Σπάνιο οπτικό υλικό από τη «Στρατιά της Ανατολής»

Έκθεση «Αθήνα 1917. Με το βλέμμα της Στρατιάς της Ανατολής», στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς
Παρασκευή, 29 Σεπτεμβρίου 2017 08:00

Φρουρά στο Ναό της Αθηνάς Νίκης

Αφιερωμένη στην Αθήνα του 1917, με σπάνιο οπτικό υλικό που προέρχεται από τη φωτογραφική υπηρεσία του συμμαχικού εκστρατευτικού σώματος, το οποίο έδρασε στα Βαλκάνια κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και είναι γνωστό ως «Στρατιά της Ανατολής», η έκθεση «Αθήνα 1917. Με το βλέμμα της Στρατιάς της Ανατολής» παρουσιάζεται, σε συνεργασία με τη Γαλλική Σχολή Αθηνών, στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς (Πειραιώς 138).

Η Ακρόπολη από το ανατολικό άκρο της Πνύκας

Η έκθεση, η οποία θα διαρκέσει έως τις 12 Νοεμβρίου, εντάσσεται στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος της Γαλλικής Σχολής σχετικά με την κοινωνική ιστορία της Στρατιάς της Ανατολής (Entre global et local. L’ histoire civile d’ une armée oubliée: L ’Armée d’ Orient 1915 - 1919), που πραγματοποιείται με την υποστήριξη της Mission du Centenaire στη Γαλλία. Το σημαντικό φωτογραφικό υλικό, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, φυλάσσεται σήμερα στο Παρίσι, στο Établissement de Communication et de Production Audiovisuelle de la Défense και στη Médiathèque de l’ Architecture et du Patrimoine.

Στρατοπεδεύοντας στην Ακρόπολη, Παρθενώνας

Οι φωτογραφίες της έκθεσης αποτελούν έργο της Φωτογραφικής και Κινηματογραφικής Υπηρεσίας του Στρατού (Section Photographique et Cinématographique de l’ Armée, SPCA). Η υπηρεσία αυτή συστάθηκε τον Ιανουάριο του 1917 με την συγχώνευση της Φωτογραφικής Υπηρεσίας Στρατού (Section Photographique de l’ Armée, SPA) και της Κινηματογραφικής Υπηρεσίας Στρατού (Section Cinématographique de l’ Armée, SCA), ενώ, συγχρόνως, οι στρατιωτικές αρχές επέβαλαν οι φωτογράφοι να είναι υποχρεωτικά στρατιώτες. Στόχος της υπηρεσίας ήταν να αντιταχθεί στη γερμανική προπαγάνδα πολέμου και να καταρτίσει ένα αρχείο για τον ιστορικό του μέλλοντος.

Μαγειρεύοντας με θέα την Ακρόπολη, λόφος των Μουσών

Γάλλοι στρατιωτικοί φωτογράφοι δρούσαν στην Ελλάδα, ήδη, από το 1915. Παρά την αρχική ουδετερότητα της Ελλάδας στον A΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, γαλλοαγγλικά στρατεύματα της Αντάντ (Entente) είχαν αποβιβαστεί στη Θεσσαλονίκη τον Οκτώβριο του 1915 και είχαν συγκροτήσει τη Στρατιά της Ανατολής.

Στρατοπέδευση στο ιερό του Διονύσου

Βρισκόμαστε στην αρχή του «Εθνικού Διχασμού». Σύντομα, η Ελλάδα θα διαιρεθεί και επισήμως στην Κυβέρνηση των Αθηνών, υπό τον βασιλιά Κωνσταντίνο, και στην Προσωρινή Κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης, υπό τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ένθερμο υποστηρικτή των Συμμάχων. Ο «Εθνικός Διχασμός» κορυφώθηκε το 1916, με τον ναυτικό αποκλεισμό που επέβαλαν οι Σύμμαχοι στην «Παλαιά Ελλάδα», προκειμένου να υποχωρήσει ο Κωνσταντίνος, καθώς και με τη σύγκρουση μεταξύ των Συμμάχων και μονάδων του τακτικού στρατού και παραστρατιωτικών οργανώσεων. Η σύγκρουση αυτή έμεινε γνωστή ως «Τα Νοεμβριανά».

Άποψη της οδού Φλέσσα προς την οδό Αδριανού. Στο βάθος ο Λυκαβηττός

Με την εξαίρεση των «Νοεμβριανών», το επίκεντρο των στρατιωτικών εξελίξεων βρισκόταν στη βόρεια Ελλάδα. Ωστόσο, στη διάρκεια του 1917, η Φωτογραφική Υπηρεσία της Στρατιάς της Ανατολής πραγματοποίησε τις περισσότερες φωτογραφικές λήψεις της στην Αθήνα.

Είναι ενδεικτικό ότι - σύμφωνα με τα αρχεία της Médiathèque de l’ Architecture et du Patrimoine - για το έτος 1917, υπάρχουν 505 φωτογραφίες από την Αθήνα και μόλις 149 από τη Θεσσαλονίκη. Εξάλλου, το 1917 ήταν μια μεταβατική και κομβική χρονιά για την Ελλάδα: ύστερα από έντονες εσωτερικές πολιτικές και διπλωματικές ζυμώσεις, τον Ιούνιο του 1917, οι Σύμμαχοι της Αντάντ συνόδευσαν τον Βενιζέλο στην Αθήνα, απέπεμψαν τον Κωνσταντίνο και η χώρα εισήλθε στον πόλεμο.

Κοπάδι ζώων μπροστά από τον ναό του Ηφαίστου

Πρόκειται για σπάνιες πτυχές και εικόνες της πόλης, οι οποίες, με την πάροδο του χρόνου, έχουν λησμονηθεί ή χαθεί. Ανακαλύπτει κανείς συνοικίες που εξαφανίστηκαν λόγω πολεοδομικών αλλαγών ή και αρχαιολογικών ανασκαφών, το τοπίο πριν από την εντατική αστικοποίηση και πολεοδόμηση που θα ακολουθήσει λόγω της άφιξης των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής, ένα αρχιτεκτονικό σύνολο, στο οποίο δεσπόζει ακόμη ο νεοκλασικισμός, πριν από το μπετόν ή και την έντονη στροφή προς το Βυζάντιο.

Πωλητές υποδημάτων, οδός Πανδρόσου. Στο βάθος το τζαμί Δισδαράκη

Φυσικά, η φωτογραφική ματιά των Γάλλων στρατιωτών επικεντρώθηκε και στον ανθρώπινο παράγοντα. Σκηνές του δρόμου προβάλλουν την - ενίοτε, δραματική - ζώσα πραγματικότητα, έχοντας ως «σκηνικό βάθους» τυχαίες απόψεις του αστικού τοπίου, τόσο στο κέντρο της πόλης, όσο και σε όμορες προς αυτό γειτονιές.

Επομένως, η έκθεση βλέπει την Αθήνα του 1917 μέσα από τη ματιά και τις αναζητήσεις αυτών των ξένων στρατιωτών και προσπαθεί να εντοπίσει και να αναδείξει τα σημεία εκείνα, που τους κέντρισαν το ενδιαφέρον και αποτέλεσαν βασική πηγή έμπνευσης.

Πλανόδιος πωλητής σταφυλιών, οδός Καραϊσκάκη, Ψυρή

Πληροφορίες

Μουσείο Μπενάκη - Κτήριο οδού Πειραιώς: Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου - Αθήνα, τηλ.: 210 3453111. Ωράριο λειτουργίας: Πέμπτη και Κυριακή: 10.00 - 18.00, Παρασκευή και Σάββατο: 10.00 - 22.00, Δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη: κλειστά. Τιμή εισιτηρίου έκθεσης: κανονικό: 7 ευρώ, μειωμένο: 3,5 ευρώ, ενιαίο: έκπτωση 20% επί του συνολικού κόστους των εισιτηρίων όλων των εκθέσεων κατά την ημέρα επίσκεψης.

gkoul@naftemporiki.gr

Βρείτε τι παίζει κοντά σας

Βρείτε στο χάρτη τα πλησιέστερα σημεία (σινεμά, θέατρα, εστιατόρια και νυχτερινά κέντρα) που σας ενδιαφέρουν.

Δημοφιλή