Λίγους μήνες πριν βάλει τέλος στη ζωή της, η 12χρονη Ροσέλα άρχισε να αναζητά στο διαδίκτυο περιεχόμενο που αντανακλούσε τη θλίψη και την απομόνωση που ένιωθε.
Οι γονείς της δεν γνώριζαν ότι είχε δημιουργήσει έναν μυστικό λογαριασμό στο Instagram με το όνομα «Just a dead pers0n» – «Απλώς ένα νεκρό άτομο», με το γράμμα «ο» αντικατεστημένο από τον αριθμό μηδέν. Όπως περιγράφει σε ρεπορτάζ το Reuters, μόνο μετά τον θάνατό της κατάφεραν να ξεκλειδώσουν τις συσκευές της και να ανακαλύψουν πόσο βαθιά είχε βυθιστεί σε έναν ψηφιακό κόσμο γεμάτο περιεχόμενο για την κατάθλιψη, τον αυτοτραυματισμό και την αυτοκτονία.
Σήμερα, οι γονείς της συμμετέχουν σε μια πρωτοφανή συλλογική αγωγή στην Ιταλία κατά της Meta, ιδιοκτήτριας του Instagram και του Facebook, και του TikTok, υποστηρίζοντας ότι οι αλγόριθμοι των πλατφορμών συνέβαλαν στην ψυχική επιδείνωση της κόρης τους.
Πρόκειται για την πρώτη συντονισμένη νομική προσπάθεια στη χώρα που αμφισβητεί ευθέως τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων των social media και τον αντίκτυπό τους στους ανηλίκους.
«Ο αλγόριθμος απέκτησε δική του ζωή»
Η μητέρα της, Ιρένε Ροτζέρο Ουγκές, θυμάται ότι η αλλαγή στη συμπεριφορά της κόρης της ήταν ταχύτατη και σοκαριστική. Όπως δήλωσε στο Reuters, η Ροσέλα άρχισε τον Σεπτέμβριο του 2023 να αναζητά περιεχόμενο σχετικό με τη θλίψη και την κατάθλιψη. Σύντομα, οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων άρχισαν να της προτείνουν όλο και περισσότερο παρόμοιο υλικό.
«Κάποια στιγμή ήταν σαν να απέκτησε δική του ζωή. Συνέχισε να μεγαλώνει μέχρι που επισκίασε τη χαρούμενη και κοινωνική πλευρά της, τη φωτεινή πλευρά της», είπε η μητέρα της. Μόλις πέντε μήνες αργότερα, η Ροσέλα ήταν νεκρή.
Η Ιρένε περιγράφει την τραγωδία σαν μια ξαφνική ασθένεια που χτύπησε την οικογένεια χωρίς προειδοποίηση. «Χωρίς τον αλγόριθμο, η εξέλιξη της ψυχικής της κατάστασης – ή της ψύχωσης ή ό,τι κι αν ήταν αυτό που ακόμη δεν μπορώ να ορίσω – ίσως να είχε ακολουθήσει μια πιο φυσική πορεία», λέει.
Η πρώτη μεγάλη αγωγή στην Ιταλία
Η υπόθεση έχει κινητοποιήσει οικογένειες από ολόκληρη τη χώρα, οι οποίες ζητούν αυστηρότερους περιορισμούς στην πρόσβαση ανηλίκων στα social media και μεγαλύτερη διαφάνεια γύρω από τους κινδύνους που δημιουργούν οι αλγόριθμοι.
Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι οι πλατφόρμες χρησιμοποιούν μηχανισμούς σχεδιασμένους να διατηρούν τους χρήστες διαρκώς συνδεδεμένους, ακόμη και όταν το περιεχόμενο που προβάλλεται μπορεί να αποδειχθεί επιβλαβές.
«Στόχος δεν είναι να αρνηθούμε τα οφέλη των κοινωνικών δικτύων», δήλωσε ο δικηγόρος Στέφανο Κομόντο, που ηγείται της νομικής προσπάθειας. «Στόχος είναι να περιοριστούν οι τεχνολογικοί και εμπορικοί μηχανισμοί που τα καθιστούν επικίνδυνα για τους πιο ευάλωτους χρήστες».
Τι απαντούν Meta και TikTok
Τόσο η Meta όσο και η TikTok απορρίπτουν τις κατηγορίες. Η Meta δήλωσε στο Reuters ότι εφαρμόζει συνεχώς νέα μέτρα προστασίας για τους εφήβους, επικαλούμενη τους ειδικούς λογαριασμούς «Teen Accounts» και άλλες ενσωματωμένες δικλείδες ασφαλείας.
«Διαφωνούμε έντονα με αυτούς τους ισχυρισμούς, οι οποίοι αγνοούν τη μακροχρόνια δέσμευσή μας να στηρίζουμε τους νέους ανθρώπους», ανέφερε εκπρόσωπος της εταιρείας.
Το TikTok από την πλευρά του υποστηρίζει ότι αφαιρεί περισσότερο από το 99% του περιεχομένου που παραβιάζει τους κανόνες της σχετικά με την ψυχική υγεία και τον αυτοτραυματισμό, ενώ επενδύει σε εργαλεία που περιορίζουν την έκθεση των χρηστών σε δυνητικά επιβλαβές υλικό.
Οι δύο εταιρείες τονίζουν επίσης ότι η ψυχική υγεία των παιδιών επηρεάζεται από πολλούς διαφορετικούς παράγοντες και ότι η επίδραση των κοινωνικών δικτύων εξαρτάται από τον τρόπο χρήσης τους, τα διαθέσιμα μέτρα προστασίας και τη συμμετοχή των γονέων.
Μπορούν οι γονείς να ελέγξουν τι βλέπουν τα παιδιά;
Οι οικογένειες που συμμετέχουν στην αγωγή υποστηρίζουν ότι τα εργαλεία γονικού ελέγχου δεν επαρκούν.
Πολλά παιδιά, λένε, γνωρίζουν πώς να παρακάμπτουν τα φίλτρα ή τους χρονικούς περιορισμούς, ενώ στο διαδίκτυο κυκλοφορούν αναρίθμητοι οδηγοί που εξηγούν πώς μπορεί να γίνει αυτό.
Η Βαλεντίνα Μουράλιε, μέλος της ιταλικής ένωσης πολύτεκνων οικογενειών, περιγράφει τη δική της εμπειρία με τον γιο της. Όπως λέει, όταν απέκτησε κινητό τηλέφωνο στα 16 του χρόνια, σταδιακά εγκατέλειψε το διάβασμα και αφιέρωνε όλο και περισσότερο χρόνο στην ατελείωτη κύλιση περιεχομένου.
«Μέσα σε λίγα χρόνια σταμάτησε εντελώς να διαβάζει βιβλία», αναφέρει. «Η παρακολούθηση της χρήσης των κοινωνικών δικτύων είναι δουλειά πλήρους απασχόλησης. Θα απαιτούσε από τους γονείς να αφιερώνουν όλο τον χρόνο τους σε αυτό, κάτι που απλώς δεν είναι ρεαλιστικό».
Τι λέει η επιστήμη
Η υπόθεση ανοίγει ξανά τη συζήτηση για τον αντίκτυπο των κοινωνικών δικτύων στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο των παιδιών και των εφήβων.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει προειδοποιήσει ότι η προβληματική χρήση των social media αυξάνεται μεταξύ των εφήβων και συνδέεται με χαμηλότερη ευημερία, διαταραχές ύπνου και άλλους κινδύνους για την υγεία.
Μελέτες που έχουν δημοσιευθεί σε επιστημονικά περιοδικά καταγράφουν διαφορές στην εγκεφαλική ανάπτυξη μεταξύ εφήβων που χρησιμοποιούν υπερβολικά τα κοινωνικά δίκτυα και συνομηλίκων τους.
Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι τα συστήματα επιβράβευσης των πλατφορμών λειτουργούν με τρόπο παρόμοιο με εκείνον των ηλεκτρονικών τυχερών παιχνιδιών.
«Κάθε ειδοποίηση και κάθε “μου αρέσει” ενεργοποιεί την απελευθέρωση ντοπαμίνης, δημιουργώντας έναν μηχανισμό που μοιάζει με εθισμό», υποστηρίζει ο ψυχίατρος και ψυχοθεραπευτής Τονίνο Καντέλμι, σύμβουλος των οικογενειών που προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη.
Άλλοι ειδικοί, ωστόσο, εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί και προειδοποιούν ότι η σχέση ανάμεσα στα κοινωνικά δίκτυα και την ψυχική υγεία των εφήβων είναι πολύ πιο σύνθετη από όσο συχνά παρουσιάζεται.
«Αν είχαμε γνωρίσει τους κινδύνους…»
Για την Ιρένε Ροτζέρο Ουγκές, η δικαστική μάχη δεν αφορά μόνο τη δικαίωση της κόρης της. Αφορά και την ενημέρωση άλλων γονέων για κινδύνους, που όπως λέει, η ίδια δεν γνώριζε μέχρι να είναι πλέον αργά. «Υποτιμήσαμε ορισμένους κινδύνους και δεν γνωρίζαμε καν ότι υπήρχαν», λέει.
«Οι άλλοι γονείς όμως μπορούν ακόμη να δράσουν. Δεν έχει νόημα να κρατήσω αυτή την εμπειρία μόνο για τον εαυτό μου. Και δεν πιστεύω ότι η Ροσέλα θα είχε αντίρρηση».
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
