Κάθε εβδομάδα περίπου 45.000 άνθρωποι συγκεντρώνονται για προσευχή σε ένα πρώην κλειστό γήπεδο μπάσκετ στο Χιούστον. Την παραμονή των Χριστουγέννων, ο χώρος της Lakewood Church γέμισε με ένα πλήθος που έμοιαζε με μικρογραφία της αμερικανικής κοινωνίας.
Γιγαντοοθόνες που λαμπύριζαν, μηχανές καπνού, μπάσο που δονούσε τις κερκίδες και μια gospel εκτέλεση του Silent Night στα ισπανικά συνέθεταν ένα σκηνικό που θύμιζε περισσότερο συναυλία παρά λειτουργία.
Οι ερευνητές γνωρίζουν πια ότι τέτοιου τύπου λατρευτικές εμπειρίες μπορούν να προκαλέσουν σχεδόν ευφορική αίσθηση — σαν «φυσικό ναρκωτικό», όπως σχολιάζει ο Economist. Ίσως γι’ αυτό, την ώρα που οι περισσότερες αμερικανικές εκκλησίες παλεύουν να γεμίσουν τα στασίδια τους, οι λεγόμενες megachurches —περίπου 1.800 εκκλησίες με θεαματική παραγωγή και χιλιάδες πιστούς— συνεχίζουν να μεγαλώνουν.
Το business model της πίστης
Το μοντέλο είναι απλό: ανάπτυξη. Σύμφωνα με τον Scott Thumma του Hartford Institute for Religious Research, που μίλησε στον Economist, περίπου το ένα έκτο των πιστών σε κάθε λειτουργία είναι νεοεισερχόμενοι.
Στη North Point Community Church, στα προάστια της Ατλάντα, εθελοντές υποδέχονται τους νέους πιστούς με δώρα και τους καθοδηγούν σε μικρές ομάδες κοινωνικοποίησης.
Οι megachurches λειτουργούν πια σαν franchises: νοικιάζουν σχολικά γυμναστήρια, θέατρα ή χτίζουν νέους χώρους.
Η Life Church διαθέτει 46 campus, ενώ η Church of the Highlands έχει 27. Δεν πρόκειται απλώς για λατρεία της Κυριακής, αλλά για έναν πλήρη κοινωνικό μηχανισμό: αθλητικές δραστηριότητες, συμβουλευτική γάμου, μαθήματα διαχείρισης θυμού, ακόμη και κολέγια.
Τα χρήματα και η αδιαφάνεια
Η διεύρυνση αυτή αποτυπώνεται στα οικονομικά μεγέθη. Έρευνες του Hartford Institute δείχνουν ότι την περίοδο 2020–2025 τα ετήσια έσοδα μιας μέσης megachurch αυξήθηκαν κατά 25%, φτάνοντας τα 6,6 εκατ. δολάρια. Σχεδόν όλα προέρχονται από δωρεές πιστών.
Περίπου τα μισά χρήματα πηγαίνουν σε μισθούς προσωπικού, το ένα τρίτο σε εγκαταστάσεις και προγράμματα, και μόλις το 10% σε φιλανθρωπία.
Πέρα από αυτά που δηλώνονται, όμως, επικρατεί σκοτάδι. Η ομοσπονδιακή νομοθεσία απαλλάσσει τις εκκλησίες από φορολογικές δηλώσεις και ελέγχους. «Οι μόνοι που παρακολουθούν τι γίνεται είναι όσοι διοικούν τις εκκλησίες αυτές», λέει ο Lloyd Hitoshi Mayer του Πανεπιστημίου Notre Dame.
Σκάνδαλα δεν λείπουν: από απάτες εκατομμυρίων μέχρι κατηγορίες για κακή χρήση των δεκάτων. Η χλιδή ενισχύει την καχυποψία — ορισμένοι πάστορες ζουν σε επαύλεις, δέχονται πολυτελή δώρα και αποκομίζουν μεγάλα κέρδη από βιβλία.
Η «θεολογία της ευημερίας»
Περίπου το ένα τέταρτο των megachurches κηρύσσει το λεγόμενο ευαγγέλιο της ευημερίας: την ιδέα ότι η πίστη ανταμείβεται με υλικό πλούτο. Ο Joel Osteen, ο πιο γνωστός εκπρόσωπος της τάσης, έχει δηλώσει πως «δεν μπορεί να είναι μεγάλη ευλογία το να είσαι φτωχός και καταθλιπτικός».
Η αισθητική και το μήνυμα αυτών των εκκλησιών έχουν διαμορφώσει τον αμερικανικό ευαγγελικό χώρο: viral μουσική λατρείας, κηρύγματα τύπου TED Talk, jeans και Nike αντί για κοστούμια. Όμως η ανάγκη να μη δυσαρεστηθεί το κοινό έχει τίμημα.
Γιατί αποφεύγουν την πολιτική
Οι περισσότερες megachurches αποφεύγουν συστηματικά την πολιτική. Σπάνια αγγίζουν θέματα όπως οι αμβλώσεις ή τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ. Ακόμη και μετά την άρση περιορισμών που τιμωρούσαν την πολιτική στήριξη υποψηφίων από άμβωνος, οι περισσότερες δήλωσαν ότι δεν σκοπεύουν να αλλάξουν στάση.
«Δεν είναι προφήτες στην έρημο», λέει ο Ryan Burge του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον στο Σεντ Λούις. «Διαχειρίζονται επιχειρήσεις πολλών εκατομμυρίων. Γιατί να τις ρισκάρουν;»
Ο Albert Mohler, επικεφαλής του Southern Baptist Theological Seminary, προειδοποιεί ότι οι νέοι ίσως στραφούν σε μια πιο «σοβαρή» πίστη και ότι η θεολογία της ευημερίας αποτελεί «άμεση απειλή για τον βιβλικό χριστιανισμό».
Στη Lakewood Church δεν υπάρχει σταυρός. Αντίθετα, δεσπόζει μια τεράστια αμερικανική σημαία. Το μήνυμα που κυριαρχεί δεν είναι τόσο το Ευαγγέλιο των Γραφών, όσο ένα άλλο, πιο οικείο σε ορισμένους: το ευαγγέλιο του αμερικανικού καπιταλισμού.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
