© Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Το βραβευμένο έργο «Δεσμώτης» της Νατάσας Σίδερη ανεβαίνει, για πρώτη φορά στην Ελλάδα από τη θεατρική ομάδα «Πτωχαλαζόνες», σε σκηνοθεσία Κώστα Παπακωνσταντίνου, στο θέατρο Olvio [Φαλαισίας 7, Βοτανικός].
Ο Νήφος εκμυστηρεύεται στον φίλο του Κάλλιο πως δεν έχει τα χρήματα για να πληρώσει τη δόση του δανείου και κινδυνεύει να χάσει το σπίτι του. Ο Κάλλιος προσφέρεται να του τα δανείσει. Ο Νήφος δέχεται, και σε ένδειξη ευγνωμοσύνης προθυμοποιείται να αναλάβει κάποιες εργασίες ανακαίνισης στο σπίτι του φίλου του. Παίρνει άδεια από τη δουλειά του, η άδεια τελειώνει, αλλά οι εργασίες όχι. Το ίδιο και οι απαιτήσεις του δανειστή προς τον οφειλέτη. Το άτυπο συμβόλαιο μεταξύ φίλων σταδιακά εξελίσσεται σε σχέση υποτέλειας, χωρίς ποτέ να παραβιάζονται οι κανόνες της αστικής ευγένειας. Μόνη παράφωνη νότα σε αυτό το εύρωστο νοικοκυριό που πλάθει και φιλοξενεί ευσυνείδητους πολίτες, η κόρη της οικογένειας. «Ποτέ δεν θα σ’ αφήσουν να φύγεις. Τώρα είσαι αιχμάλωτός τους, όπως κι εγώ».
Το έργο μιλά αλληγορικά για την κρίση χρέους που ξέσπασε πριν λίγα χρόνια στην Ελλάδα, και τις δεσμεύσεις/δεσμά της χώρας μας προς τους φίλους δανειστές της.
Ο Κώστας Παπακωνσταντίνου μίλησε μαζί μας.
Ο «Δεσμώτης» έχει ήδη βραβευτεί και παρουσιάστηκε σε παγκόσμια πρεμιέρα στη Γερμανία. Τι σας έκανε να φέρετε το έργο στην Ελλάδα;
«Ο “Δεσμώτης” είναι ένα πολύ καλό σύγχρονο ελληνικό έργο, γραμμένο μέσα στην οικονομική κρίση. Κατά τη γνώμη μου, θα έπρεπε να έχει ανέβει από το Κρατικό Θέατρο που το βράβευσε, άλλωστε. Εμείς ως ομάδα, θέλαμε να ανεβάσουμε ένα σύγχρονο έργο και στον “Δεσμώτη” βρήκαμε ένα δυνατό κείμενο που μας ταιριάζει πολύ. Το περιεχόμενό του μας δίνει την δυνατότητα να μιλήσουμε πολιτικά στο σήμερα και η φόρμα του την πρόκληση να εξελίξουμε την αισθητική μας. Το έργο ανέβηκε πρώτη φορά το 2022 στο θέατρο του Regensburg της Γερμανίας σε μια πολύ ωραία παράσταση, και είμαστε χαρούμενοι που το συστήνουμε πρώτοι στο ελληνικό κοινό σε μια παραγωγή αντάξια της αξίας του έργου».
Πώς προσεγγίσατε ένα έργο που αντλεί την αλληγορία του από την ελληνική κρίση χρέους, ένα τόσο φορτισμένο και οικείο για όλους μας θέμα;
«Η πρόσφατη κρίση χρέους στην Ελλάδα και όλη η περίοδος των μνημονίων είναι ένα πολύ δυνατό και τραυματικό βίωμα στην ελληνική κοινωνία. Αυτή είναι, βέβαια, η αφετηρία και το περιβάλλον του έργου και της παράστασης, αλλά δεν μείναμε εκεί. Το έργο πολύ επιδέξια ισορροπεί σε σχέσεις που πότε παρουσιάζονται φιλικές και πότε αποτελούν συμφωνίες που υπακούν σε αυστηρούς κανόνες. Σήμερα, οι πολίτες συνεχίζουν ακόμη να έχουν πάνω στα κεφάλια τους μεγάλους Οργανισμούς που -ενώ θεωρητικά υπάρχουν προς όφελός τους, στην πράξη λειτουργούν εις βάρος και εναντίον τους· όπως οι τράπεζες, οι μεγάλες εταιρείες, κι ένα κράτος που μπορεί να γίνει πολύ εχθρικό και άδικο προς τον πολίτη».
Ο «Δεσμώτης» πραγματεύεται τα σύγχρονα δεσμά —οικονομικά, κοινωνικά, ψυχολογικά. Πώς αυτά τα δεσμά αποτυπώνονται σκηνικά και εικαστικά στην παράσταση;
«Στο έργο, ο φίλος που δανείζεται τα χρήματα, βρίσκεται σιγά σιγά δεσμώτης του δανειστή του. Σε όλη αυτήν τη διαδικασία, όμως, νομίζει πως έχει το περιθώριο της επιλογής· πως ό,τι κάνει το κάνει οικιοθελώς. Τα πιο ισχυρά δεσμά είναι αυτά που αγνοούμε. Νομίζοντας πως είμαστε ελεύθεροι, πως η πίεση που δεχόμαστε είναι προσωρινή και πως είναι ατομικά δική μας ευθύνη να βγούμε από αυτήν, υπερασπιζόμαστε μια κατάσταση στην οποία γινόμαστε οι ίδιοι δεσμοφύλακες του εαυτού μας. Εστιάσαμε, λοιπόν, περισσότερο στις σχέσεις και στα κίνητρα των ηρώων και φτιάξαμε ένα σκηνικό που κλείνει κατά την διάρκεια της παράστασης και σε συνδυασμό με τα φώτα, δημιουργούν ένα περιβάλλον εγκλωβισμού. Οι συνειρμοί που κάνει ο κάθε θεατής παρακολουθώντας την παράσταση γίνονται αυτόματα, με βάση τη δική του ζωή. Άλλος σκέφτεται τις σχέσεις του, άλλος τη δουλειά του, άλλος…»
Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία στο ανέβασμα ενός έργου που ισορροπεί ανάμεσα στον ρεαλισμό και την αλληγορία;
«Το έργο μοιάζει ρεαλιστικό αλλά δεν είναι. Ακουμπάει σε ρεαλιστικές καταστάσεις και πραγματικές ζωές, αλλά με έναν τρόπο αλληγορικό. Η φόρμα της παράστασης θα έλεγα ότι είναι ποιητικός ρεαλισμός. Αυτό που επιδρά στον θεατή είναι οι ιδέες, η σύνθεση των εννοιών, η θεματική του έργου και όχι η ένταση των φωνών και η φόρτιση των λέξεων. Το θέατρο είναι μια πολύ δύσκολη και απαιτητική διαδικασία. Δεν μας τρομάζει όμως, αντιθέτως την απολαμβάνουμε. Μέχρι τώρα, κάνουμε παραστάσεις μεταφέροντας στη σκηνή τις ιδέες που έχουμε στο κεφάλι μας, ελπίζοντας κάθε φορά αυτές να επικοινωνήσουν με τις ιδέες των θεατών μας. Αυτό, βέβαια, το κάνουμε με έναν απολύτως επαγγελματικό και δομημένο τρόπο και, μέχρι τώρα, λειτουργεί καλά. Αυτό που εξακολουθεί να μας δυσκολεύει είναι το κομμάτι της παραγωγής, γιατί είμαστε μια ανεξάρτητη ομάδα που κάνουμε εμείς τις παραγωγές των παραστάσεών μας, σε ένα οικονομικό περιβάλλον που γίνεται όλο και πιο δύσκολο».
Η σχέση Νήφου και Κάλλιου αποτελεί πυρήνα της ιστορίας: ευγνωμοσύνη, συνέπεια, εξάρτηση, υποτέλεια. Πώς δουλέψατε με τους ηθοποιούς αυτή τη λεπτή ισορροπία;
«Από τη στιγμή που ο Κάλλιος σώζει τον Νήφο, δανείζοντάς του χρήματα, η σχέση τους παύει να είναι ισότιμη και καταλήγει στην υποτέλεια και την υποδούλωση. Δεν θέλαμε το κοινό να δει τους ήρωες ως τον θύτη και το θύμα. Θέλαμε να εστιάσει στο πλαίσιο και στο στοιχείο της εξάρτησης που δημιουργεί άνισες σχέσεις. Πρέπει, λοιπόν, οι ηθοποιοί να αποδίδουν τους ρόλους τους με τέτοιον τρόπο που το κοινό να μη θεωρεί ότι ο καλός δανειολήπτης βασανίζεται από τον κακό δανειστή, αλλά ότι η σχέση τους είναι αδιέξοδη παρόλο που και οι δύο προσπαθούν για το καλύτερο».
Πόσο σας ενδιέφερε να αναδείξετε τη διάσταση της χειραγώγησης, που δεν γίνεται ποτέ με βία αλλά με «αστική ευγένεια»;
«Τα μεγαλύτερα δεσμά είναι αυτά που βάζουμε οι ίδιοι στους εαυτούς μας. Είναι τα δεσμά που δεν φαίνονται, που έχουμε πειστεί ότι είναι επιλογή μας και τα ακολουθούμε “οικιοθελώς”. Κάπως έτσι είναι η ζωή σήμερα . Τρέχεις να προλάβεις, να είσαι καλός σε πολλά διαφορετικά πράγματα, και δεν προλαβαίνεις να σκεφτείς τι από όλα αυτά έχεις επιλέξει πραγματικά εσύ και τι όχι. Προσπαθείς να είσαι συνεπής, να μπορείς να αντεπεξέλθεις, παίρνεις όλη την ατομική ευθύνη για να τα καταφέρεις και, στο τέλος, δεν είσαι ο εαυτός σου. Αν σε ρωτήσουν τι θα ήθελες να αλλάξεις στη ζωή σου, έχεις σίγουρα κάτι να πεις. Αν, όμως, σε ρωτήσουν και γιατί δεν το κάνεις, τότε συνήθως δεν έχεις ξεκάθαρη απάντηση».
Χρέος, ευεργεσία, υποχρέωση, ανταπόδοση και ελευθερία· έννοιες που συναντάμε στο επίκεντρο του έργου. Ποια από αυτές θεωρείτε περισσότερο επίκαιρη για το κοινό του σήμερα;
«Το έργο είναι μια αλληγορία της κρίσης χρέους που βίωσε πριν λίγα χρόνια η Ελλάδα.
Αυτό, ως πρόσφατο ισχυρό βίωμα είναι ενδιαφέρον από μόνο του. Το έργο όμως ξεφεύγει, πηγαίνει πιο πέρα και μιλάει για τις ζωές και τις σχέσεις των ανθρώπων και πώς αυτές οι έννοιες υπάρχουν και επηρεάζουν τις ζωές όλων μας· και αυτό είναι, που το κάνει διαχρονικό».
Πιστεύετε ότι η ελληνική κοινωνία είναι ακόμη επηρεασμένη από την περίοδο της κρίσης;
«Δεν έχουμε βγει από την οικονομική κρίση· απλώς, τώρα τη βιώνουμε ως ακρίβεια. Έχουμε λεφτά αλλά δεν φτάνουν. Δίνουμε τον χρόνο μας για να βγάλουμε περισσότερα και τότε δεν έχουμε χρόνο. Αν δουλεύεις δεκατρείς ώρες την ημέρα, έχεις λεφτά αλλά δεν έχεις χρόνο για τίποτα άλλο. Και τότε υστερείς σε όλες σου τις ιδιότητες· του γονιού, του συντρόφου, του φίλου και, εντέλει, του πολίτη.
Επίσης, ως χώρα παραμένουμε οικονομικά εξαρτημένοι και χρεωμένοι στα ισχυρά κράτη. Και η σχέση των κρατών βασίζεται σε κανόνες και συμφωνίες σε ένα πλαίσιο οικονομικού ανταγωνισμού, όπου υπάρχουν νικητές και ηττημένοι, και όταν μια σχέση δεν είναι ισότιμη δεν μπορεί να είναι στ’ αλήθεια φιλική. Μια σχέση που εμπεριέχει εξάρτηση, οδηγεί στην υποτέλεια· σε καθιστά δεσμώτη».
Το έργο, παρότι μιλά για οφειλές και δεσμεύσεις, έχει πολλαπλές αναγνώσεις. Εσείς ποια θεωρείτε βαθύτερη;
«Ο κάθε θεατής μπορεί να κάνει τη δική του ανάγνωση. Για μένα, η κεντρική ιδέα της παράστασης είναι ότι όταν μια σχέση δεν είναι ισότιμη, όταν εμπεριέχει το στοιχείο της εξάρτησης, της ευεργεσίας, οδηγεί στην υποτέλεια. Υπάρχει ένα ρητό που λέει “ουδείς ασφαλέστερος εχθρός του ευεργετηθέντος”. Αν θεωρήσουμε ότι αυτό το ρητό μιλάει για την αχαριστία, τότε είναι μια μπαρούφα. Αν, όμως, θεωρήσουμε πως λέει ότι οι σχέσεις οφείλουν να είναι ισότιμες, τότε είναι σοφό. Δεν μπορεί δύο άνθρωποι να έχουν καλή σχέση όταν ο ένας χρωστάει τη ζωή του ή την ύπαρξή του στον άλλον. Είναι μεγάλο το βάρος, πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα εξόφλησης αυτού του αβάσταχτου χρέους, αλλιώς ο ευεργέτης γίνεται δυνάστης, και ο ευεργετηθείς θα στραφεί εναντίον του».
Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;
«Να αναρωτηθεί τι πραγματικά στη ζωή του είναι δική του επιλογή και τι όχι, και για ποιον λόγο· τι τον αναγκάζει, να παραμένει σε καταστάσεις που δεν επιθυμεί».
Ταυτότητα Παράστασης
Σκηνοθεσία: Κώστας Παπακωνσταντίνου
Κινησιολογία: Μίνα Ανανιάδου
Σκηνικά / Κοστούμια: Φιλάνθη Μπουγάτσου, Νατάσα Λέκκου
Μουσική: Βασίλης Κουτσιλιέρης
Σχεδιασμός φωτισμών: Γιώργος Αγιαννίτης
Βοηθός Σκηνοθέτη: Μαριάννα Ντίρου
Επικοινωνία: Χρύσα Ματσαγκάνη
Social Media: Social Wave
Φωτογραφίες: Νίκος Βαρδακαστάνης
Γραφιστική επιμέλεια: Μαύρα Γίδια
Παραγωγή: «Ξανθίας» ΑΜΚΕ
Ηθοποιοί: Ειρήνη Δένδη, Στέφανος Κοσμίδης, Αγγελική Μαρίνου, Δημοσθένης Ξυλαρδιστός
Προπώληση εισιτηρίων: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/desmotis/
OLVIO
Φαλαισίας 7, Βοτανικός (σταθμός ΜΕΤΡΟ Κεραμεικός)
Τηλ. 21 03414118
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
