Τoυ Κωνσταντίνου Αγραπιδά, γενικού διευθυντή Εργασιακών Σχέσεων, Υγείας Ασφάλειας και Ένταξης στην Εργασία, διδάκτορα Παντείου Πανεπιστημίου
Η ΔΙΑΦAΝΕΙΑ στις αμοιβές (pay transparency) μπορεί να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους μηχανισμούς επαναπατρισμού ταλαντούχων Ελλήνων του εξωτερικού, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με στοχευμένα φορολογικά κίνητρα και ένα σταθερό πλαίσιο αξιοκρατίας.
Η Ελλάδα αναστρέφει το αρνητικό ισοζύγιο της διαρροής εργαζομένων μέσω της παροχής κινήτρων και της πραγματοποίησης δράσεων προσέλκυσης των Ελλήνων της διασποράς σε πόλεις του εξωτερικού (Νέα Υόρκη, Λονδίνο 3 φορές, Άμστερνταμ) στο πλαίσιο της δράσης Rebrain Greece με τη σύμπραξη κορυφαίων ομίλων.
Η επιστροφή αυτού του ανθρώπινου κεφαλαίου δεν εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από το ύψος των μισθών, αλλά και από τη συνολική ποιότητα του εργασιακού και θεσμικού περιβάλλοντος.
ΣΕ ΑΥΤO το πλαίσιο, η διαφάνεια στις αμοιβές λειτουργεί ως «entry ticket» για μια σύγχρονη και διεθνώς ανταγωνιστική αγορά εργασίας.
Οι εργαζόμενοι υψηλής εξειδίκευσης που δραστηριοποιούνται σε ώριμες αγορές της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής έχουν συνηθίσει σε περιβάλλοντα όπου οι μισθολογικές βαθμίδες, τα bonus schemes, οι διαδικασίες αξιολόγησης και οι δυνατότητες εξέλιξης είναι σαφώς καθορισμένα.
Αντίθετα, η αδιαφάνεια δημιουργεί αβεβαιότητα, ενισχύει την αίσθηση άνισης μεταχείρισης και λειτουργεί αποτρεπτικά για όσους εξετάζουν το ενδεχόμενο επιστροφής στην Ελλάδα.
Παράλληλα, ενισχύει το φαινόμενο της ασύμμετρης πληροφόρησης μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων, όπου ο υποψήφιος εργαζόμενος δεν διαθέτει επαρκή εικόνα για το πραγματικό επίπεδο αμοιβών, τις δυνατότητες εξέλιξης και τα κριτήρια αξιολόγησης πριν από την αποδοχή μιας θέσης εργασίας.
Για τα ταλέντα που κινούνται διεθνώς, βασικό κριτήριο επιλογής εργοδότη και χώρας εγκατάστασης αποτελεί πλέον η εκ των προτέρων γνώση του εύρους και της δομής των αμοιβών, στοιχείο που αποτυπώνεται και στους δείκτες ανταγωνιστικότητας ταλέντου (talent index), όπου η προβλεψιμότητα, η διαφάνεια και η αξιοκρατία αξιολογούνται ως κρίσιμοι παράγοντες προσέλκυσης ανθρώπινου κεφαλαίου υψηλής αξίας.
Η ΝEΑ ευρωπαϊκή Οδηγία για τη Διαφάνεια στις Αμοιβές (EU Directive 2023/970), που ενσωματώνεται από το υπουργείο Εργασίας, εισάγει ένα νέο πρότυπο στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας, επιβάλλοντας τη γνωστοποίηση του μισθολογικού εύρους των αποδοχών πριν από την πρόσληψη, το δικαίωμα ενημέρωσης για τα επίπεδα αμοιβών και την υποχρέωση δημοσιοποίησης στοιχείων για το gender pay gap.
Η φιλοσοφία της Οδηγίας δεν αφορά μόνο την ισότητα φύλων, αλλά τη δημιουργία αγορών εργασίας υψηλής εμπιστοσύνης και θεσμικής αξιοπιστίας.
Διεθνείς μελέτες δείχνουν ότι η διαφάνεια στις αποδοχές αυξάνει την οργανωσιακή εμπιστοσύνη, μειώνει τις μισθολογικές ανισότητες και περιορίζει τις στρεβλώσεις που προκαλεί η ασύμμετρη πληροφόρηση στην αγορά εργασίας, βελτιώνοντας έτσι την ικανότητα προσέλκυσης εξειδικευμένου προσωπικού.
ΠΑΡAΛΛΗΛΑ, η Ελλάδα έχει ήδη θεσπίσει σημαντικά φορολογικά κίνητρα επαναπατρισμού μέσω του άρθρου 5Γ του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (ν. 4172/2013), το οποίο προβλέπει απαλλαγή από φόρο εισοδήματος για το 50% των αποδοχών φυσικών προσώπων που μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα.
Το μέτρο αυτό αποτέλεσε σημαντικό βήμα προσέλκυσης εργαζομένων υψηλής εξειδίκευσης και στελεχών με διεθνή εμπειρία.
Ωστόσο, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι τα φορολογικά κίνητρα από μόνα τους δεν αρκούν. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η κινητικότητα ταλέντου επηρεάζεται εξίσου από την ποιότητα των θεσμών, τη διαφάνεια, την προβλεψιμότητα των αμοιβών και την εμπιστοσύνη στους εργοδότες.
Η ΣYΝΔΕΣΗ του pay transparency και φορολογικών κινήτρων μπορεί επομένως να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο μοντέλο επαναπατρισμού.
Τα φορολογικά κίνητρα λειτουργούν ως οικονομικός καταλύτης για την αρχική απόφαση επιστροφής, ενώ η διαφάνεια στις αμοιβές και οι αξιοκρατικές δομές λειτουργούν ως παράγοντες μακροχρόνιας παραμονής.
Ένας μηχανικός λογισμικού, ένας ερευνητής τεχνητής νοημοσύνης ή ένα υψηλόβαθμο στέλεχος που επιστρέφει από το Λονδίνο, το Βερολίνο ή τη Νέα Υόρκη χρειάζεται όχι μόνο ανταγωνιστικές καθαρές αποδοχές αλλά και βεβαιότητα ότι θα εργαστεί σε περιβάλλον με σαφείς κανόνες, αντικειμενική αξιολόγηση και δυνατότητα επαγγελματικής εξέλιξης.
Η ΔΙΕΘΝHΣ βιβλιογραφία επιβεβαιώνει αυτή τη σύνδεση. Οι Cullen και Pakzad-Hurson (2023) υποστηρίζουν ότι η μισθολογική διαφάνεια αυξάνει την αποτελεσματικότητα της αγοράς εργασίας μέσω της καλύτερης αντιστοίχισης εργαζομένων και εργοδοτών.
Οι Bennedsen et al. (2019), μελετώντας τη Δανία, κατέδειξαν ότι η υποχρεωτική διαφάνεια στις αμοιβές μείωσε σημαντικά το gender pay gap και ενίσχυσε τη λογοδοσία των επιχειρήσεων.
Παράλληλα, ο OECD Talent Attractiveness Index υπογραμμίζει ότι οι χώρες που προσελκύουν αποτελεσματικά διεθνές ανθρώπινο κεφάλαιο συνδυάζουν ανταγωνιστική φορολογία με θεσμική ποιότητα, εργασιακή διαφάνεια και υψηλή εμπιστοσύνη στην αγορά εργασίας.
ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, η πρόκληση της επόμενης δεκαετίας δεν είναι μόνο να ανακόψει τη φυγή ταλέντου, αλλά να δημιουργήσει τις συνθήκες επιστροφής μιας γενιάς με διεθνή εμπειρία, τεχνογνωσία και υψηλές απαιτήσεις.
Η διαφάνεια στις αμοιβές, σε συνδυασμό με τα φορολογικά κίνητρα επαναπατρισμού, μπορεί να αποτελέσει τον καταλύτη έτσι ώστε το διανοητικό κεφάλαιο υψηλής αξίας που βρίσκεται εκτός Ελλάδος να επενδυθεί στην Ελλάδα.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
