Η εικόνα που διαμορφώνεται σήμερα στην Καλιφόρνια δεν αφορά μόνο τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η κρίση του νερού αναγκάζει τους αγρότες της να αφήνουν κάθε χρόνο περίπου 240.000 στρέμματα ακαλλιέργητα, απειλώντας τη μεγαλύτερη περιοχή παραγωγής τροφίμων των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η μεγαλύτερη αγροτική περιφέρεια του κόσμου αναγκάζεται να εγκαταλείπει κάθε χρόνο εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα παραγωγικής γης, όχι επειδή οι αγρότες δεν θέλουν να καλλιεργήσουν, αλλά επειδή δεν υπάρχει αρκετό νερό για να στηρίξει την παραγωγή.
Οι παραγωγοί αμυγδάλων μειώνουν δραστικά τις νέες φυτεύσεις, οι πολυετείς καλλιέργειες εγκαταλείπονται, ενώ η αυστηροποίηση της διαχείρισης των υπόγειων υδάτων επιβάλλει δύσκολες αλλά αναγκαίες αποφάσεις. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε η εκτελεστική διευθύντρια του California Farm Water Coalition, «δεν έχουμε uπρόβλημα νερού· έχουμε πρόβλημα διαχείρισης του νερού».
Η ίδια φράση θα μπορούσε να περιγράψει με ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια την ελληνική πραγματικότητα.
Η Ελλάδα δεν είναι φτωχή σε υδάτινους πόρους. Είναι φτωχή στον τρόπο που τους διαχειρίζεται. Εδώ και δεκαετίες αντιμετωπίζουμε το νερό ως έναν ανεξάντλητο φυσικό πόρο, χωρίς ολοκληρωμένο σχεδιασμό, χωρίς μακροχρόνια στρατηγική, χωρίς συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων φορέων και χωρίς την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν η επιστήμη και η τεχνολογία.
Κι όμως, η ίδια η ελληνική ιστορία μάς δείχνει έναν διαφορετικό δρόμο.
Η Πύλος του Νέστορα δεν είναι μόνο ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της χώρας. Είναι ένα ζωντανό παράδειγμα ότι ήδη από τη δεύτερη χιλιετία π.Χ. υπήρχε οργανωμένη διοίκηση, συστηματική καταγραφή της παραγωγής, ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων και μακρόπνοος σχεδιασμός. Ο σοφός Νέστορας, όπως διασώζεται στην ελληνική παράδοση, δεν συμβολίζει μόνο τη σύνεση και τη διορατικότητα· συμβολίζει τη δύναμη της γνώσης, της οργάνωσης και της ευθύνης απέναντι στο κοινό καλό.
Το μήνυμα που έχουμε ανάγκη
Αυτό ακριβώς είναι το μήνυμα που έχουμε ανάγκη σήμερα. Η ορθολογική διαχείριση της γης, του νερού και της αγροτικής παραγωγής δεν αποτελεί σύγχρονη εφεύρεση. Αποτελεί διαχρονικό στοιχείο του ελληνικού πολιτισμού. Εκεί όπου εμείς συχνά βλέπουμε αποσπασματικές λύσεις, οι πρόγονοί μας είχαν ήδη κατανοήσει ότι η ευημερία μιας κοινωνίας εξαρτάται από τη σοφή διαχείριση των φυσικών της πόρων.
Η κλιματική αλλαγή επιταχύνει το πρόβλημα. Οι περίοδοι ξηρασίας γίνονται συχνότερες, οι θερμοκρασίες αυξάνονται, οι ακραίες βροχοπτώσεις προκαλούν πλημμύρες αντί να εμπλουτίζουν τους υπόγειους υδροφορείς, ενώ η ερημοποίηση επεκτείνεται σε ολοένα περισσότερες περιοχές της χώρας.
Την ίδια στιγμή, η ελληνική γεωργία εξακολουθεί να λειτουργεί με ένα μοντέλο που σχεδιάστηκε για τις συνθήκες του προηγούμενου αιώνα. Μεγάλο μέρος των αρδευτικών δικτύων παραμένει απαρχαιωμένο, σημαντικές ποσότητες νερού χάνονται πριν ακόμη φτάσουν στα χωράφια, οι υπόγειοι υδροφορείς υποβαθμίζονται και οι καλλιεργητικές επιλογές δεν συμβαδίζουν πάντοτε με τις πραγματικές υδατικές δυνατότητες κάθε περιοχής.
Το αποτέλεσμα είναι ήδη ορατό. Το κόστος παραγωγής αυξάνεται, η ανταγωνιστικότητα μειώνεται, το αγροτικό εισόδημα πιέζεται και όλο και περισσότεροι νέοι εγκαταλείπουν την ύπαιθρο. Αν αυτή η πορεία συνεχιστεί, η Ελλάδα κινδυνεύει να χάσει ένα από τα σημαντικότερα συγκριτικά της πλεονεκτήματα: την παραγωγή ποιοτικών αγροδιατροφικών προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Το νερό δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα. Είναι ζήτημα οικονομικής πολιτικής, επισιτιστικής ασφάλειας, δημόσιας υγείας, κοινωνικής συνοχής και εθνικής στρατηγικής. Η διαχείρισή του θα καθορίσει ποια γεωργία θα έχουμε τις επόμενες δεκαετίες και, κατ’ επέκταση, ποιο παραγωγικό μοντέλο θα στηρίζει την ελληνική οικονομία.
Γι’ αυτό η χώρα χρειάζεται επειγόντως μια Εθνική Στρατηγική για το Νερό και τη Γεωργία, με ορίζοντα τουλάχιστον τριάντα ετών και με ευρεία πολιτική και κοινωνική συναίνεση.
Πέντε άξονες
Η στρατηγική αυτή πρέπει να στηρίζεται σε πέντε θεμελιώδεις άξονες: ολοκληρωμένη διαχείριση όλων των λεκανών απορροής, ριζικό εκσυγχρονισμό των αρδευτικών δικτύων, μετάβαση στη γεωργία ακριβείας και στον ψηφιακό μετασχηματισμό της παραγωγής, αναδιάρθρωση των καλλιεργειών σύμφωνα με τις νέες κλιματικές συνθήκες και τις πραγματικές υδατικές δυνατότητες κάθε περιοχής, καθώς και εκπαίδευση των παραγωγών και των τοπικών κοινωνιών σε μια νέα κουλτούρα υπεύθυνης διαχείρισης του νερού.
Η Ελλάδα διαθέτει μοναδικά συγκριτικά πλεονεκτήματα: πλούσια βιοποικιλότητα, εξαιρετικές τοπικές ποικιλίες, υψηλού επιπέδου επιστημονικό δυναμικό και μια αγροδιατροφική παράδοση που αποτελεί διεθνές σημείο αναφοράς. Εκείνο που λείπει δεν είναι οι δυνατότητες. Είναι ένα συνεκτικό εθνικό σχέδιο που θα συνδέει το περιβάλλον, τη γεωργία, τη διατροφή, την υγεία, την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα σε μία ενιαία αναπτυξιακή στρατηγική.
Η εμπειρία της Καλιφόρνιας μάς υπενθυμίζει ότι η κλιματική κρίση δεν περιμένει. Η σοφία του Νέστορα μάς υπενθυμίζει ότι η πρόνοια, η οργάνωση και η υπεύθυνη διαχείριση αποτελούσαν πάντοτε θεμέλια της ελληνικής σκέψης. Αν ενώσουμε αυτά τα δύο διδάγματα, μπορούμε να μετατρέψουμε μια επερχόμενη κρίση σε εθνική ευκαιρία.
Η Ελλάδα διαθέτει ακόμη το σημαντικότερο πλεονέκτημα: έχει χρόνο να δράσει πριν η κρίση γίνει μη αναστρέψιμη.
Το νερό δεν είναι απλώς ένας φυσικός πόρος. Είναι το θεμέλιο της γεωργίας, της διατροφής, της υγείας, του τουρισμού και της οικονομίας. Είναι το πολυτιμότερο εθνικό μας κεφάλαιο.
Η προστασία και η ορθολογική διαχείρισή του δεν αποτελούν επιλογή. Αποτελούν προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη, την επισιτιστική ασφάλεια και την ίδια την εθνική μας ανθεκτικότητα στον 21ο αιώνα.
Η Ελλάδα χρειάζεται ένα νέο εθνικό συμβόλαιο για το νερό. Όπως ο 20ός αιώνας οικοδομήθηκε πάνω στην ενέργεια, έτσι ο 21ος αιώνας θα οικοδομηθεί πάνω στο νερό. Οι χώρες που θα το κατανοήσουν έγκαιρα θα είναι οι νικητές του μέλλοντος.
Ίσως, λοιπόν, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να ανακαλύψουμε νέες λύσεις. Είναι να ξαναβρούμε τη σοφία που κάποτε έκανε την Πύλο του Νέστορα πρότυπο οργάνωσης και διοίκησης. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να εφεύρει το μέλλον από την αρχή. Χρειάζεται να ενώσει τη διαχρονική της κληρονομιά με τη σύγχρονη επιστήμη και να μετατρέψει το νερό σε πυλώνα μιας νέας εθνικής αναγέννησης.
* Ιδρυτής SYMBEEOSIS
Ιδρυτής APIVITA
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
