Η προεκλογική περίοδος λειτούργησε, για άλλη μια φορά, ως ο από μηχανής θεός της κυβερνητικής εγρήγορσης. Τα αντανακλαστικά ενεργοποιήθηκαν, εξαγγελίες έγιναν, και ορισμένα ημίμετρα θεσμοθετήθηκαν «για την τιμή των όπλων». Ας μην γελιόμαστε, όμως. Τα αποσπασματικά μέτρα δεν αποτελούν πολιτική εξυγίανσης. Είναι απλώς πρόσκαιρη διαχείριση της κοινωνικής οργής.
Το δομικό πρόβλημα της ελληνικής αγοράς δεν είναι πλέον ο συγκυριακός πληθωρισμός. Είναι η θεσμοθέτηση μιας νέας, νοσηρής κανονικότητας. Μέσα από ένα αέναο σπιράλ εκμετάλλευσης, οδηγηθήκαμε με μαθηματική ακρίβεια σε μια κοινωνία δύο ταχυτήτων. Από τη μία, ένα εύπορο κοινό (εγχώριο και εισαγόμενο) που συντηρεί τη ρευστότητα των ολιγοπωλίων. Από την άλλη, η πλειονότητα των πολιτών που στερείται ακόμη και τα στοιχειώδη για να επιβιώσει.
Σε αυτή την ιδιότυπη «κοινωνία της αγοράς», τα πάσης φύσεως επιδόματα και «passes» συνιστούν ιστορική οπισθοδρόμηση. Αντί να συμπιέσουν την αισχροκέρδεια, τα κρατικά κουπόνια τη χρηματοδοτούν έμμεσα. Ανασύρουν από το παρελθόν τη λογική της ελεημοσύνης για τους ενδεείς.
Αυτή η πολιτική, όμως, έχει ημερομηνία λήξης. Η βασική πηγή χρηματοδότησής της είναι το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Δυστυχώς, οι πόροι αυτοί σπαταλήθηκαν σε αλλότριους σκοπούς αντί για τον παραγωγικό μετασχηματισμό της χώρας. Σε λίγο το Ταμείο στερεύει. Όταν οι ευρωπαϊκοί πόροι εξαντληθούν, η κοινωνία θα βρεθεί αντιμέτωπη με την ωμή πραγματικότητα μιας αγοράς χωρίς «μαξιλάρια».
Η ρίζα του κακού κρύβεται στην παραγωγική μας αναιμία. Η ελληνική οικονομία παραμένει εγκλωβισμένη στη ‘μονοκαλλιέργεια’ του τουρισμού και των υπηρεσιών χαμηλής προστιθέμενης αξίας. Το κράτος όφειλε προ πολλού να σχεδιάσει μια μακροπρόθεσμη βιομηχανική πολιτική. Χρειαζόμαστε στοχευμένα κίνητρα για επενδύσεις σε διεθνώς ανταγωνιστικά προϊόντα υψηλής τεχνολογίας. Αυτά θα εξασφάλιζαν υψηλά εισοδήματα, ικανά να απορροφήσουν τους κραδασμούς της ακρίβειας. Αντίθετα, αφεθήκαμε στην ευκολία των χαμηλών μισθών.
Όταν η εισοδηματική πολιτική αποτυγχάνει, η κρατική παρέμβαση καθίσταται επιβεβλημένη. Ιδιαίτερα όταν οι νομισματικές πολιτικές, όπως η αύξηση των επιτοκίων, μεταφέρουν το κόστος προσαρμογής στα νοικοκυριά, αναδιανέμοντας τον πλούτο εις βάρος των ασθενέστερων. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και σε αναπτυγμένες, παραδοσιακά φιλελεύθερες οικονομίες, αναβιώνει πλέον έντονα η συζήτηση για την επιβολή δομικών μέτρων ελέγχου των τιμών.
Απέναντι σε αυτό το κοινωνικό άλγος, η σιωπή των κοινωνικών εταίρων είναι εκκωφαντική. Πού βρίσκονται οι παραγωγικοί φορείς, τα επιμελητήρια, οι ενώσεις εμπόρων και οι εκπρόσωποι της επιχειρηματικότητας;
Η υγιής επιχειρηματικότητα δεν μπορεί να ευημερεί σε μια εξαθλιωμένη κοινωνία. Η ανοχή στην αισχροκέρδεια των λίγων ναρκοθετεί το μέλλον των πολλών μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οι οποίες βλέπουν την εγχώρια ζήτηση να καταρρέει. Οι κοινωνικοί εταίροι οφείλουν να σταματήσουν να λειτουργούν ως παθητικοί παρατηρητές. Έχουν ιστορική ευθύνη να βγουν μπροστά, να καταδικάσουν τις ολιγοπωλιακές πρακτικές και να απαιτήσουν τη θεσμική εξυγίανση.
Για να ανατραπεί η αυθαιρεσία των μεγάλων επιχειρήσεων που επιβάλλουν τους δικούς τους όρους στην αγορά, απαιτούνται άμεσα:
1. Στοχευμένη Παραγωγική Ανακατεύθυνση: Άμεση θέσπιση κρατικών κινήτρων για επενδύσεις στην παραγωγή προϊόντων υψηλής τεχνολογίας, με στόχο τη δομική ενίσχυση των εγχώριων εισοδημάτων.
2. Θεσμικός Έλεγχος Τιμών: Ενεργοποίηση δυναμικών μηχανισμών ελέγχου των περιθωρίων κέρδους στα βασικά αγαθά διαβίωσης, ακολουθώντας τα σύγχρονα διεθνή υποδείγματα προστασίας από την εταιρική απληστία.
3. Αντιμετώπιση της Ασυμμετρίας Πληροφορίας & των «Σκοτεινών Προτύπων» (Dark Patterns): Υποχρεωτική εφαρμογή του «Transparency by Design». Ο καταναλωτής πρέπει να γνωρίζει με σαφήνεια τι πληρώνει. Χωρίς «ψιλά γράμματα» στη συσκευασία, τεχνητές ελλείψεις, αλγοριθμική χειραγώγηση και σκόπιμα παραπλανητικά σχέδια σε ιστοσελίδες και εφαρμογές.
Η ανοχή στην αισχροκέρδεια και τον παραγωγικό μαρασμό δεν είναι οικονομική αναγκαιότητα. Είναι πολιτική επιλογή. Όσο οι κρατούντες αρκούνται σε επικοινωνιακά πυροτεχνήματα και οι κοινωνικοί εταίροι σιωπούν, το χάσμα θα μεγαλώνει. Η κοινωνική συνοχή δεν εξαγοράζεται με κουπόνια που σύντομα θα τελειώσουν. Απαιτεί δικαιοσύνη και παραγωγική πνοή στην πράξη.
*Ο Κωνσταντίνος Τερζίδης είναι Ομότιμος Καθηγητής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Μέλος ΣΕΠ του ΕΑΠ
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
