Μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις στην ιστορία του αμερικανικού συνταγματικού δικαίου εξέδωσε το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, ενισχύοντας θεαματικά τις εξουσίες του προέδρου.
Με ψήφους 6-3, οι δικαστές ανέτρεψαν νομολογία που ίσχυε επί σχεδόν 90 χρόνια και περιόριζε τη δυνατότητα του Λευκού Οίκου να απομακρύνει τους επικεφαλής ανεξάρτητων ομοσπονδιακών αρχών, ανοίγοντας τον δρόμο στον Ντόναλντ Τραμπ να ασκεί πολύ πιο άμεσο έλεγχο στον κρατικό μηχανισμό.
Το τέλος μιας νομολογίας του 1935
Η απόφαση στην υπόθεση Trump v. Slaughter ανατρέπει το ιστορικό προηγούμενο της υπόθεσης Humphrey’s Executor v. United States του 1935.
Η υπόθεση είχε τις ρίζες της στην προεδρία του Φράνκλιν Ρούζβελτ, ο οποίος είχε απολύσει τον επίτροπο της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Εμπορίου (FTC), Γουίλιαμ Χάμφρεϊ. Το Ανώτατο Δικαστήριο είχε τότε αποφανθεί ότι το Κογκρέσο μπορούσε να προστατεύει τα μέλη ανεξάρτητων αρχών από αυθαίρετη αποπομπή από τον πρόεδρο, προκειμένου να διασφαλίζεται η ανεξαρτησία τους.
Η απόφαση εκείνη αποτέλεσε για σχεδόν έναν αιώνα θεμέλιο της λειτουργίας δεκάδων ομοσπονδιακών ανεξάρτητων αρχών.
Η θεωρία του «ενιαίου εκτελεστικού»
Στη γνώμη της πλειοψηφίας, ο πρόεδρος του Ανώτατου Δικαστηρίου, Τζον Ρόμπερτς, υποστήριξε ότι το αμερικανικό Σύνταγμα αναθέτει την εκτελεστική εξουσία σε ένα μόνο πρόσωπο: τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Κατά συνέπεια, οι αξιωματούχοι που ασκούν εκτελεστική εξουσία πρέπει να λογοδοτούν στον πρόεδρο και να μπορούν να απομακρύνονται από αυτόν.
Η απόφαση αποτελεί τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα επικράτηση της λεγόμενης θεωρίας του «ενιαίου εκτελεστικού» (unitary executive theory), σύμφωνα με την οποία ο πρόεδρος πρέπει να έχει ουσιαστικό έλεγχο σε ολόκληρο τον εκτελεστικό μηχανισμό.
Τι αλλάζει στην πράξη
Η απόφαση επηρεάζει δεκάδες ανεξάρτητες ομοσπονδιακές αρχές, όπως η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου (FTC), η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC), η Εθνική Επιτροπή Εργασιακών Σχέσεων (NLRB) και άλλοι οργανισμοί που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν με σημαντικό βαθμό θεσμικής ανεξαρτησίας.
Πλέον, οι επικεφαλής τους θα μπορούν να απομακρύνονται από τον πρόεδρο χωρίς τις προστασίες που προέβλεπε η προηγούμενη νομολογία.
Μετά την ανακοίνωση της απόφασης, ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε την εξέλιξη μέσω Truth Social ως «τη μεγαλύτερη αύξηση της προεδρικής εξουσίας των τελευταίων 100 ετών».
Η έντονη διαφωνία των φιλελεύθερων δικαστών
Η μειοψηφία των τριών φιλελεύθερων δικαστών άσκησε σφοδρή κριτική στην απόφαση. Η Σόνια Σοτομαγιόρ, εκ μέρους της μειοψηφίας, υποστήριξε ότι η πλειοψηφία εγκαταλείπει σχεδόν έναν αιώνα πάγιας νομολογίας υπέρ μιας θεωρίας που, όπως ανέφερε, έχει «ελάχιστη ιστορική ή νομική στήριξη».
Προειδοποίησε μάλιστα ότι η απόφαση μπορεί να οδηγήσει σε «χάος», καθώς υπονομεύει την ανεξαρτησία θεσμών που δημιουργήθηκαν ακριβώς για να λειτουργούν μακριά από τις πολιτικές πιέσεις της εκάστοτε κυβέρνησης.
Παράλληλα, εξέφρασε ανησυχία ότι η απόφαση ενδέχεται να επηρεάσει ακόμη και το καθεστώς προστασίας εκατομμυρίων ομοσπονδιακών υπαλλήλων.
Η εξαίρεση της Federal Reserve
Την ίδια ημέρα, το Ανώτατο Δικαστήριο εξέδωσε και δεύτερη απόφαση με ιδιαίτερη σημασία.
Στην υπόθεση Trump v. Cook, οι δικαστές, με οριακή πλειοψηφία 5-4, αρνήθηκαν -τουλάχιστον προς το παρόν- να επιτρέψουν στον Τραμπ να απομακρύνει τη διοικήτρια της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed), Λίζα Κουκ.
Ο Τζον Ρόμπερτς υποστήριξε ότι η Fed κατέχει μια «μοναδική» συνταγματική θέση, καθώς η ανεξαρτησία της νομισματικής πολιτικής αποτελεί διαχρονική θεσμική αρχή.
Η εξαίρεση αυτή δημιουργεί μια εμφανή αντίφαση, σχολιάζει ο Economist: ο πρόεδρος μπορεί πλέον να αποπέμπει τους επικεφαλής σχεδόν όλων των ανεξάρτητων ρυθμιστικών αρχών, όχι όμως -προς το παρόν- εκείνους που καθορίζουν τη νομισματική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών.
Νέο κεφάλαιο στην αμερικανική προεδρία
Η απόφαση δεν αφορά μόνο τη σημερινή προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ. Επανακαθορίζει συνολικά την ισορροπία εξουσιών μεταξύ του Λευκού Οίκου, του Κογκρέσου και των ανεξάρτητων αρχών, προσφέροντας σε κάθε μελλοντικό πρόεδρο σημαντικά ισχυρότερο έλεγχο επί του ομοσπονδιακού κράτους.
Παράλληλα, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων συνταγματικών συγκρούσεων για τα όρια της προεδρικής εξουσίας και για το κατά πόσο μπορούν να διατηρηθούν θεσμοί που λειτουργούν ανεξάρτητα από τον εκάστοτε ένοικο του Λευκού Οίκου.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
