Η συζήτηση για τα Στενά του Ορμούζ απαιτεί ευρύτερη προοπτική, καθώς το πυρηνικό ζήτημα του Ιράν συχνά μονοπωλεί την προσοχή, ενώ η πρόκληση αφορά επίσης την ενεργειακή εξάρτηση της Ασίας και τον αυξανόμενο ανταγωνισμό Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας. Τα Στενά αποτελούν σημείο όπου η ενέργεια, η ασφάλεια και η γεωπολιτική διασταυρώνονται.
Το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα εξαρτάται από κρίσιμα θαλάσσια περάσματα: το Σουέζ με περίπου 4,8 εκατ. βαρέλια την ημέρα, το Μπαμπ αλ Μαντέμπ με περίπου 6 εκατ., τα Στενά της Μαλάκκας με περίπου 16 εκατ. και τα Τουρκικά Στενά με περίπου 3,7 εκατ. βαρέλια. Κανένα όμως δεν συνδυάζει όγκο, ευαλωτότητα και γεωπολιτική ένταση όσο τα Στενά του Ορμούζ. Το 2024, περίπου 84% του αργού και 83 % του LNG που διέρχονταν από εκεί κατευθύνθηκαν σε ασιατικές αγορές. Την ίδια χρονιά, από τα Στενά του Ορμούζ διέρρευσαν περίπου 20 εκατ. βαρέλια την ημέρα, περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν αγωγούς παράκαμψης, αλλά η συνολική εφεδρική τους ικανότητα περιορίζεται στα 2,6 εκατ. βαρέλια την ημέρα.
Έτσι, ακόμη και χωρίς φυσικό αποκλεισμό, η ένταση αρκεί για να επηρεάσει τις αγορές: η πρώτη ημέρα αυξημένου κινδύνου ανέβασε το Brent από 69 σε 74 δολάρια, ενώ στις 6 Μαρτίου έκλεισε στα 92,69 δολάρια και ορισμένα συμβόλαια WTI ξεπέρασαν τα 100 δολάρια. Από τις 3 Μαρτίου, η κίνηση δεξαμενόπλοιων μειώθηκε σχεδόν στο μηδέν, ενώ για ένα δεξαμενόπλοιο αξίας 100 εκατ. δολαρίων το ασφάλιστρο κινδύνου πολέμου έφτασε το 1 εκατ. δολάρια ανά ταξίδι.
Οι ροές έχουν μειωθεί ελαφρά από το 2022 λόγω των περικοπών του OPEC+ και της αυξημένης χρήσης του αγωγού East Westαπό τη Σαουδική Αραβία προς το Yanbu, ώστε να περιοριστεί η έκθεση στις αναταράξεις της Ερυθράς Θάλασσας. Παρ’ όλα αυτά, η Σαουδική Αραβία εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει περίπου 38 % του αργού που διέρχεται από τα Στενά. Τα στενά παραμένουν πέρασμα που καλύπτει πάνω από 25 % του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και περίπου 20 % της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων. Είναι επίσης βασικός διάδρομος LNG, μεταφέροντας περίπου 20 % του παγκόσμιου εμπορίου, κυρίως από το Κατάρ.
Η Ασία ως κύριος αποδέκτης και η κινεζική ενεργειακή ευαλωτότητα
Περίπου 69 % του αργού και 83 % του υγροποιημένου φυσικού αερίου που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ κατευθύνονται σε μόνο τέσσερις ασιατικούς εισαγωγείς: Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία και Νότια Κορέα. Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος μεμονωμένος αγοραστής, με μερίδιο 22–24 % στο αργό και 10–15 % στο LNG. Εξαρτάται έντονα από το πετρέλαιο του Κόλπου, ενώ η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών που τη τροφοδοτούν εξασφαλίζεται από το αμερικανικό ναυτικό. Αυτό δημιουργεί μια δομική ασυμμετρία στο επίκεντρο της στρατηγικής αντιπαλότητας ΗΠΑ–Κίνας: η Ουάσιγκτον διατηρεί τον έλεγχο της θαλάσσιας ασφάλειας της ενεργειακής γραμμής ζωής του Πεκίνου.
Η απουσία αξιόπιστων εναλλακτικών διαδρομών για τις κινεζικές εισαγωγές, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι ροές από τη Βενεζουέλα μπορούν να διακοπούν ανά πάσα στιγμή χωρίς αμερικανική άδεια, ενισχύουν τον ρόλο των στενών ως σημείου ασφυξίας για την Κίνα. Η εξάρτηση από τα στενά του Ορμούζ παραμένει δύσκολα αντισταθμίσιμη. Το Ιράν, με τα δεύτερα μεγαλύτερα βεβαιωμένα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο, περίπου 32–34 τρις. κυβικά μέτρα, και με αποθέματα πετρελαίου που το κατατάσσουν στην 3η ή 4η θέση παγκοσμίως, διατηρεί διαχρονικά σημαντικό ενεργειακό βάρος. Αυτή η θέση ενισχύει τον ρόλο του στις ροές που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ και εξηγεί γιατί η Κίνα επιδιώκει στενότερη ενεργειακή συνεργασία μαζί του.
Η Κίνα εισήγαγε 11–12 εκατ. βαρέλια την ημέρα, με μέσο όρο 11,6 εκατ. το 2025. Οι εισαγωγές της έφτασαν τα 13,18 εκατ. τον Δεκέμβριο του 2025 λόγω στρατηγικής αποθήκευσης. Πάνω από 22 % των εισαγωγών της προέρχονταν από προμηθευτές με εκπτώσεις και κυρώσεις. Το Ιράν προμήθευε 1,1–1,4 εκατ. βαρέλια την ημέρα, με κορυφώσεις άνω των 1,5 εκατ., ενώ η Βενεζουέλα προμήθευε 400–600 χιλιάδες βαρέλια. Οι όγκοι αυτοί συχνά αυξάνονταν όταν οι εκπτώσεις διευρύνονταν, με σχεδόν όλο το αργό να εισέρχεται στα κινεζικά λιμάνια ως επανατιτλοφορημένο μείγμα. Μαζί, οι δύο χώρες προσέφεραν 1,0–1,4 εκατ. βαρέλια την ημέρα, πάνω από 10 % της κινεζικής κατανάλωσης, περίπου ίσο με τους όγκους που λάμβανε από τη Σαουδική Αραβία αλλά σε χαμηλότερες τιμές.
Ένας στρατηγικός μοχλός ισχύος
Τα Στενά του Ορμούζ λειτουργούν ταυτόχρονα ως οικονομική αρτηρία, γεωπολιτικό σημείο πίεσης και στρατηγική ευαλωτότητα. Το Ιράν τα αξιοποιεί ως μέσο αποτροπής, οι Ηνωμένες Πολιτείες ως εργαλείο σταθεροποίησης, ενώ για την Κίνα αποτελούν αναγκαίο αλλά απροστάτευτο διάδρομο. Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ–Κίνας εκδηλώνεται στην ενέργεια, στο εμπόριο και στις θαλάσσιες οδούς, όπου όποιος ελέγχει τις ροές, τα ασφάλιστρα και τα περάσματα αποκτά πλεονέκτημα όχι μόνο ενεργειακό αλλά και οικονομικό.
Με τις τελευταίες εξελίξεις να μετατρέπουν την περιοχή σε ενεργό πολεμικό μέτωπο, η κυριαρχία δεν κρίνεται πλέον από ροές και ποσοστά, αλλά από τον έλεγχο των κρίσιμων διαύλων που τα καθορίζουν. Ο χώρος μετατρέπεται έτσι σε στρατηγικό θέατρο όπου η ενεργειακή και εμπορική ισχύς διαμορφώνει τη γεωπολιτική κυριαρχία.
*Ενεργειακός αναλυτής, πρώην Διευθύνων Σύμβουλος Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
