Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, ο πόλεμος δεν αφήνει μόνο κατεστραμμένες πόλεις και εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς. Αφήνει και ένα βαθύ δημογραφικό αποτύπωμα.
Στην Ουκρανία, η ανασφάλεια, η απώλεια συντρόφων στο μέτωπο, ο χωρισμός οικογενειών και η μαζική μετανάστευση φαίνεται πως αποθαρρύνουν – ή εμποδίζουν – χιλιάδες γυναίκες από το να αποκτήσουν παιδιά. Στη Ρωσία, παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις του Κρεμλίνου και του Βλαντίμιρ Πούτιν για μεγαλύτερες οικογένειες, οι γεννήσεις συνεχίζουν να μειώνονται.
Οι αριθμοί που παρουσιάζει το CNBC είναι αποκαλυπτικοί.
Κατάρρευση των γεννήσεων στην Ουκρανία
Το 2021 ο δείκτης γονιμότητας στην Ουκρανία – ο μέσος αριθμός παιδιών ανά γυναίκα – βρισκόταν στο 1,22. Το 2025 είχε υποχωρήσει στο 1,00, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ. Η Πρώτη Κυρία της χώρας, Ολένα Ζελένσκα, αποκάλυψε μάλιστα τον Δεκέμβριο ότι ο δείκτης έχει πέσει ακόμη χαμηλότερα, στο 0,8–0,9 παιδιά ανά γυναίκα, κάνοντας λόγο για «κρίσιμη πτώση».
Για να ανανεώνεται φυσιολογικά ένας πληθυσμός, απαιτείται δείκτης 2,1 παιδιά ανά γυναίκα. Η Ουκρανία βρίσκεται πλέον πολύ μακριά από αυτό το όριο.
Η μετανάστευση επιβαρύνει περαιτέρω την εικόνα: εκατομμύρια Ουκρανοί εγκατέλειψαν τη χώρα, κυρίως γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία. Όσες παρέμειναν, συχνά δηλώνουν ότι δεν αισθάνονται ασφαλείς να φέρουν ένα παιδί στον κόσμο εν μέσω βομβαρδισμών και αβεβαιότητας.
Ακόμη και σε περίπτωση ειρηνευτικής συμφωνίας, η ανησυχία για πιθανή νέα ρωσική επίθεση ενδέχεται να συνεχίσει να λειτουργεί αποτρεπτικά, επισημαίνουν αναλυτές στο Κίεβο.
Οι οικονομικές συνέπειες: Ένα «αργό» αλλά βαρύ πλήγμα
Η πτώση των γεννήσεων δεν έχει άμεσο, ορατό κόστος. Οι συνέπειες, όμως, συσσωρεύονται.
Λιγότερα παιδιά σήμερα σημαίνει:
- Λιγότερο εργατικό δυναμικό σε 15–20 χρόνια
- Χαμηλότερη παραγωγικότητα
- Επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης
- Μικρότερα φορολογικά έσοδα
- Μεγαλύτερη πίεση σε συνταξιοδοτικά και συστήματα υγείας
Στην Ουκρανία, ήδη παρατηρείται μείωση του αριθμού μαθητών σε σχολεία και πανεπιστήμια – προάγγελος μιας μικρότερης γενιάς εργαζομένων στο μέλλον. Το πρόβλημα είναι οξύ: η χώρα αντιμετωπίζει ήδη ελλείψεις εργατικού δυναμικού λόγω επιστράτευσης και μετανάστευσης. Μετά τον πόλεμο, οι ανάγκες ανοικοδόμησης θα είναι τεράστιες – αλλά η δεξαμενή εργαζομένων μικρότερη.
Ρωσία: Κίνητρα, βραβεία και… πτώση γεννήσεων
Η Ρωσία δεν είναι σε καλύτερη θέση. Το 2021, ο δείκτης γονιμότητας βρισκόταν στο 1,51. Το 2025 έχει υποχωρήσει στο 1,37. Το 2024 καταγράφηκαν μόλις 1,22 εκατ. γεννήσεις – ο χαμηλότερος αριθμός από το 1999.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν έχει χαρακτηρίσει τη μεγάλη οικογένεια «παραδοσιακή ρωσική αξία» και έχει καλέσει σε «baby boom». Το κράτος προσφέρει:
- Εφάπαξ επιδόματα
- Φοροαπαλλαγές
- Κρατικές παροχές για οικογένειες με τρία ή περισσότερα παιδιά
- Αναβίωση του σοβιετικού τίτλου «Μητέρα-Ηρωίδα» με χρηματικό έπαθλο 1 εκατ. ρουβλίων για 10 παιδιά
Ωστόσο, τα κίνητρα δεν αποδίδουν. Κατά τον οικονομολόγο Konstantin Sonin του Πανεπιστημίου του Σικάγο, το πρόβλημα δεν είναι τα επιδόματα, αλλά το αίσθημα ασφάλειας.
«Για μια νέα οικογένεια, σημαντικότερο από το ύψος της επιδότησης είναι η γενική αίσθηση σταθερότητας. Και αυτή δεν υπάρχει», εξηγεί στο CNBC.
Ο πόλεμος έχει προκαλέσει απώλειες εκατοντάδων χιλιάδων νέων ανδρών, οικονομική αστάθεια και πληθωρισμό. Η ποιότητα ζωής έχει επιδεινωθεί και το μέλλον μοιάζει αβέβαιο.
Μια ευρωπαϊκή και ασιατική τάση – αλλά ο πόλεμος επιταχυντής
Η πτώση των γεννήσεων δεν είναι αποκλειστικό φαινόμενο Ουκρανίας και Ρωσίας. Πολλές ευρωπαϊκές και ασιατικές χώρες αντιμετωπίζουν παρόμοια τάση, λόγω αλλαγών στον τρόπο ζωής, επαγγελματικών επιλογών και οικονομικών περιορισμών.
Ο πόλεμος, όμως, λειτουργεί ως επιταχυντής. Στην Ουκρανία, προσθέτει φυσικό κίνδυνο και μαζική μετανάστευση. Στη Ρωσία, ενισχύει την αβεβαιότητα και αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη στο μέλλον.
Το δημογραφικό εξελίσσεται σε έναν από τους πιο υποτιμημένους παράγοντες γεωοικονομικής ισχύος. Μια χώρα με συρρικνούμενο και γηράσκοντα πληθυσμό δυσκολεύεται να διατηρήσει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, να χρηματοδοτήσει κοινωνικές δαπάνες, να στηρίξει αμυντικές δαπάνες και να προσελκύσει επενδύσεις.
Ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας δεν διαμορφώνει μόνο νέα σύνορα ή ισορροπίες ισχύος. Διαμορφώνει και το μέγεθος των μελλοντικών γενεών. Και αυτό το κόστος – σε ανθρώπινο και οικονομικό κεφάλαιο – θα συνεχίσει να βαραίνει και τις δύο χώρες πολύ μετά το τέλος των μαχών.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
