Της Μαργαρίτας Στενιώτη, προέδρου Εφετών – πρώην προέδρου της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων
H ΤΕΧΝΗΤΗ Νοημοσύνη (Artificial Intelligence), τα ευφυή συστήματα πληροφορικής, που είναι ικανά να εκτελούν καθήκοντα που απαιτούν ανθρώπινη νοημοσύνη, συνιστούν το κορυφαίο τεχνολογικό επίτευγμα.
Η αξιοποίηση των εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης σε πολλούς τομείς της οικονομίας και της ανθρώπινης δραστηριότητας δημιουργεί αισιοδοξία.
Συμβαίνει το ίδιο, όμως, και στον χώρο της Δικαιοσύνης; Η εισαγωγή της προκαλεί αυξημένο προβληματισμό, δημιουργεί αισιοδοξία και φόβο, ταυτόχρονα.
Οι υποστηρικτές της εισαγωγής της τεχνητής νοημοσύνης στον θεσμό της Δικαιοσύνης ισχυρίζονται ότι θα επέλθει βελτιστοποίηση κάποιων διαδικασιών και θα οδηγήσει σε πιο προβλέψιμη, ομοιόμορφη και αποτελεσματική εφαρμογή του νόμου.
Η αντίθετη άποψη υποστηρίζει ότι η χρήση μίας εφαρμογής τεχνητής νοημοσύνης για τη βελτιστοποίηση στη βιομηχανική παραγωγή, στον τομέα της υγείας, της ψυχαγωγίας κ.λπ., δεν μπορεί να εξομοιωθεί με την αξιοποίηση αντίστοιχων εφαρμογών στο πλαίσιο του συστήματος απονομής δικαιοσύνης, διότι στην περίπτωση της Δικαιοσύνης τα αποτελέσματα για τους πολίτες είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με μία εκ των τριών λειτουργιών του Κράτους, της Δικαστικής Εξουσίας.
Τα ερωτήματα που εγείρονται πολλά, νομικής, τεχνικής και ηθικής φύσης. Μπορεί ο αλγόριθμος να αντικαταστήσει τον ανθρώπινο νομικό συλλογισμό; Μπορεί ένα υπολογιστικό σύστημα – ένα ρομπότ δικαστής να «μιμηθεί» στοιχεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς των παραγόντων της δίκης; Είναι εφικτή η αυτοματοποιημένη λήψη δικαστικών αποφάσεων χωρίς διαμεσολάβηση του ανθρώπου – δικαστή; Με ποιον τρόπο θα είναι εφικτός ο έλεγχος της ορθότητας αυτών των αποφάσεων;
Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά, με δεδομένο ότι η τεχνητή νοημοσύνη εισέρχεται, έστω με αργούς ρυθμούς, στον θεσμό της Δικαιοσύνης, θα σηματοδοτήσουν μεγάλες αλλαγές στα νομικά συστήματα.
Η ΝΟΜΙΚΗ Επιστήμη είναι ανθρωποκεντρική, το ίδιο και η Δικαιοσύνη και θα παραμείνει ανθρωποκεντρική και συνεπώς δεν προβλέπεται να έχουμε ρομπότ δικαστές στο μέλλον.
Ωστόσο, η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να τεθεί στην υπηρεσία της Δικαιοσύνης και του δικαστή, να αξιοποιηθούν τα εργαλεία αυτής για τη βελτίωση της νομικής έρευνας, την πρόσβαση στη νομοθεσία και την οργάνωση των δικαστηρίων.
Αυτό που απαιτείται να πράξουμε είναι να προσεγγίσουμε με διάθεση κριτικής τις υφιστάμενες διαδικασίες και τις παθογένειες στην απονομή του Δικαίου και να αναζητήσουμε τους τρόπους βελτίωσής τους.
Κάθε πρόταση χρήσης της θα πρέπει να τυγχάνει προσεκτικής αξιολόγησης και αφού προηγηθεί προσέγγιση αυτής, υπό το πρίσμα συνταγματικής, νομοθετικής, ηθικής και φιλοσοφικής θεώρησης.
Επιβάλλεται η εξεύρεση λύσεων δίκαιης ισορροπίας, ώστε να αποκομίσουμε όφελος από την τεχνητή νοημοσύνη, χωρίς να απειληθούν τα θεμέλια της δημοκρατικής μας κοινωνίας και η αρχή του Κράτους Δικαίου.
Πρόσφατη είναι η απόφαση της Γαλλίας να καταστήσει παράνομη την κατάρτιση προφίλ δικαστών με βάση τις αποφάσεις τους, με το βλέμμα στραμμένο σε εμπορικά διαθέσιμες εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Είναι σημαντικό να εντοπίζουμε τον σκοπό που καλείται να επιτελέσει κάθε εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης.
Στην άνω περίπτωση κρίθηκε δικαιολογημένη η απαγόρευση χρήσης τέτοιων εφαρμογών ως προς τις εμπορικές της πτυχές, διότι σκοπός ήταν η χρήση από δικηγόρους, προκειμένου να διαχειριστούν πιο αποτελεσματικά μια υπόθεση με βάση το προφίλ ενός δικαστή.
Είναι, επομένως, σαφές πως πέρα από τον τεχνολογικό παράγοντα, ιδιαιτέρως σημαντικές παραμέτρους για την αντιμετώπιση μίας εφαρμογής τεχνητής νοημοσύνης στο πεδίο της Δικαιοσύνης αποτελούν τόσο ο σκοπός που εξυπηρετεί όσο και το νομικό πλαίσιο εντός του οποίου αναπτύσσεται.
Η ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ και λειτουργική αξιοποίηση της Τεχνητής Δικαιοσύνης, στη χώρα μας, στο πλαίσιο απονομής δικαιοσύνης είναι περιορισμένη προς το παρόν, πράγμα που δεν συμβαίνει σε άλλες χώρες, καθότι 800 εκατ. άνθρωποι σε όλο τον κόσμο χρησιμοποιούν το ChatGPT, κυρίως στην έρευνα κατά την εργασία τους ή ακόμη, στον χώρο της Δικαιοσύνης, στη συγγραφή δικαστικών αποφάσεων (π.χ. Ολλανδία: υπόθεση για ηλιακούς συλλέκτες, Κολομβία: απόφαση κάλυψης ιατρικών εξόδων παιδιού με αυτισμό, Αργεντινή: καταδικαστική απόφαση για ληστεία κ.λπ.) ή στην υποκατάσταση δικηγόρου από το ChatGPT (π.χ. Καλιφόρνια ΗΠΑ επί υπόθεσης έξωσης από οικία).
Η ψηφιοποίηση του συστήματος απονομής δικαιοσύνης αποτελεί την απαραίτητη βάση για οποιαδήποτε περαιτέρω εξέλιξη και για τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος φιλικού στην καινοτομία.
Η εισαγωγή «ευφυών συστημάτων» στον τομέα της Δικαιοσύνης φαίνεται αναπόφευκτη τα επόμενα χρόνια, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ελέγχεται από τον άνθρωπο και αυτός πρέπει να μεριμνήσει οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης να εξυπηρετούν τον άνθρωπο, να μην τον υποκαταστήσουν και η τελική λήψη αποφάσεων να παραμείνει μια ανθρωπογενής δραστηριότητα, να μη μετατραπεί σε καθαρά τεχνική, μαθηματικοποιημένη διαδικασία.
Η πραγματική απειλή μπορεί να προκύψει από την κακή χρήση ή τη χειραγώγηση της τεχνολογίας από τον άνθρωπο, γι’ αυτό η μετάβαση στη νέα εποχή της Δικαιοσύνης πρέπει να πραγματοποιείται με κριτική σκέψη, συνθήκες διαφάνειας, εγγυήσεις αμεροληψίας, δίκαιης μεταχείρισης, σεβασμού της προσωπικότητας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των προσωπικών δεδομένων και της αρχής της δίκαιης δίκης, ενώ απαραίτητη προϋπόθεση είναι η θέσπιση ενός κανονιστικού πλαισίου που θα θέτει συγκεκριμένα όρια αλλά και προδιαγραφές υψηλού επιπέδου, ώστε να αποφεύγεται οποιαδήποτε αρνητική επίδραση σε όλες εν γένει τις εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.
Στις 13-3-2024 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε, κατά πλειοψηφία, τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act).
Αποτελεί ένα κείμενο που θέτει τις βασικές αρχές της ανάπτυξης και λειτουργίας της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ καταλείπει στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. την αρμοδιότητα να εμποδίσουν μία «παράλογη» ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και ιδιαίτερα σε τομείς όπως ο θεσμός της Δικαιοσύνης, που δεν δύναται να «υποταχθεί» σε τεχνολογικές αυτοματοποιήσεις.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
