Η λέξη «κρίση» ως ερμηνευτικό εργαλείο (αλλά περισσότερο ως άλλοθι) χρησιμοποιείται στις ημέρες μας αφειδώς σε κάθε επίπεδο (οικονομικό, κοινωνικό, αξιακό), σε κάθε θεσμικό χώρο για να ερμηνεύσει ή καλλίτερα για να «εκλογικεύσει» τη σκληρή πραγματικότητα.
Ασφαλώς, υπάρχουν τα φαινόμενα των επιμέρους «κρίσεων». Όμως δεν υφίσταται μια καθολικού τύπου ΚΡΙΣΗ. Γιατί ΚΡΙΣΗ υπάρχει όταν ένα σύστημα εξουσιών και συμφερόντων δεν μπορεί να αναπαραχθεί. Αυτό όμως δεν συμβαίνει ούτε στη χώρα μας, ούτε στα καθεστώτα της Δύσης. Τα συστήματα συμφερόντων και εξουσιών αναπαράγονται ακωλύτως διευρύνοντας τις επιρροές τους.
Στην πράξη σίγουρα υπάρχουν επιμέρους «κρίσεις» λειτουργικού χαρακτήρα που αφορούν τις κοινωνικές ομάδες και τα άτομα. Όμως οι θυσίες αυτές είναι αναγκαίες προκειμένου να προωθηθούν οι μεγάλοι στόχοι του νεοφιλελεύθερου καθεστώτος ως ένα είδος «πανουργίας της ιστορίας» (G.Hegel).
Συνεπώς, οι τραγικές ανισότητες, η εξαθλίωση των μαζών, η διάλυση του κοινωνικού κράτους, ο ευτελισμός της Δημοκρατίας και των θεσμών της, η αποηθικοποίηση και η αξιακή κατάπτωση αποτελούν τους ιστορικά αναγκαίους όρους για την αναπαραγωγή του συστήματος συμφερόντων και των μηχανισμών του.
Πρόκειται στην ουσία για τις συνέπειες της αλλαγής Παραδείγματος και όχι για μια γραμμική εξέλιξη που οδήγησε από το κλασικό Φιλελεύθερο Παράδειγμα στο Νεοφιλελεύθερο Χρηματοπιστωτικό Παράδειγμα. Σ’ αυτού του τύπου τις αλλαγές ο βασικός πυρήνας, οι θεσμοί, τα νοήματα, τα ίδια τα κοινωνικά υποκείμενα αλλάζουν ριζικά.
Το άτομο του Adam Smith πολύ μικρή σχέση έχει με το άτομο των σημερινών κοινωνιών. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα τύπο αλλαγής της αντίληψης του κόσμου και της κοινωνίας.
Το αδιέξοδο των πολιτικών εντολοδόχων-διαχειριστών
Μέσα από αυτή την παραδειγματικού χαρακτήρα αλλαγή θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε τα σύγχρονα «κρισιακά» φαινόμενα.
Το καθεστώς συμφερόντων στη χώρα μας από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 απέκτησε σταδιακά καίριες θέσεις εξουσίας στους ίδιους τους πολιτικούς θεσμούς, ισχυροποίησε τις θέσεις αυτές τον καιρό των μνημονίων και εδώ και έξι χρόνια έχει αποκτήσει ηγεμονική εξουσία.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης και η ομάδα «εμπίστων – επιλέκτων» που τον περιβάλλει υπηρετούν δυο κεντρικούς στόχους. Ο ένας αφορά στην απόκρυψη ή και τη νομιμοποίηση της διαρπαγής του κοινωνικού-δημόσιου πλούτου από τις κλειστές – ολιγαρχικές ομάδες συμφερόντων (Χρηματοπιστωτική δομή, Ενέργεια, Τρόφιμα, Επικοινωνίες, Υποδομές κ.λπ.).
Ο δεύτερος στόχος αφορά στη «νομιμοποίηση» και αναπαραγωγή της δικής τους εξουσίας ως εντολοδόχων των συστημικών ελίτ.
Ο πρώτος στόχος επιτυγχάνεται σχεδόν πλήρως. Διανύουμε τη «χρυσή εποχή» των ολιγαρχικών συμφερόντων τα οποία επιδεικνύουν και επιβάλλουν την οικονομική και πολιτική τους κυριαρχία. Όμως ο δεύτερος στόχος αποτυγχάνει… Τα σκάνδαλα, η διαφθορά, η ανομία έχουν ταυτισθεί με την άσκηση του «κυβερνητικού έργου». Οι δημοκρατικοί θεσμοί, η Δικαιοσύνη, το Κοινοβούλιο έχουν καταστεί αθύρματα στα χέρια μιας ξεδιάντροπης πολιτικής εξουσίας που λειτουργεί με όρους πολιτικού υποκόσμου…
Το σκάφος βυθίζεται… Γι αυτό και οι ολιγαρχικές ομάδες συμφερόντων αναζητούν εναγωνίως σωτήρια διέξοδο…
Ζητείται «λύσις»
Δύο στρατηγικού τύπου ερωτήματα τίθενται επί τάπητος:
α) Το ένα από την πλευρά των συστημικών συμφερόντων: Μπορεί να προκύψει διάδοχη λύση με τη συνεργασία της Ν.Δ. είτε με την καθαρή ακροδεξιά είτε με το ΠΑ.ΣΟ.Κ.; Μπορεί ένα παρόμοιο σχήμα να διασφαλίσει την κοινωνική νομιμοποίηση ή έστω την ανοχή της κοινωνικής πλειοψηφίας;
Ή μήπως ο αποκαλούμενος, προοδευτικός – αριστερός «χώρος» μπορεί να συγκροτήσει μια ελεγχόμενη πολιτική εξουσία, μέσω συμβιβασμών και συναλλαγών που δεν θα θίξουν τον «πυρήνα» των συστημικών συμφερόντων;
β) Το έτερο βασικό ερώτημα – που δεν διατυπώνεται από την πλευρά των ηγεσιών και των κομματικών φορέων του προοδευτικού χώρου είναι το ακόλουθο: Μπορεί να επιβιώσει μια προοδευτική εξουσία με όρους συστημικής διαχείρισης, όταν είναι κατάδηλο ότι απαιτούνται δομικές αλλαγές και ρήξεις με τα ολιγαρχικά συμφέροντα; Και ποιας κοινωνικής νομιμοποίησης μπορεί να τύχει μια τέτοια πολιτική εξουσία που λειτουργεί ως «οικόσιτο» του συστήματος;
Οι δρόμοι τρέχουν «χιαστί»
Όσο κι αν μοιάζει με ιστορικό παράδοξο οι δύο αυτές στρατηγικές φαίνεται να τέμνονται στο «εγχείρημα Τσίπρα» που επικαλύπτει μερικώς ορισμένες «περιοχές» των δύο στρατηγικών. Με τη βασική επιφύλαξη ότι η επικάλυψη αυτή περιορίζεται στο επικοινωνιακό πεδίο και σε λειτουργίες του εποικοδομήματος, αφού η κοινωνική στήριξη και δυναμική προς το «εγχείρημα Τσίπρα» παραμένει προβληματική, αν όχι οριακή.
Για να επανέλθουμε στην αρχική μας προσέγγιση, η πραγματική «ΚΡΙΣΗ» αφορά τα κοινωνικά και πολιτικά Υποκείμενα της αριστερής και προοδευτικής παράταξης. Γιατί ο «χώρος» αυτός δεν μπορεί να αναπαραχθεί ως πόλος αντιπαράθεσης και ρήξης προς το καθεστωτικό-νεοφιλελεύθερο πρότυπο. Το ιστορικό αυτό πλεονέκτημα άρχισε να αποδυναμώνεται σταδιακά από το 2019 και στη συνέχεια, μετά τη διπλή ήττα του 2023 να ακολουθεί μια αυτοκτονική τροχιά που οδήγησε στην απαξίωση και τον αφανισμό του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
Κι όμως, ακόμα και σήμερα, οι υπεύθυνοι αυτής της ιστορικής τραγωδίας όχι μόνο δεν έχουν συνειδητοποιήσει το μέγεθος και τις επιπτώσεις των πολιτικών τους εγκλημάτων αλλά εμφανίζονται και ως «σωτήρες» διατεθειμένοι μάλιστα να υπογράψουν ένα σύγχρονο «ιστορικό συμβιβασμό» με τους καθεστωτικούς εταίρους. Και αυτές ακριβώς οι αντιλήψεις και επιλογές αποκαλύπτουν το μέγεθος της ΚΡΙΣΗΣ.
* Αν. Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης ΕΚΠΑ
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
