«Το τραγικό και ειρωνικό στοιχείο είναι ότι η ίδια η δημοκρατική διαδικασία οδήγησε στην άνοδο ενός καθεστώτος με ολοκληρωτικά χαρακτηριστικά… προσωπικά δεν θεωρώ ότι οι ΗΠΑ λειτουργούν ως δημοκρατία.»
Πέδρο Αλμοδόβαρ
Τα όσα συμβαίνουν σε παγκόσμιο επίπεδο με κορύφωση τη σφαγή στη Γάζα και την παράνομη επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, ενώ η άνοδος των ακροδεξιών και φασιστικών – ρατσιστικών αντιλήψεων αποτελεί πλέον τη νομιμοποιημένη εκδοχή της σύγχρονης Δημοκρατίας, θέτουν ένα τραγικό ιστορικό δίλημμα: Διανύουμε άραγε το τέλος της Δημοκρατίας που ξεκίνησε από την Αρχαία Ελλάδα και θεμελιώθηκε στο σύγχρονο αστικό κόσμο από τα διαφωτιστικά προτάγματα των μεγάλων πολιτικών και κοινωνικών επαναστάσεων; Ή μήπως πρόκειται για μια ιστορική εξαίρεση που θα ξεπεραστεί στο μέλλον;
Την έμμεση ή και άμεση απάντηση μάς τη δίνει η εμβληματική μορφή του νεοφιλελεύθερου παραδείγματος, ο F.A.Hayek, που τονίζει ότι «η Δημοκρατία δεν είναι αυτοσκοπός αλλά μέσον, ένα ‘ωφελιμιστικό στρατήγημα’ που συντελεί στη διασφάλιση του ύψιστου πολιτικού στόχου: της (οικονομικής) ελευθερίας» («The Road to Serfdom”,Routledge and Kegan Paul,London 1976).
Οι «δύο» Δημοκρατίες
H θεώρηση αυτή κατατάσσει τη Δημοκρατία στην κατηγορία των μέσων, των εργαλείων και τη θεωρεί κενή νοημάτων και αξιακών περιεχομένων. Σ΄αυτή τη θεώρηση έχει ήδη απαντήσει ο Σωκράτης ο οποίος στο διάλογό του με τους σοφιστές εμμένει ότι δεν μπορεί να θεμελιωθεί μια κοινωνία χωρίς να ερείδεται στην έννοια της Δικαιοσύνης. Συνεπώς, η Δημοκρατία ως τυπική – φορμαλιστική διαδικασία και η Δημοκρατία που θεμελιώνεται σε ηθικο-αξιακά και ανθρωπιστικά περιεχόμενα αποτελούν αντίπαλα παραδείγματα και όχι εναλλακτικές μορφές της Δημοκρατίας.
Ο F.A.Hayek στο έργο του το «Σύνταγμα της Ελευθερίας» το οποίο αποτελεί τη φιλοσοφική – οντολογική βάση του Νεοφιλελεύθερου παραδείγματος επισημαίνει: Υπέρτατη Συνταγματική Αρχή αποτελεί η Ελευθερία του (οικονομικού) πράττειν. Όλοι οι Νόμοι και οι λειτουργίες του Δημοκρατικού Πολιτεύματος πρέπει να θεσπίζονται και να λειτουργούν με βάση τον θεμελιώδη αυτόν πυρήνα.
Με θεμελιώδη όρο αυτή την κοσμοθεώρηση από την εποχή της περίφημης Παγκοσμιοποίησης, εδώ και τέσσερις δεκαετίες βιώνουμε την άνοδο, τη γιγάντωση και τη δυναστική κυριαρχία του νεοφιλελεύθερου παραδείγματος. Οι συνέπειες είναι τραγικές: Πλήρης αυτονόμηση και ασύδοτη δράση του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου και των εργαλείων του (παράγωγα, off shores εταιρείες, αδιαφανείς συναλλαγές), υπερσυγκέντρωση πλούτου σε οικονομικές ελίτ και σε κολοσσιαίες εταιρείες, πλήρης αποδυνάμωση του κοινωνικού κράτους και άνοδος αυταρχικών καθεστώτων.
Η κυριαρχία της νεοφιλελεύθερης Μηχανής
Ασύλληπτοι μηχανισμοί ανισοκατανομής και ασύδοτης κερδοσκοπίας διαμόρφωσαν μια ελίτ (οικονομικών παραγόντων και επιχειρήσεων) που συγκεντρώνει πάνω από το 80% του παγκόσμιου πλούτου, αποκτώντας απεριόριστη ισχύ επιβολής πάνω σε κυβερνήσεις, χώρες και λαούς.
Οικονομική ισχύς και Πολεμική ισχύς αποτελούν όψεις του ίδιου νομίσματος. Γιατί η ανεξέλεγκτη ισχύς οδηγεί στην οίηση, στην αυθαιρεσία, στην περιφρόνηση των θεσμών και αποκεί στην ωμή βία, στους πολέμους, στις καταστροφές. Απαγωγές και δολοφονίες ηγετών, βομβαρδισμοί χωρών μέσω ηλεκτρονικού πολέμου, καταλήψεις περιοχών (Γροιλανδία), τοπικοί και περιφερειακοί πόλεμοι αποτελούν το μενού της νέας Μηχανής μπροστά στην οποία η Δημοκρατία, η λαϊκή κυριαρχία, οι διεθνείς θεσμοί, οι ιδέες της ελευθερίας και της ισότητας αντιμετωπίζονται ως ενοχλητικά κατάλοιπα ενός αναχρονιστικού παρελθόντος.
Το τέλος των ψευδαισθήσεων
Ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 ο όρος κοινωνία της διακινδύνευσης επιδίωξε να ερμηνεύσει ένα κόσμο χωρίς εγγυήσεις, χωρίς ασφάλεια με αβέβαιο παρόν και άδηλο μέλλον. Υπάρχουν μόνο ενδεχόμενα, μόνο πιθανότητες για την πρόοδο και την επιβίωση των πολιτών. Πολλοί ταύτισαν (αφελώς) το νεοφιλελεύθερο πρότυπο με την ακώλυτη (ή και ασύδοτη) δράση των οικονομικών μηχανισμών. Σήμερα αποκαλύπτεται ότι η περίφημη «ελευθερία του οικονομικού πράττειν» αποτέλεσε τον γενετήριο μηχανισμό μιας τερατώδους οικονομικο-πολιτικής Μηχανής που σαρώνει τα πάντα και οδηγεί στη βία, στους πολέμους, στην περιφρόνηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και απειλεί ευθέως την ίδια την επιβίωση των σύγχρονων κοινωνιών.
Υπάρχει μια τελευταία ίσως ελπίδα, μια τελευταία ευκαιρία. Να συνειδητοποιήσουν οι λαοί, οι σύγχρονες κοινωνίες ότι ο απόλυτος πρωταρχικός όρος της επιβίωσής τους είναι η αποδυνάμωση και ο έλεγχος αυτών των οικονομικών – πολιτικών Μηχανών.
Γιατί διαφορετικά μέσα σε δυο δεκαετίες οι οικονομικές αυτές δομές παγκόσμιας ισχύος με τη συνδρομή της περίφημης τεχνητής νοημοσύνης θα κάνουν το εφιαλτικό Οργουελιανό 1984 να μοιάζει με παιδικό παραμυθάκι.
*Ο Μενέλαος Γκίβαλος είναι Αν. Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του ΕΚΠΑ
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
