Να κερδίσουν οι ΗΠΑ και οι άλλοι να πάνε να πνιγούν; Σε μια φιλελεύθερη δημοκρατία, η εξουσία πρέπει να έχει όρια. Αυτή είναι η βασική αρχή του συνταγματισμού. Τα όρια τίθενται από το Σύνταγμα, τη διάκριση των εξουσιών, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, το κράτος δικαίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα, και τους διεθνείς κανόνες που έχει αποδεχθεί ένα κράτος.
Ο Μοντεσκιέ το διατύπωσε κλασικά: «Για να μην μπορεί να γίνεται κατάχρηση της εξουσίας, πρέπει η εξουσία να αναχαιτίζει την εξουσία.» Στην πράξη, όμως, κάθε εξουσία τείνει να διευρύνεται, αν δεν συναντά αντίβαρα. «Η εξουσία τείνει να διαφθείρει, και η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα. »
Η εξουσία λοιπόν οφείλει να γνωρίζει τα όριά της. Δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Είναι η προϋπόθεση της ελευθερίας. Όταν όμως ένας ηγέτης θεωρεί ότι είναι ο απόλυτος άρχων τότε πιστεύει ότι τα όρια υπάρχουν μόνο για τους άλλους και η δημοκρατία αρχίζει να υποχωρεί και εμφανίζεται η αυθαιρεσία.
Η βούληση του ισχυρού
Ο πρόεδρος Τραμπ δεν έκρυψε ποτέ αυτή την αντίληψη. Από την πρώτη του θητεία μέχρι τη σημερινή του επιστροφή στην εξουσία, αντιμετωπίζει τους θεσμούς όχι ως ανεξάρτητους πυλώνες του δημοκρατικού πολιτεύματος, αλλά ως μηχανισμούς που οφείλουν να υπηρετούν τη βούληση του ισχυρού. Δικαστήρια, διεθνείς οργανισμοί, συμμαχίες, οικονομικές συμφωνίες· όλα αξιολογούνται με ένα και μόνο κριτήριο: αν εξυπηρετούν τον ίδιο και την πολιτική του ατζέντα.
Το ανησυχητικό είναι ότι αυτή η λογική δεν περιορίζεται πλέον στη γεωπολιτική. Επεκτείνεται παντού. Ακόμη και εκεί όπου η πολιτική θα έπρεπε να σταματά. Στο ποδόσφαιρο!
Η δημόσια παρέμβασή του Τραμπ σε υπόθεση διαιτητικής απόφασης στο Παγκόσμιο Κύπελλο δεν είναι μια γραφική υπερβολή ούτε ένα ακόμη επικοινωνιακό πυροτέχνημα. Είναι μια συμβολική πράξη με ιδιαίτερο βάρος. Ένας Πρόεδρος που θεωρεί φυσικό να σχολιάζει, να πιέζει ή να απαιτεί την αναθεώρηση αποφάσεων των ποδοσφαιρικών αρχών εκπέμπει ένα επικίνδυνο μήνυμα: ότι ακόμη και οι κανόνες του παιχνιδιού είναι διαπραγματεύσιμοι όταν το απαιτεί η πολιτική ισχύς.
Η αλαζονεία της εξουσίας
Δεν πρόκειται για μια κόκκινη κάρτα. Αλλά για την αλαζονεία της εξουσίας.
Το ποδόσφαιρο δεν είναι απλώς ένα άθλημα. Είναι ένας από τους ελάχιστους παγκόσμιους θεσμούς όπου, θεωρητικά τουλάχιστον, η σημαία, ο πλούτος και η στρατιωτική ισχύς δεν προσφέρουν προνόμια. Η απόφαση του διαιτητή ισχύει είτε αγωνίζεται μια υπερδύναμη είτε ένα μικρό κράτος. Αυτό είναι το πραγματικό νόημα του fair play: η ισότητα απέναντι στους κανόνες.
Ακριβώς αυτή η αρχή φαίνεται να ενοχλεί τον τραμπικό τρόπο άσκησης της εξουσίας. Γιατί ο τραμπισμός δεν είναι απλώς μια συντηρητική πολιτική πρόταση. Είναι μια αντίληψη που αντιμετωπίζει κάθε θεσμό ως εμπόδιο, όταν δεν λειτουργεί ως εργαλείο.
Οι «μικρές» εξαιρέσεις
Η ιστορία διδάσκει ότι οι δημοκρατίες δεν καταρρέουν μόνο από πραξικοπήματα. Φθείρονται σταδιακά, κάθε φορά που ένας ισχυρός πείθει την κοινωνία πως οι κανόνες είναι σχετικοί και πως οι θεσμοί οφείλουν να προσαρμόζονται στη βούλησή του. Η διάβρωση αρχίζει πάντοτε από τις «μικρές» εξαιρέσεις. Από το «δεν πειράζει». Από το «δεν είναι και τόσο σοβαρό». Μέχρι που μια μέρα ανακαλύπτεις ότι δεν απέμεινε κανένας κανόνας που να μην εξαρτάται από τον εκάστοτε ισχυρό.
Δεν είναι τυχαίο ότι τα αυταρχικά καθεστώτα επιδιώκουν διαχρονικά να ελέγχουν και τον αθλητισμό. Τα γήπεδα δεν είναι μόνο χώροι ψυχαγωγίας. Είναι χώροι συμβολισμών, ταυτότητας και επιρροής. Όποιος ελέγχει το χώρο του αθλητισμού αποκτά ένα ακόμη εργαλείο πολιτικής ισχύος. Έχουμε πλέον και στην Ελλάδα τέτοια ισχυρά παραδείγματα.
Και ήρθε η στιγμή που ένας Πρόεδρος έφτασε να λειτουργεί ως υπερδιαιτητής. Φανταστείτε αντίστοιχη σκηνή στην Ελλάδα, όπου ο Μητσοτάκης να ακύρωνε κόκκινη κάρτα παίκτη του Παναθηναϊκού.
Οι επιθυμίες της Αμερικής
Ο πολιτικός που οικοδόμησε την εικόνα του πάνω στο σύνθημα «America First» μοιάζει σήμερα να θεωρεί ότι και οι κανόνες του παγκόσμιου ποδοσφαίρου πρέπει να προσαρμόζονται στις επιθυμίες της Αμερικής. Όμως το ποδόσφαιρο δεν αναγνωρίζει υπερδυνάμεις. Αναγνωρίζει μόνο έντεκα παίκτες, έναν διαιτητή και έναν κοινό κανονισμό. Και ενίοτε, επειδή η μπάλα είναι πόρνη, τιμωρεί. Και τιμώρησε σκληρά την αλαζονεία.
Και ίσως αυτό να είναι το τελευταίο μάθημα που η πολιτική εξουσία οφείλει να διδαχθεί από το ποδόσφαιρο: ότι υπάρχουν στιγμές όπου ακόμη και ο ισχυρότερος άνθρωπος στον κόσμο οφείλει σεβασμό στους κανόνες, στην εντιμότητα και στην δικαιοσύνη!
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
