Τoυ Βασιλείου Ζόραπα, προϊσταμένου Υδρογεωλογίας ΕΑΓΜΕ, μέλους της Επιτροπής Υδατικών Πόρων του Συλλόγου Ελλήνων Γεωλόγων
ΜΟΝΑΔΙΚΗ η αξία αυτού του πολύτιμου αγαθού της φύσης, άρρηκτα συνδεδεμένου με την ανθρώπινη ύπαρξη.
Με αφορμή την ημέρα αυτή, ως επιστήμονες που έχουμε άμεση σχέση με το νερό, οφείλουμε να υπενθυμίσουμε την αναγκαιότητα για τη διαφύλαξη αυτού του πόρου.
Το 97,5% της συνολικής υδάτινης μάζας στον πλανήτη είναι θαλασσινό νερό και μόλις το 2,5% αντιστοιχεί στο «γλυκό» νερό.
Από αυτό το περιορισμένο ποσοστό (2,5%), εκείνο που ο άνθρωπος μπορεί να αξιοποιήσει είναι ένα ποσοστό 30% που βρίσκεται με τη μορφή υπόγειου νερού και άλλο ένα ποσοστό, μόλις 0,4%, ως επιφανειακό νερό (ποτάμια, λίμνες). Στους παγετώνες αντιστοιχεί το 68,6% και το 1% στην υγρασία του εδάφους.
Καθώς το υπόγειο νερό αποτελεί τη σημαντικότερη διαθέσιμη ποσότητα για τον άνθρωπο, αναμφίβολα ο ρόλος του (υδρο)γεωλόγου είναι κρίσιμος.
Η συμμετοχή του στον εντοπισμό, την ορθολογική διαχείριση, αλλά και την προστασία των υπόγειων κυρίως, αλλά και επιφανειακών νερών, είναι απαραίτητη, ειδικά υπό τις συνθήκες κλιματικής κρίσης που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα.
Η ΧΩΡΑ μας βασίζεται στα υπόγεια νερά. Η ύδρευση του μεγαλύτερου μέρους των πόλεων και χωριών της Ελλάδας πραγματοποιείται από υπόγεια νερά, με υδροληπτικά έργα γεωτρήσεων ή υδρομαστεύσεων πηγών.
Στην άρδευση με υπόγεια νερά, επίσης, βασίζεται και η πρωτογενής παραγωγή, η οποία αποτελεί πυλώνα οικονομικής ανάπτυξης.
Το νομικό πλαίσιο για την ορθολογική και ολοκληρωμένη διαχείριση των υδάτων στηρίζεται στην οδηγία 2000/60 ΕΚ, ενώ τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ) που προβλέπονται στην εν λόγω οδηγία αποτελούν το βασικό εργαλείο για τη διαχείριση των υδάτων, η οποία υλοποιείται σε επίπεδο Υδατικών Διαμερισμάτων (ΥΔ).
Η χώρα μας διακρίνεται σε 14 ΥΔ, με βάση υδρολογικά κριτήρια και σε 591 υπόγεια υδατικά συστήματα (ΥΥΣ), τα οποία οροθετούνται βάσει της υδρογεωλογικής δομής κάθε περιοχής.
Το αποτύπωμα των ΣΔΛΑΠ στον τομέα της διαχείρισης των υδάτων κατά τα 13 τελευταία έτη κρίνεται ως θετικό, χωρίς να αμφισβητούνται αδυναμίες και ελλείψεις, οι οποίες προκύπτουν κυρίως από τη γεωλογική/υδρογεωλογική και μορφολογική πολυπλοκότητα της χώρας μας.
ΜΕ ΒΑΣΗ τα στοιχεία του «Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης», που υλοποιεί η ΕΑΓΜΕ για τα υπόγεια νερά, στο πλαίσιο της οδηγίας 2000/60 ΕΚ επίσης, στη χώρα μας καταγράφονται κυρίως προβλήματα νιτρορύπανσης και υφαλμύρινσης (θαλάσσια διείσδυση). Η τελευταία εμφανίζει μια τάση επιδείνωσης, με αργό κατά βάση ρυθμό. Η ποιοτική υποβάθμιση, λόγω βιομηχανικής δραστηριότητας, είναι περιορισμένη.
Επίσης, κατά τα τελευταία 5 έτη καταγράφηκε σημαντική μείωση των αποθεμάτων υπόγειου νερού, ως συνέπεια των
φαινομένων ανομβρίας και υψηλών θερμοκρασιών, καθώς περιορίζεται η τροφοδοσία τους και αυξάνεται η εξατμισοδιαπνοή.
Ταυτόχρονα, η αυξημένη κατανάλωση νερού, λόγω των κλιματικών συνθηκών, ασκεί επιπλέον πίεση στους υδατικούς
πόρους.
ΟΙ ΠΙΕΣΕΙΣ που δέχονται τα ΥΥΣ, πολύ συχνά, οφείλονται σε κακή χρήση, η οποία οδηγεί σε κατασπατάληση του πόρου.
Ο σημαντικότερος παράγοντας όλων είναι οι απώλειες των δικτύων μεταφοράς του νερού για υδρευτική και αρδευτική χρήση, οι οποίες σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να υπερβαίνουν το 50%.
Η παράνομη χρήση και η έλλειψη ελέγχων των απολήψεων από τις αδειοδοτούσες αρχές αποτελεί μεγάλο πρόβλημα, όπως επίσης η χρήση συστημάτων και πρακτικών άρδευσης περιορισμένης αποτελεσματικότητας.
Κρίσιμο στοιχείο αποτελεί η απουσία εθνικής στρατηγικής για τον τουριστικό και τον αγροτικό τομέα, οι οποίοι λειτουργούν ανταγωνιστικά κατά βάση.
Ενδεικτικά αναφέρεται ότι η αύξηση του τουριστικού ρεύματος, η άνοδος του βιοτικού επιπέδου, η επέκταση των δικτύων και η αύξηση των απωλειών λόγω παλαιότητας, σε επίπεδο χώρας, έχουν διπλασιάσει την ετήσια
κατανάλωση υδρευτικού νερού, συγκριτικά με το 2000, η οποία πλέον υπολογίζεται σε 1,8 x 109 m3.
Η ΟΡΘΗ διαχείριση των υδατικών πόρων αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την περιβαλλοντική ισορροπία κάθε χώρας.
Τα αποθέματα υπόγειου νερού είναι «στρατηγικής σημασίας», δεν είναι άμεσα εκτεθειμένα σε ρύπανση και δεν υπόκεινται σε εξάτμιση. Η απόληψή τους είναι εύκολη, η αναπλήρωσή τους όμως είναι αργή διαδικασία.
Βασικός κανόνας που διέπει την ορθή διαχείριση των υπόγειων υδάτων είναι ότι οι απολήψεις δεν πρέπει να ξεπερνούν τα ετήσια ανανεώσιμα αποθέματα (μέση ετήσια ποσότητα τροφοδοσίας). Το γεγονός αυτό επιβάλλει αυστηρότερο έλεγχο και προσαρμοσμένες στρατηγικές.
Κάθε περιοχή έχει τα δικά της χαρακτηριστικά (υδρογεωλογικά, κλιματικά και ανθρωπογενών πιέσεων) και αντίστοιχα οι προτεινόμενες λύσεις πρέπει να εξειδικεύονται κατά περίπτωση.
Συμπερασματικά, η ορθή διαχείριση των υδάτων προϋποθέτει υπεύθυνη στάση από όλους, προκειμένου να διασφαλιστεί η επάρκεια του πόρου σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.
Για την επίτευξη του στόχου αυτού απαιτείται συνεννόηση και αποφυγή αντιπολιτευτικών τακτικών. Απαιτείται αλλαγή συνηθειών σε ατομικό επίπεδο, καθώς επίσης δράσεις από την πολιτεία και την τοπική αυτοδιοίκηση.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
