές. Χωρίς συνήγορο υπεράσπισης!» Εγκλεισμός, μέσα και έξω. Οδύνη ανείπωτη.
Η παράσταση είναι βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο της Μαρίας Φαφαλιού «Ιερά Οδός 343. Μαρτυρίες από το Δρομοκαΐτειο» (εκδ. Αλεξάνδρεια). Επιπλέον, έχουν χρησιμοποιηθεί αποσπάσματα από το βιβλίο «Αυτοί οι ωραίοι τρελοί» του Γιάννη Καιροφύλα (εκδ. Φιλιππότη) και μία αφήγηση από το βιβλίο «Ακόμη ένας άγιος» Εικονοστάσι ανωνύμων αγίων του Γιάννη Ρίτσου (εκδ. Κέδρος).
Μαζί με τον Φίλιππο Δραγούμη, αφηγείται η Χριστίνα Λυκοτσέτα που, επίσης, υπογράφει τη σύλληψη και δραματουργική επεξεργασία του ανεβάσματος· μιλήσαμε μαζί της.
Τι σας ώθησε να ανεβάστε την παράσταση «Ιερά Οδός 343»;
«Η βασική πηγή έμπνευσης ήταν το ίδιο το βιβλίο της Μαρίας Φαφαλιού. Αν δεν υπήρχε η πολύτιμη αυτή έρευνα, δεν θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για το ζήτημα της ψυχικής ασθένειας. Όσο κι αν θέλεις καλλιτεχνικά να αρθρώσεις λόγο για θέματα που σε αγγίζουν, αν δεν έχεις στα χέρια σου ένα καλό κείμενο, δεν μπορείς να μιλήσεις γι’ αυτά. Επιπλέον, η ανάγκη να αναδείξουμε τις ιστορίες των αόρατων αυτών ανθρώπων, που με ιδιαίτερη ευκολία στοχοποιούνται και χλευάζονται στις κοινωνικές συναθροίσεις, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κ.α.· γι’ αυτούς τους “ωραίους τρελούς”, όπως έχει πει και ο Γιάννης Καιροφύλας στο ομώνυμο βιβλίο του· ο οποίος, με τη σειρά του, ανέδειξε τις ιστορίες σημαντικών προσωπικοτήτων που πέρασαν από το Δρομοκαΐτειο όπως του Βιζυηνού του Μητσάκη και του Φιλύρα, οι οποίες και εντάχθηκαν στο βιβλίο της συγγραφέως και κατ’ επέκταση στο κείμενο της παράστασης».
Η παράσταση επιστρέφει, για δεύτερη χρονιά, στο Μπάγκειον. Αντιδράσεις του κοινού, από ανεβάσματα της πρώτης χρονιάς -κάποιες που σας άγγιξαν ιδιαίτερα;
«Οι πρώτες αντιδράσεις ήταν ιδιαίτερα θερμές. Και για να είμαι ειλικρινής, δεν περιμέναμε μια τόσο ενθουσιώδη υποδοχή. Είμαστε μια ομάδα ανθρώπων που οι περισσότεροι κάνουμε κι άλλα πράγματα, δεν είμαστε διάσημοι, ούτε γνωστοί στη θεατρική πιάτσα. Το θέμα της ψυχικής ασθένειας είναι δύσκολο, επικίνδυνο, δεν “πουλάει”. Και, συνεπώς, είχαμε κάθε λόγο να κρατάμε “μικρό καλάθι”. Παρόλα αυτά, το τολμήσαμε και ρισκάραμε να παίξουμε και μπροστά σε ένα εξαιρετικά δύσκολο κοινό. Μπροστά σε ανθρώπους που έχουν βιώσει τον αποκλεισμό, που έχουν νοσηλευτεί, καθώς παίξαμε μέσα στο Δρομοκαΐτειο και το Δαφνί. Κι αυτό ήταν το μεγαλύτερο στοίχημα. Μία συνταξιούχος ψυχίατρος του Δρομοκαϊτείου ήρθε να μας συγχαρεί, σχεδόν κλαίγοντας. Ένας θεατής, που έχει βιώσει ο ίδιος τον αποκλεισμό και έχει ιστορικό πολλαπλών νοσηλειών, παρακολούθησε την παράσταση, τουλάχιστον, τέσσερις φορές. Δεν ξέρω τι πετύχαμε και σε ποιο βαθμό, αλλά οι δύο αυτές παραστάσεις ήταν συγκλονιστική εμπειρία για τους λόγους που αναφέραμε και για άλλους πολλούς που δεν μπορούμε να μοιραστούμε».
Τι νέο θα ανακαλύψει το κοινό αυτή τη σεζόν στην παράσταση;
«Θα ανακαλύψει κάποιες αλλαγές που έγιναν ως αποτέλεσμα εσωτερικής διεργασίας και μεγαλύτερης επαφής με το κείμενο».
Στην παράσταση βλέπουμε όχι μόνο τη φωνή των ασθενών αλλά και συγγενών, γιατρών και νοσηλευτών. Πόσο σημαντικό είναι να φωτίζεται όλο το κοινωνικό πλέγμα γύρω από την ψυχική ασθένεια;
«Είναι σημαντικό, γιατί η πορεία και εξέλιξη ενός ψυχικά ασθενή εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Όταν ένας άνθρωπος βγαίνει μέσα από ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, είτε είναι πρώην εξαρτημένος και μπαίνει στη διαδικασία της λεγόμενης κοινωνικής επανένταξης, είτε είναι ψυχικά ασθενής και καλείται να αντιμετωπίσει τον έξω κόσμο παράγοντες όπως: η επαφή με την οικογένεια, το φιλικό και ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον, η εύρεση εργασίας, η δωρεάν πρόσβαση σε δομές ψυχικής υγείας κ.λπ. μπορεί να οδηγήσουν σε μια επιτυχημένη επανένταξη ή να καταδικάσουν έναν άνθρωπο σε διαρκείς υποτροπές. Το ζητούμενο δεν είναι γενικά και αφηρημένα η αποδοχή ή η “συμπερίληψη”, αλλά η διεκδίκηση, η ισότιμη αντιμετώπιση και η διαφύλαξη της αξιοπρέπειάς του. Αυτή είναι που έχει τσαλαπατηθεί, ειδικά μέσα από αλλεπάλληλες διαδικασίες “ακούσιων νοσηλειών”».
Πώς δουλέψατε εσωτερικά τον ρόλο σας, ώστε να αποδώσετε τόσο δύσκολες συναισθηματικά αφηγήσεις;
«Όταν καλείσαι να αντιμετωπίσεις καταστάσεις που δεν έχεις βιώσει εσύ ο ίδιος/α, τότε ο μόνος τρόπος να ανταποκριθείς είναι να εντοπίσεις κοινά σημεία με τα συγκεκριμένα πρόσωπα. Για να κάνεις δικά σου τα λόγια κάποιου άλλου θα πρέπει να μπεις στη θέση του, να αφουγκραστείς την προσωπική του ιστορία, το παρελθόν του. Κι αν οι πληροφορίες αυτές δεν υπάρχουν μέσα στο κείμενο, καλείσαι να τις φανταστείς, να τις εφεύρεις. Στην προκειμένη περίπτωση, αν αντιμετωπίζαμε την τρέλα ως μια κατάσταση που αποκλείεται να χτυπήσει τη δική μας πόρτα νομίζω πως το αποτέλεσμα θα ήταν διδακτικό και θα απευθυνόταν μόνο στους ειδικούς ψυχικής υγείας».
Σκηνοθετικά, η παράσταση συνδυάζει λόγο και μουσική· ένα σχόλιο για αυτή την -επί σκηνής- συνομιλία;
«Ο ρόλος της μουσικής είναι βασικός. Τα μουσικά θέματα της παράστασης, τα οποία επιμελήθηκε ο Φίλιππος Δραγούμης -ο οποίος επωμίζεται και τον ρόλο του δεύτερου αφηγητή, έρχονται να τονίσουν, να προβάλουν τη συναισθηματική κατάσταση των προσώπων, δίχως να υπερκαλύπτουν το λόγο. Η μουσική λειτουργεί αρμονικά και συνδιαλέγεται με τις ιστορίες τους, δημιουργώντας την κατάλληλη ατμόσφαιρα».
Στην παράσταση, τίθεται το ερώτημα «Τι είναι τρέλα;»· εσείς, προσωπικά, πώς θα το απαντούσατε;
«Θα απαντήσω με ένα απόσπασμα από το βιβλίο: “Η τρέλα όταν έρχεται στον άνθρωπο, δεν είναι τίποτα καινούργιο. Είναι η συνηθισμένη του κατάσταση, χωρίς τον έλεγχο. Ο τρελός δεν είναι άλλος παρά ο ίδιος ο φρόνιμος, που παύει να κρύβεται”».
Πιστεύετε ότι σήμερα, παρά την πρόοδο, εξακολουθούν να υπάρχουν στερεότυπα γύρω από την ψυχική υγεία;
«Η κοινωνία, όπως κι εμείς, με τη σειρά μας, ως μέρος και κομμάτι αυτής, είμαστε γεμάτοι από στερεότυπα. Θα ήταν λάθος, αν λέγαμε, πως η ανάγκη να μιλήσουμε για τους ψυχικά πάσχοντες πηγάζει μέσα από μια αφ’ υψηλού ανωτερότητα των μελών της ομάδας. Η παράσταση ήταν η αφορμή να ενημερωθούμε. Να μιλήσουμε με ασθενείς μέσα στο Δρομοκαΐτειο, μιας και μας δόθηκε η ευκαιρία να χρησιμοποιήσουμε τον χώρο, για κάποιες από τις πρόβες. Έτσι προσπαθήσαμε να καταπολεμήσουμε κάποια από τα στερεότυπα που κουβαλάμε κι εμείς οι ίδιοι. Νομίζω πως το στερεότυπο που κυριαρχεί στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου είναι η άμεση σύνδεση της βίας με την ψυχική νόσο. Όπως επίσης η –υποτιθέμενη- απώλεια συναισθήματος και η μη επίγνωση της κατάστασης στην οποία βρίσκονται».
Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής, φεύγοντας από την «Ιερά Οδός 343»;
«Την ερώτηση που απηύθυνε ένας ασθενής προς την οικογένειά του: “με θέλετε;”. Και που είναι το νόημα όλης της παράστασης· τελικά, τους θέλουμε;»
Τι σχεδιάζετε μετά την ολοκλήρωση των παραστάσεων;
«Να ταξιδέψουμε με την “Ιερά Οδός 343”, σε διάφορα μέρη· και να σχεδιάσουμε τη νέα μας δουλειά».
Ταυτότητα Παράστασης
Σύλληψη & Δραματουργική επεξεργασία: Χριστίνα Λυκοτσέτα
Σκηνοθεσία: Βασίλης Παχουνδάκης
Ερμηνεία: Φίλιππος Δραγούμης, Χριστίνα Λυκοτσέτα
Μουσική επί σκηνής: Φίλιππος Δραγούμης
Σκηνικό-φωτισμοί: Έβης Χρήστου
Κοστούμια: Ελένη Νομίδη
Φωτογραφίες: Κατερίνα Αρβανίτη
Υπεύθυνη επικοινωνίας: Χρύσα Ματσαγκάνη
Θέατρο «Μπάγκειον»
Το ιστορικό ξενοδοχείο
Μετρό σταθμός «Ομόνοια»
Πλ. Ομόνοιας 18, Αθήνα 105 52
Προπώληση εισιτηρίων: TICKETSERVICES
– online
– τηλεφωνικά: 2107234567
– εκδοτήριο: Πανεπιστημίου 39, Αθήνα
Τηλεφωνική κράτηση μία ώρα πριν στα τηλ. 6955496938, 6949611042, 6937099781
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
