Τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο αποτέλεσαν την περίοδο 2006-2008, όταν τα επιτόκια σε ευρώ βρίσκονταν σε ανοδική τροχιά, τη στρατηγική επιλογή τραπεζών, ώστε να συνεχίσουν, σε μία περίοδο ανόδου των επιτοκίων σε ευρώ, την επιθετική πιστωτική επέκταση. Η χορήγησή τους πραγματοποιήθηκε με συνθήκες αδιαφάνειας, αποσιώπηση του συναλλαγματικού κινδύνου και δίχως προϊόντα αντιστάθμισης.
Οι δανειολήπτες υπήρξαν τα θύματα μίας αθέμιτης και καταχρηστικής τραπεζικής πρακτικής. Η δε αποκλίνουσα, σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, δικαστική αντιμετώπισή τους, παρά τους ίδιους κατά βάση κοινοτικούς και εθνικούς κανόνες που εφαρμόστηκαν, εμπέδωσε την αίσθηση μίας επιπρόσθετης άδικης μεταχείρισης. Οι Έλληνες δανειολήπτες, ωστόσο, μπροστά στο αδιέξοδο που οδηγήθηκαν, απαιτούν, με σημαία τις ευνοϊκές αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μία αντίστοιχης κατεύθυνσης ρύθμιση και στη χώρα μας.
Είναι σαφές ότι μία δίκαιη αντιμετώπιση προϋποθέτει την ανάληψη της ευθύνης που αναλογεί και από εκείνους που προκάλεσαν το πρόβλημα, δηλαδή τις τράπεζες ή τους διαδόχους τους, τα funds. Το ΠΑΣΟΚ καταθέτει, ήδη από το 2022, τροπολογία που κατανέμει τις συνέπειες από την επέλευση του συναλλαγματικού κινδύνου κατά τα 2/3 στην τράπεζα και κατά το 1/3 στον δανειολήπτη.
Η κυβέρνηση, αν και αρνήθηκε επί μακρόν να αναγνωρίσει το πρόβλημα, εισηγήθηκε πριν από λίγες ημέρες νομοθετική ρύθμιση, η οποία υπήρξε αποτέλεσμα συζητήσεων που διεξήγαγε μόνο με τράπεζες και servicers. Η ρύθμιση αυτή δεν διορθώνει, αλλά εμπεδώνει την αδικία. Ας εξηγηθεί γιατί:
- Κατ’ αρχήν, οποιοσδήποτε δανειολήπτης υπαχθεί στον νόμο οφείλει να αποδεχθεί τη μετατροπή των δανείων σε ευρώ, μετατρέποντας τη λεγόμενη λογιστική ζημία σε πραγματική, αποδεχόμενος οριστικά τις εξοντωτικές οικονομικές συνέπειες της δραματικής συναλλαγματικής ισοτιμίας που εφαρμόστηκε στο παρελθόν του δανείου του. Αυτός ο μόνιμος εγκλωβισμός στην επώδυνη συναλλαγματική ισοτιμία χαρακτηρίζεται στην έκθεση που συνόδευε την τροπολογία «Εξάλειψη του συναλλαγματικού κινδύνου»!
- Η ρύθμιση ελάφρυνσης αφορά μόνο τους δανειολήπτες που έχουν σήμερα ενήμερες οφειλές. Όμως και αυτοί οι δανειολήπτες ελάχιστη ανακούφιση τελικά μπορούν να αναμένουν. Παρέχεται μία βελτίωση του 15% στη σημερινή συναλλαγματική ισοτιμία (από 0,93) που οδηγεί δάνεια που χορηγήθηκαν με ισοτιμία 1,67 και εξυπηρετήθηκαν σε ακραίες συναλλαγματικές ισοτιμίες, να μετατραπούν, μόνο ως προς το υπόλοιπο οφειλής που απομένει, με ισοτιμία μόλις 1,07.
- Με την παραπάνω βελτίωση η τράπεζα αναλαμβάνει μόλις το 19% της ζημίας από την επέλευση του συναλλαγματικού κινδύνου, και αυτό μόνο στο υπόλοιπο της οφειλής, και ο δανειολήπτης το 81%. Το ποσοστό δε της τράπεζας στη συνολική ζημία, εξαιτίας της επιδείνωσης της ισοτιμίας, λαμβάνοντας υπόψη το υψηλό ιστορικό καταβολών που έχουν τα δάνεια αυτά ως ενήμερα, εκτιμάται μεσοσταθμικά στο 6%.
- Στην πραγματικότητα, όμως, οι τράπεζες θα ανακτήσουν και με το παραπάνω την όποια επιβάρυνση. Αποσυνδέοντας το δάνειο από το ελβετικό φράγκο, με το επιτόκιο να αφορά το ευρώ (2,90%), μπορούν να εξασφαλίσουν καλύτερα περιθώρια κέρδους, έχοντας εξαιρετικά χαμηλό κόστος χρήματος εξαιτίας της περίσσειας καταθέσεων με ευτελή επιτόκια.
- Η ρύθμιση διακρίνει, περαιτέρω, κατηγορίες ευάλωτων δανειοληπτών για πιο βελτιωμένη μετατροπή του υπολοίπου οφειλής. Όμως, με βάση τα ασφυκτικά εισοδηματικά και περιουσιακά όρια είναι αμφίβολο αν έστω κάποιοι τελικά μπορούν να ενταχθούν. Άλλωστε, η χορήγηση δανείων σε συνάλλαγμα σε (εν δυνάμει) ευάλωτους δανειολήπτες συνιστά ομολογία ακραίας παρανομίας κατά την προώθησή τους.
- Όσοι ήδη έχουν μετατρέψει τα δάνεια από ελβετικό φράγκο σε ευρώ στις ακραίες ισοτιμίες, προκειμένου να προστατευτούν από περαιτέρω επιδείνωση, δεν δικαιούνται καμία ανακούφιση.
- Για τη μεγάλη κατηγορία των δανειοληπτών σε ελβετικό φράγκο, των οποίων τα δάνεια βρίσκονται σε καθυστέρηση ή αντιμετωπίζουν κατασχέσεις, δεν προβλέπεται καμία μείωση της οφειλής. Έτσι, οι απαιτήσεις των funds παραμένουν ανέγγιχτες.
- Οι δανειολήπτες σε καθυστέρηση παραπέμπονται στον εξωδικαστικό μηχανισμό, με τη δέσμευση του πιστωτή για αποδοχή της πρότασης που θα εξαχθεί. Ο εξωδικαστικός μηχανισμός που δημιούργησε η κυβέρνηση διαμορφώνει, όμως, τις προτάσεις με βάση την αρχή της μη χειροτέρευσης της θέσης των πιστωτών, λαμβάνοντας υπόψη την αξία ρευστοποίησης της συνολικής περιουσίας του οφειλέτη, αδιαφορεί για τις εισοδηματικές δυνατότητες του οφειλέτη, ενώ έχει υψηλότερο εκτοκισμό. Είναι λοιπόν αμφίβολο αν θα παράγει οποιαδήποτε μείωση οφειλής, όταν μάλιστα ο πιστωτής διατηρεί πρώτη υποθήκη στην κατοικία του οφειλέτη. Η δε αδυναμία τήρησης της ρύθμισης, σε οποιοδήποτε στάδιο, συνεπάγεται την αναβίωση της οφειλής.
- Η ρύθμιση επιφυλάσσει στην πραγματικότητα ευνοϊκότερη μεταχείριση των επιχειρηματικών πιστώσεων, αφού, έχουν το ίδιο συνολικό επιτόκιο, παρά την πενταπλάσια εισφορά του νόμου 128/75.
- Τέλος, η όποια ρύθμιση, για όσους ενταχθούν σε αυτή, απαιτεί την παραίτηση των δανειοληπτών από δικαστική αμφισβήτηση, συνεπώς και από τα οφέλη που θα μπορούσαν να έχουν από θετική έκβαση των υποθέσεών τους στη Δικαιοσύνη.
Γίνεται, λοιπόν, φανερό ότι το αρμόδιο υπουργείο εργάστηκε από κοινού με τις τράπεζες και τους servicers, ώστε αυτοί να μην έχουν κόστος ή όποιο προκύπτει να είναι ανακτήσιμο από τον δανειολήπτη. Το έκαναν με επιτυχία, οφείλει να αναγνωρίσει κανείς. Οι δανειολήπτες, στην πραγματικότητα, εισπράττουν εμπαιγμό και απογοήτευση.
Η κυβέρνηση επικαλείται ως δικαιολογίες δύο κατά βάση επιχειρήματα: την κεφαλαιακή επιβάρυνση για τις τράπεζες και τις επιπτώσεις για τις κρατικές εγγυήσεις, καθώς τα δάνεια αυτά έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα «Ηρακλής».
Ως προς το πρώτο: Για τι είδους ανάληψη ευθύνης των τραπεζών θα επρόκειτο αλήθεια αν ήταν να μην έχουν κανένα κόστος, ούτε καν ως υποχώρηση κερδοφορίας; Η διάθεση των δανείων ελβετικού φράγκου κατά παράβαση υποχρεώσεων διαφώτισης, πληροφόρησης και ελέγχων καταλληλότητας, μοιραία οδηγεί στην πρόκληση πρόσθετων κεφαλαιακών προβλέψεων (ΕΣΣΚ Σύσταση 1/2011).
Ως προς τις εγγυήσεις του Δημοσίου, εξάλλου, ας μην παραβλέπεται ότι αυτές καλύπτονται, κατά εξοφλητική προτεραιότητα, από μία δεξαμενή τριπλάσιων σε όγκο τιτλοποιήσεων. Είναι αδιαφανές και εντέλει προσχηματικό κάθε φορά που οι καταναλωτές διεκδικούν μία δικαίωση να επιστρατεύεται, ειδικά γι’ αυτούς, και χωρίς καμία τεκμηρίωση ή business plan, το επιχείρημα των εγγυήσεων.
Η ιδιαιτερότητα των δανείων σε ελβετικό φράγκο δεν είναι απλώς θέμα διαχείρισης της αδυναμίας των δανειοληπτών να ξεπληρώσουν τα δάνεια αυτά. Έχουν οδηγηθεί σε αδυναμία εξαιτίας μίας άδικης για τους δανειολήπτες στρατηγικής επιλογής των τραπεζών. Η άρση της αδικίας που παράγει την αδυναμία πρέπει να είναι στο επίκεντρο της λύσης. Το βέβαιο είναι, λοιπόν, ότι η κυβερνητική ρύθμιση δεν αντιμετώπισε το πρόβλημα. Για τους δανειολήπτες του ελβετικού φράγκου ο αγώνας συνεχίζεται.
* Δημήτρης Σπυράκος, διδάκτωρ Νομικής, γραμματέας Τομέα Ιδιωτικού Χρέους και Προστασίας Καταναλωτών του ΠΑΣΟΚ
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
