Το νέο κενό επιχείρημα κατά του εμπορίου

Τρίτη, 19 Μαΐου 2020 10:28
UPD:10:28
A- A A+

Της Πηνελόπης Κουγιανού Γκόλντμπεργκ*

Η κρίση του Covid-19 έχει ενθαρρύνει τους υποστηρικτές του προστατευτισμού και της απο-παγκοσμιοποίησης. Οι οικείες ανησυχίες σχετικά με τις χαμένες θέσεις εργασίας στη μεταποίηση και την αυξανόμενη ανισότητα, ή την επιθυμία ορισμένων κύκλων να «τιμωρήσουν» την Κίνα (αποδιοπομπαίος τράγος) με υψηλότερους δασμούς, έχουν τώρα ενταθεί από ένα επιχείρημα ενάντια στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Σύμφωνα με αυτήν την άποψη, η ευρέως κατανεμημένη παραγωγή έχει καταστήσει τις οικονομίες λιγότερο αυτάρκεις και συνεπώς λιγότερο ανθεκτικές. Η λύση είναι να επαναπροσδιορισθούν οι υπάρχουσες επιχειρηματικές δραστηριότητες, να γίνουν οι εξωχώριες λιγότερες στο μέλλον και να μειωθεί η εξάρτηση από το εμπόριο γενικότερα.

Το επιχείρημα για την αντοχή δεν είναι νέο. Οι ανησυχίες σχετικά με την «επισιτιστική ασφάλεια» χρησιμοποιούνται τακτικά για να δικαιολογήσουν παρεμβάσεις προστατευτισμού στον γεωργικό τομέα. Και λαμβάνοντας υπ’ όψιν την ονομαστική αξία, ο ισχυρισμός -συχνός τους τελευταίους μήνες- ότι οι αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων είναι πιο ασφαλείς επειδή είναι εγχώριες, δείχνει έγκυρος. Έπειτα από μια προσεκτική εξέταση, όμως, η κατάσταση είναι πολύ πιο λεπτή, ειδικά αν κάποιος υιοθετήσει μια λογικά ευρεία άποψη για την «αντοχή».

Οι εξαγωγικοί περιορισμοί και το παράδειγμα της Κίνας

Σίγουρα, οι σκεπτικιστές αναφορικά με το εμπόριο θα πουν ότι η κρίση του Covid-19 αποκάλυψε τις ευπάθειες των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων στους περιορισμούς στις εξαγωγές και τα εξωτερικά σοκ. Πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των κρατών-μελών της Ε.Ε., επέβαλαν αρχικά περιορισμούς στις εξαγωγές εξοπλισμού ατομικής προστασίας (PPE), όπως οι μάσκες προστασίας προσώπου, κάτι που μπορεί να σήμαινε ότι ορισμένες χώρες που ήταν αναγκασμένες να τα εισάγουν, δεν θα μπορούσαν να αποκτήσουν αυτά τα είδη όταν τα είχαν σε μεγαλύτερη ανάγκη.

Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι κυβερνήσεις έβαλαν πρώτους τους δικούς τους πολίτες σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Ακόμα και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, ο οποίος συνήθως απαγορεύει τους εξαγωγικούς περιορισμούς, επιτρέπει τις εξαιρέσεις για «βασικά προϊόντα». Οι πρόσφατοι περιορισμοί, όμως, στις εξαγωγές ήταν βραχύβιοι στις περισσότερες χώρες και οι αρνητικές επιπτώσεις τους αντισταθμίστηκαν από τα οφέλη του εμπορίου των PPE αλλού. Έχοντας αναδυθεί από την κρίση νωρίτερα από τις περισσότερες άλλες χώρες, η Κίνα επανεκκίνησε γρήγορα την παραγωγή και αύξησε τις εξαγωγές PPE σε χώρες που είχαν ανάγκη, ανακουφίζοντας τις παγκόσμιες ελλείψεις σε μια κρίσιμη στιγμή. Σύμφωνα με τους «New York Times», επί του παρόντος η Κίνα κατασκευάζει 12 φορές περισσότερες προστατευτικές μάσκες ημερησίως συγκριτικά με την προ Covid19 εποχή.

Η υπερ-εξειδίκευση στο σύγχρονο εμπόριο

Ένα δεύτερο επιχείρημα επικεντρώνεται σε ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του σύγχρονου εμπορίου: την υπερ-εξειδίκευση των αλυσίδων παραγωγής και διανομής που εκτείνεται σε πολλές χώρες. Η εξειδίκευση επιτρέπει στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού να ελαχιστοποιούν το κόστος και να μεγιστοποιούν την αποδοτικότητα, εντούτοις μπορεί να παρουσιάσει επιπλοκές όταν η παραγωγή πρέπει να αυξηθεί γρήγορα. Οι πρόσφατες ελλείψεις σε αναπνευστήρες ανέδειξαν αυτό το πρόβλημα. Η τυπική τεχνολογία αναπνευστήρα που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία ασθενών με Covid-19 περιλαμβάνει 300 διαφορετικά μέρη, των οποίων η παραγωγή εκτείνεται σε πολλές χώρες. Η κατασκευή περισσότερων αναπνευστήρων απαιτεί επομένως έναν ευρύ συντονισμό σε μια εποχή που το πρώτο ένστικτο πολλών χωρών ήταν να ανταγωνίζονται για σπάνια ανταλλακτικά. Και ακόμη και αν μπορούσαν να προμηθευτούν όλα τα επιμέρους ανταλλακτικά, η παραγωγή απαιτεί ακόμη ένα υψηλό επίπεδο τεχνογνωσίας - μια αρμοδιότητα που πολλές χώρες ενδέχεται να έχουν αποκλείσει. Οι υποστηρικτές της παγκοσμιοποίησης, ωστόσο, βλέπουν αυτές τις προκλήσεις ως απόδειξη ότι ο παγκόσμιος συντονισμός και η συνεργασία είναι πιο πολύτιμα από ποτέ. Υποστηρίζουν ότι η διάδοση πολλών πηγών σε διάφορες χώρες βελτιώνει την αντοχή. Αντί η παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού να είναι «τόσο ισχυρή όσο ο πιο αδύναμος κρίκος», στην πραγματικότητα είναι πιο ισχυρή, επειδή μπορεί να διορθώσει τους σπασμένους κρίκους αντικαθιστώντας μια πηγή σε μια πληγείσα χώρα με μια εναλλακτική πηγή σε μια άλλη χώρα.

Οι σκεπτικιστές για το εμπόριο θα μπορούσαν να υποστηρίξουν το αντίθετο, ισχυριζόμενοι ότι τα προβλήματα συντονισμού θα μπορούσαν να αποφευχθούν εντελώς εάν η αλυσίδα εφοδιασμού για αναπνευστήρες μεταφερθεί στα ενδότερα, όπως στην περίπτωση των τροφίμων. Ο Covid-19, ωστόσο, εμφανίζεται αχαλίνωτα στις αμερικανικές εγκαταστάσεις συσκευασίας κρέατος τις τελευταίες εβδομάδες, διαταράσσοντας μία από τις κρίσιμες πηγές τροφίμων της χώρας. Το μοναδικό πράγμα που συνεχίζει να κρατάει εν λειτουργία πολλές μονάδες είναι η απειλή της ομοσπονδιακής κυβέρνησης βάσει του Νόμου Αμυντικής Παραγωγής.

Αλυσίδες εφοδιασμού και διαχείριση κινδύνου

Στην πραγματικότητα, οι εγχώριες αλυσίδες εφοδιασμού είναι πιο ισχυρές μόνο σε εξαιρετικά απίθανα σενάρια όπου όλες οι άλλες χώρες πλήττονται ταυτόχρονα από ένα αρνητικό σοκ. Εάν είσαι ο μοναδικός που δεν επηρεάζεται από μια παγκόσμια κρίση, βοηθά προφανώς να μένει η παραγωγή εντός.

Σε περίπτωση πανδημίας, κάθε χώρα επηρεάζεται, όμως τα κρούσματα τείνουν να κορυφώνονται σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Όταν οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν το χειρότερο πλήγμα από την κρίση, άλλες χώρες μπορεί να έχουν ήδη ευθυγραμμίσει τις καμπύλες της επιδημίας και ως εκ τούτου μπορούν να χρησιμεύσουν ως πηγή εμπορίου - και αντοχής.

Τελικά, το πώς διαχειριζόμαστε τον κίνδυνο και χτίζουμε την αντοχή δεν είναι ένα ζήτημα «παγκόσμιο» έναντι του «εγχώριου». Η διαφοροποίηση -γεωγραφική ή άλλη- είναι μια κανονική αρχή για τη διαχείριση κινδύνου. Με τη λειτουργία πολλαπλών εγκαταστάσεων σε πολλές τοποθεσίες, οι επιχειρήσεις μπορούν να ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο συστηματικής διακοπής όταν κάποια τοποθεσία βρεθεί εκτός σύνδεσης (όπως από μια φυσική καταστροφή). Ομοίως, οι επιχειρήσεις μπορούν να μετριάσουν τους κινδύνους που συνδέονται με πολιτικές αναταραχές με τη μεταφορά δραστηριοτήτων σε διάφορες χώρες. Η κατανομή της παραγωγής παγκοσμίως όχι μόνο μεγιστοποιεί την αποδοτικότητα, αλλά είναι επίσης μια καλή διαχείριση κινδύνων.

Πώς πρέπει να οικοδομήσουμε την αντοχή της αγοράς

Τούτου λεχθέντος, στο γενικότερο ερώτημα για το πώς πρέπει να οικοδομήσουμε την αντοχή, οι κριτικοί έχουν δίκιο να αντιτάσσονται στην εμμονή για τη βραχυπρόθεσμη αποδοτικότητα και τα κέρδη. Αυτός ο τρόπος επιχειρηματικής δραστηριότητας έχει αφήσει πολύ εκτεθειμένες τις επιχειρήσεις και τις αλυσίδες εφοδιασμού για να αντιμετωπίσουν μια μεγάλη κρίση όπως ο Covid-19. Ένας κάποιος βαθμός πλεονασμού (ή βραχυπρόθεσμη αναποτελεσματικότητα) μπορεί κυριολεκτικά να αποδειχθεί σωτηρία για το μέλλον.

Η διατήρηση του πλεονασμού -όπως με την κράτηση ενός συγκεκριμένου αριθμού νοσοκομειακών κρεβατιών ή με τη λειτουργία ενός επιπλέον εργοστασίου για μάσκες- θα είχε ανακουφίσει τα σημεία συμφόρησης στην τρέχουσα κρίση. Στο μέλλον θα πρέπει να αναζητήσουμε τρόπους για να χτίσουμε αυτό το είδος επιπλέον χωρητικότητας, σκεπτόμενοι με όρους δυναμικής παρά στατικής αποτελεσματικότητας. Η κρίση του Covid-19 προσφέρει σημαντικά μαθήματα, ωστόσο δεν προέβαλε κανένα καλό επιχείρημα κατά του εμπορίου ή των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού.

* Η Πηνελόπη Κουγιανού Γκόλντμπεργκ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας και αρχισυντάκτρια του American Economic Review, είναι καθηγήτρια Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Yale.

Προτεινόμενα για εσάς

Δημοφιλή