Άγνωστες φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων αντιστασιακών, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, ήρθαν στο φως της δημοσιότητας μέσα από τον πλέον αδόκητο τρόπο, την πλατφόρμα ηλεκτρονικών δημοπρασιών ebay.
Είναι η πρώτη φορά που δημοσιεύονται φωτογραφικά τεκμήρια από την εκτέλεση της Καισαριανής
Πρόκειται για οκτώ λήψεις -εφιαλτικά αναμνηστικά- με φωτογράφο πιθανότατα κάποιον ναζί στρατιωτικό από την ημέρα της εκτέλεσης των κομμουνιστών -στη συντριπτική τους πλειονότητα- πολιτικών κρατουμένων.
Αν και η γνησιότητά τους μένει να εξακριβωθεί από την ιστορική βάσανο, οι πρώτες ενδείξεις συνηγορούν ότι τα πρόκειται για σπάνια ντοκουμέντα.
Σε δήλωσή του προς τη «Ν» ο Ιάσονας Χανδρινός, ιστορικός Ιστορικός, διδάκτωρ Νεώτερης και Σύγχρονης Ιστορίας του ΕΚΠΑ, προβαίνει σε μια πρώτη αποτίμηση που κατατείνει στη γνησιότητα των φωτογραφιών: «Σκοπευτήριο Καισαριανής είναι σίγουρα, στρατόπεδο Χαϊδαρίου είναι σίγουρα, ομαδική εκτέλεση είναι σίγουρα. Αν δεν είναι όντως η εκτέλεση της Πρωτομαγιάς κάποιος πλαστογράφησε την πίσω όψη και δε βλέπω γιατί να το κάνει αυτό κάποιος Γερμανός πωλητής», ανέφερε στην «Ν»
Ο ίδιος σε ανάρτησή του αναφέρει:
«Από την Ελλάδα την περίοδο της Κατοχής πέρασαν εκατοντάδες χιλιάδες Γερμανοί στρατιώτες. Φρουρές, στρατεύματα κατοχής, περαστικοί για τα διάφορα μέτωπα, ασθενείς σε ανάρρωση, πεζικάριοι, Ες-Ες, ναύτες, αεροπόροι. Πολλοί είχαν μαζί τους φωτογραφικές μηχανές και απαθανάτιζαν με συστηματικό τρόπο την καθημερινότητα της θητείας και μαζί τα άγνωστα για αυτούς μέρη και πρόσωπα της κατεχόμενης χώρας, καθώς ο τουρισμός είναι ένα αρχαιότατο ένστικτο στον άνθρωπο. Εκατομμύρια φωτογραφίες από τον Πόλεμο βγαίνουν εδώ και πάρα πολλά χρόνια από σεντούκια και ντουλάπες στη Γερμανία και πωλούνται σε δημοπρασίες ανά τον κόσμο. Σήμερα ένας πωλητής από το Βέλγιο έβαλε για δημοπρασία στο ebay οκτώ μικρές φωτογραφίες-αναμνηστικά ενός Γερμανού στρατιωτικού (δεν γνωρίζουμε ποιου ούτε γιατί τις τράβηξε) και ο συναγερμός στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ έχει δικαίως χτυπήσει. Είναι λήψεις από την Πρωτομαγιά του 1944 και την εκτέλεση των 200 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής».
Το ιστορικό πλαίσιο
Παρά την επίδειξη μετριοπάθειας που προσπάθησαν να δείξουν οι Γερμανοί, τις πρώτες ημέρες μετά τη συνθηκολόγηση (8 Σεπτεμβρίου του 1943) των Ιταλών με κάποιες αποφυλακίσεις κρατουμένων και τον πομπωδώς διαφημισθέντα από τον κατοχικό τύπο τυφεκισμό δύο μαυραγοριτών (είχαν αποκρύψει 1.200 οκάδες λάδι) γρήγορα το κατοχικό καθεστώς επέβαλε ανελέητο διωγμό κάθε αντιστασιακής ενέργειας.
Ετσι στις 27η Οκτωβρίου του ίδιου ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος (Βίλεμ Σπάιντελ) δημοσίευσε την εξής ανακοίνωση:
«Επ’ εσχάτων κατέστησαν συχναί απόπειραι δολοφονίας Γερμανών Στρατιωτικών. Οι δράσται ανήκουσιν κατά το πλείστον εις κομμουνιστικούς κύκλους. Αί γερμανικαί ένοπλοι δυνάμεις θα καταπολεμήσουν ριζικώς πάσαν απόπειραν δολοφονίας και διαταράξεως της ησυχίας της Χώρας. »Εις το μέλλον: διά κάθε φονευόμενον Γερμανόν Στρατιώτην θα εκτελούνται 50 Έλληνες (…) Διά κάθε τραυματιζόμενον Γερμανόν Στρατιώτην θα εκτελούνται 10 Έλληνες. (…) Οι εκτελούμενοι θα εκλέγωνται μεταξύ των κύκλων των υπευθύνων διά την απόπειραν ταύτην.
Λίγους μήνες αργότερα, παραμονή Πρωτομαγιάς του 1944, η ναζιστική διοίκηση εξέδωσε μία ακόμη ανακοίνωση:
«Την 27 Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μίας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν στρατηγόν και 3 συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίσθησαν.
Ως αντίποινα θα εκτελεσθή:
- Ο τυφεκισμός 200 κομμουνιστών την 1 Μαΐου 1944.
- Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάων προς την Σπάρτην έξωθεν των χωρίων.
Τι είχε συμβεί;
Πιθανότατα στις 12η Απριλίου και όχι στις 27 όπως αναφέρει η γερμανική ανακοίνωση ίσως για να δώσει την αίσθηση επείγοντος ένας λόχος του ΕΛΑΣ έστησε ενέδρα στη θέση Γκαγκανιά, κοντά στη Μονεμβασιά, σε μια μικρή φάλαγγα Γερμανών. Η φάλαγγα εξοντώθηκε: δεκαέξι στρατιώτες νεκροί και τέσσερις αξιωματικοί. Μεταξύ των αξιωματικών όμως υπήρχε ένας πολύ σπουδαίος, ο αντιστράτηγος Κρεζ, στρατιωτικός διοικητής Πελοποννήσου.
Σε κάθε περίτπωση, την Πρωτομαγιά είχε έρθει η ώρα των ναζιστικών αντιποίνων.
Οι 200 ήταν έγκλειστοι, οι πιο πολλοί παλιά στελέχη του ΚΚΕ που από την εποχή της 4ης Αυγούστου, χωρίς διακοπή, παρέμεναν στις φυλακές.
Οδηγήθηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και εκεί τουφεκίστηκαν κατά ομάδες ανά 20. Η επόμενη εικοσάδα, πριν στηθεί μπροστά στο απόσπασμα, παραλάμβανε τα πτώματα των προηγούμενων 20 και τα τοποθετούσε στα αυτοκίνητα που περίμεναν. Η μακάβρια διαδικασία διήρκεσε δύο ώρες περίπου. Και τη συνόδευε ο Εθνικός Ύμνος που τραγουδούσαν με πάθος αυτοί που παρατάσσονταν μπροστά στις κάννες των όπλων.
Την επόμενη ημέρα, νέα ανακοίνωση, ανήγγειλε την εκτέλεση άλλων 110 στο χωριό Κυριάκι της Βοιωτίας ως αντίποινα για τον φόνο 2 Γερμανών. Το Κυριάκι καταστράφηκε τελείως. Η ανακοίνωση κατέληγε:
«Πάσα τοιαύτη περαιτέρω απόπειρα δολοφονίας, θα τιμωρήται με τον αυτόν τρόπον».
Στις 3η Μαΐου γνωστοποιήθηκε ο τουφεκισμός 30 κομμουνιστών ως αντίποινα για τον φόνο 2 «ευζώνων» και άλλων 60 κομμουνιστών. Οι 50 ως αντίποινα για τον φόνο «πέντε προσώπων ανηκόντων εις τον Γερμανικόν στρατόν» (προφανώς δεν ήταν Γερμανοί). Και οι 10 ως αντίποινα για επίθεση εναντίον αμαξοστοιχίας.
Και στις 11 Μαΐου αναγγέλθηκε ότι τουφεκίστηκαν ακόμη 100 ακόμη κομμουνιστές, ως αντίποινα για τον φόνο 2 μελών της γερμανικής Αστυνομίας. Στην τελευταία εκατόμβη περιλαμβάνονταν και 10 γυναίκες.
Έμπεδο θανάτου
Οι περισσότεροι εκτελούμενοι ήταν όμηροι, κρατούμενοι στο Χαϊδάρι. Από εκεί προέρχεται και η μία από τις 8 φωτογραφίες που δημοσιοποιήθηκαν σήμερα. Επρόκειτο για ένα συγκρότημα κτιρίων, που στην αρχή ήταν κοινή φυλακή των Γερμανών. Αλλά από τον Νοέμβριο του 1943 χαρακτηρίστηκε ως στρατόπεδο ομήρων.
Ναπολέων Σουκατζίδης, ο ήρωας
Τη διοίκησή του είχε αναλάβει ο τέως στρατοπεδάρχης Κιέβου, ταγματάρχης των Ες-Ες Ραμπόσκι.
Η ζωή των ομήρων ήταν πολύ σκληρή και τους ανέμενε ο θάνατος με πιθανότητες 50%.
Ως διερμηνέας χρησιμοποιείτο ο γερμανομαθής Ναπολέων Σουκατζίδης, σπουδαστής βετεράνος κρατούμενος από την εποχή της 4ης Αυγούστου.
Ο στρατοπεδάρχης Ραμπόσκι είχε συμπαθήσει τον Σουκατζίδη. Την τρομερή Πρωτομαγιά του 1944, όταν έγινε η κλήρωση των 200 ομήρων που θα τουφεκίζονταν, περιλήφθηκε και αυτός.
Ο Ραμπόσκυ τού πρότεινε να τον αντικαταστήσει με κάποιον άλλο, αλλά εκείνος αρνήθηκε.
Και βάδισε προς τον θάνατο.
Φάμελλος: Ιστορική κληρονομιά
Για το θέμα τοποθετήθηκε ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, Σωκράτης Φάμελλος, σημειώνοντας, μεταξύ άλλων:
«Οι συγκλονιστικές φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 αγωνιστών της 1ης Μαΐου 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής αποτελούν ιστορική κληρονομιά όλου του ελληνικού λαού. Και μια σπουδαία υπενθύμιση ότι η ιστορία της χώρας μας γράφτηκε με αγώνες, αντίσταση και ιδανικά. Και με προσφορά και κόστος ζωής.
Οι αγωνιστές και οι αγωνίστριες του ΕΑΜ, στάθηκαν όρθιοι απέναντι στον ναζισμό, υπερασπιζόμενοι την ελευθερία, τη δημοκρατία, την αξιοπρέπεια και ο δίκιο του Λαού .Αυτά τα ντοκουμέντα δεν είναι εμπόρευμα. Είναι η ιστορία μας.
Η ελληνική Πολιτεία οφείλει να τα αποκτήσει και να τα αναδείξει ως αναπόσπαστο στοιχείο της ιστορίας και της Παιδείας».
ΚΚΕ: Καταθέτει πρόταση για την αξιοποίση των ντοκουμέντων
Σε ανακοίνωσή του το ΚΚΕ σημειώνει: «Οι φωτογραφίες, που είδαν το φως της δημοσιότητας και αφορούν τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών, μελών και στελεχών του ΚΚΕ, πριν την εκτέλεση τους από τους ναζί κατακτητές στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944, αποτελούν ιστορικά τεκμήρια και ντοκουμέντα ανεκτίμητης αξίας.
Με δεδομένο ότι οι συγκεκριμένες φωτογραφίες φαίνονται αυθεντικές, αποτελούν και το μοναδικό φωτογραφικό ιστορικό ντοκουμέντο αυτής της τεράστιας θυσίας, σύμβολο του ηρωικού αγώνα του λαού μας και αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του ΚΚΕ.
Αποτυπώνουν το ηθικό μεγαλείο των κομμουνιστών που βάδιζαν προς το θάνατο αλύγιστοι με ακλόνητη την πίστη στο δίκιο του αγώνα για έναν κόσμο χωρίς καταπίεση και εκμετάλλευση. Αποτελούν έμπνευση για τις νεότερες γενιές σε μια εποχή που τα σύννεφα ενός γενικευμένου ιμπεριαλιστικού πολέμου πυκνώνουν απειλητικά.
Ως τέτοια η αξία τους δεν μετριέται με το χρήμα και η θέση τους δεν βρίσκεται στο εμπόριο, σε ιδιωτικές συλλογές και σε ηλεκτρονικές δημοπρασίες με αβέβαιη την κατάληξη τους.
Εγείρεται συνεπώς σοβαρό ιστορικό και ηθικό ζήτημα και θα πρέπει με ευθύνη του κράτους τα ντοκουμέντα αυτά να αποκτηθούν και να αποδοθούν εκεί που ανήκουν, στο μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, στον Δήμο Χαϊδαρίου και στο ΚΚΕ, για να είναι προσιτά στον λαό και τη νεολαία ως πηγή ιστορικής γνώσης και έμπνευσης για το σήμερα και το αύριο.
Με βάση τα παραπάνω το ΚΚΕ θα καταθέσει άμεσα συγκεκριμένη πρόταση για την αξιοποίηση αυτών των ντοκουμέντων».
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
