Τoυ Δημήτριου Κυριαζή, επ. καθηγητή Ευρωπαϊκού Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ, δικηγόρου Αθηνών παρ’ Αρείω Πάγω και διδάκτορα Νομικής του Παν/μίου Οξφόρδης
ΥΠΟΧΡΕΟΥΝΤΑΙ τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να βοηθήσουν στρατιωτικά τη Δανία, αν οι ΗΠΑ επιτεθούν στη Γροιλανδία;
Πριν από τη δεύτερη θητεία Τραμπ, το ερώτημα θα ακουγόταν υποθετικό. Σήμερα μοιάζει ρεαλιστικό και η απάντηση αγγίζει τον πυρήνα των ορίων της ευρωπαϊκής συλλογικής άμυνας και της σχέσης της με το ΝΑΤΟ.
Η αυστηρά νομική απάντηση, με βάση αποκλειστικά το ισχύον πρωτογενές ενωσιακό δίκαιο, φαίνεται να είναι «όχι».
ΤΑ ΆΡΘΡΑ 198-204 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναγνωρίζουν ότι τρεις χώρες της Ε.Ε. (η Δανία, η Γαλλία και η Ολλανδία) έχουν ιδιαίτερους δεσμούς με ορισμένες υπερπόντιες χώρες και εδάφη (Overseas Countries and Territories – OCTs, ελληνιστί «ΥΧΕ»).
Η ΓΡΟΙΛΑΝΔΙΑ αποτελεί ΥΧΕ και υπάγεται στο καθεστώς αυτό, ενώ δεν εντάσσεται στο γενικό εδαφικό πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Υπενθυμίζεται ότι το 1985 οι Γροιλανδοί αποφάσισαν με δημοψήφισμα να αποχωρήσουν από την τότε ΕΟΚ (σήμερα Ευρωπαϊκή Ένωση).
ΤΟ ΆΡΘΡΟ 42, παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), που εισήχθη με τη Συνθήκη της Λισαβόνας, προβλέπει ρήτρα συλλογικής άμυνας: αν κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση «στο έδαφός του», τα άλλα κράτη-μέλη οφείλουν να το συνδράμουν «με όλα τα μέσα που διαθέτουν».
ΚΡΙΣΙΜΟ είναι τι νοείται ως «έδαφος» κράτους-μέλους. Η κρατούσα ερμηνεία, την οποία φαίνεται να υιοθετούν και τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι ότι η ρήτρα καλύπτει το έδαφος των κρατών-μελών στο οποίο εφαρμόζεται πλήρως το σύνολο του δικαίου της Ένωσης.
Αυτό περιλαμβάνει, για παράδειγμα, τα γαλλικά υπερπόντια διαμερίσματα, αλλά όχι τις Υπερπόντιες Χώρες και Εδάφη που απαριθμούνται στο Παράρτημα ΙΙ των Συνθηκών, και στις οποίες ανήκει και η Γροιλανδία.
Η ΓΡΟΙΛΑΝΔΙΑ ανήκει μεν στο Βασίλειο της Δανίας, όμως ως ΥΧΕ διέπεται από ειδικό καθεστώς και το δίκαιο της Ε.Ε. δεν εφαρμόζεται πλήρως εκεί.
Αυτό σημαίνει ότι μια ένοπλη επίθεση στη Γροιλανδία δεν ενεργοποιεί αυτομάτως το άρθρο 42, παρ. 7 της ΣΕΕ, ακόμη κι αν η Δανία είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Διαφορετική θα ήταν, προφανώς, η απάντηση εάν η επίθεση λάμβανε χώρα λόγου χάριν στην Κοπεγχάγη.
ΥΠΑΡΧΕΙ ωστόσο και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική, παράμετρος. Το ίδιο το άρθρο 42, παρ. 7, ορίζει ότι οι δεσμεύσεις των κρατών-μελών πρέπει να είναι σύμφωνες με τις υποχρεώσεις τους στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, το οποίο αναγνωρίζεται ως «θεμέλιο της συλλογικής τους άμυνας».
ΟΙ ΗΝΩΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ είναι όχι απλώς σύμμαχος, αλλά ο κεντρικός πυλώνας του ΝΑΤΟ.
Ένα σενάριο ένοπλης επίθεσης των ΗΠΑ κατά δανέζικου εδάφους θα δημιουργούσε πρωτίστως υπαρξιακή κρίση στο ΝΑΤΟ, πριν καν τεθεί ζήτημα ευρωπαϊκής συλλογικής άμυνας.
ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ότι η Ε.Ε. θα ήταν αδιάφορη πολιτικά. Θα μπορούσε να υπάρξει διπλωματική στήριξη προς τη Δανία ή συντονισμός σε επίπεδο κυρώσεων και διεθνούς πίεσης.
Ωστόσο, από αυστηρά νομική άποψη, τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν υποχρεούνται να παράσχουν στρατιωτική συνδρομή βάσει του άρθρου 42, παρ. 7 της ΣΕΕ σε περίπτωση επίθεσης των ΗΠΑ στη Γροιλανδία.
ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ αναδεικνύει τα σαφή, και συχνά παρεξηγημένα, όρια της ευρωπαϊκής ρήτρας συλλογικής άμυνας: ισχυρή ως πολιτικό σύμβολο, αλλά γεωγραφικά περιορισμένη και -ευτυχώς- «άκαπνη» ως τώρα σε περίπτωση ολομέτωπης εισβολής.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
