Στο λιμάνι του Μπελέμ, στις όχθες του Αμαζονίου στη βόρεια Βραζιλία, δύο εντυπωσιακά κρουαζιερόπλοια έχουν δέσει για έναν ασυνήθιστο σκοπό: να φιλοξενήσουν χιλιάδες συνέδρους από σχεδόν 200 χώρες που συμμετέχουν στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP30). Η πόλη, που βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρή έλλειψη καταλυμάτων, επιστράτευσε τα πλοία ως πλωτά ξενοδοχεία, προσδίδοντας έναν ιδιαίτερο συμβολισμό στη διοργάνωση που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη.
Η επιλογή του Μπελέμ είναι συμβολική, καθώς βρίσκεται στην «καρδιά» του Αμαζονίου, είναι μία από τις φτωχότερες πόλεις της Βραζιλίας, και αντιπροσωπεύει ακριβώς αυτό που βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης, δηλαδή την αγωνία των τοπικών κοινοτήτων που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής και κρίσης.
Δυστυχώς, η κατάσταση επιδεινώνεται και σύμφωνα με τις μέχρι τώρα αξιολογήσεις του ΟΗΕ, κανένα κράτος, δεν βρίσκεται σε τροχιά περιορισμού της υπερθέρμανσης του πλανήτη στους 1,5°C, όπως προβλέπει η Συμφωνία του Παρισιού. Μάλιστα, σε πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ σημειώνεται ότι οι χώρες έχουν κινηθεί πολύ αργά και ότι είναι σχεδόν βέβαιο πως ο κόσμος θα ξεπεράσει το όριο των 1,5 βαθμών Κελσίου, τουλάχιστον προσωρινά, αγγίζοντας τους 2,8 °C. Αν, ωστόσο, οι κυβερνήσεις τηρήσουν τις νέες δεσμεύσεις τους για τα επόμενα χρόνια, η αύξηση αυτή θα μπορούσε να περιοριστεί μεταξύ 2,3 και 2,5 °C.
Σε αυτή τη δυσοίωνη συγκυρία η Βραζιλία ανέλαβε μια ιδιαίτερα σημαντική πρωτοβουλία παρουσιάζοντας το Ταμείο “Tropical Forests Forever Facility (TFFF)”, έναν φιλόδοξο νέο χρηματοδοτικό μηχανισμό για τη διατήρηση των τροπικών δασών. Το Ταμείο αυτό διαφέρει ριζικά από τα παραδοσιακά προγράμματα άνθρακα, καθώς δεν επιβραβεύει μειώσεις εκπομπών που μετριούνται εκ των υστέρων, αλλά πληρώνει απευθείας τις χώρες για τη διατήρηση των δασών τους. Οι πληρωμές βασίζονται στην επιφάνεια των διατηρουμένων ή αποκατεστημένων εκτάσεων και μειώνονται σε περίπτωση αποψίλωσης.
Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργεί ένα σταθερό και μακροπρόθεσμο εισόδημα για τις τροπικές χώρες, αναγνωρίζοντας όχι μόνο την «αποθήκευση» άνθρακα από τα δάση, αλλά αντιμετωπίζοντας τα ως συνολικό οικοσύστημα δηλαδή τη ρύθμιση των βροχοπτώσεων, την ψύξη του κλίματος, τη βιοποικιλότητα και τη συμβολή τους στις τοπικές κοινωνίες.
Το Ταμείο λειτουργεί σαν παγκόσμιο επενδυτικό κεφάλαιο: οι συνεισφορές από κράτη και ιδιωτικούς φορείς επενδύονται στις διεθνείς αγορές, και τα κέρδη τους επιστρέφουν κάθε χρόνο στις χώρες που προστατεύουν τα δάση τους. Τουλάχιστον 20% των πληρωμών θα πηγαίνει απευθείας σε ιθαγενείς και τοπικές κοινότητες, αναγνωρίζοντας τον ρόλο τους ως θεματοφύλακες της φύσης.
Ήδη έχουν δεσμευθεί 5,5 δισεκατομμύρια δολάρια από τη Βραζιλία, την Ινδονησία, τη Νορβηγία, τη Γαλλία, την Πορτογαλία και την Ολλανδία, με τη Γερμανία να αναμένεται να ακολουθήσει. Ο τελικός στόχος είναι η συγκέντρωση 125 δισεκατομμυρίων δολαρίων, εκ των οποίων τουλάχιστον 20% θα κατευθύνεται απευθείας στις ιθαγενείς κοινότητες. Παράλληλα, σημαντική είναι και η ενεργοποίηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, καθώς η Google, η Salesforce και η Lloyds ανακοίνωσαν σημαντικές επενδύσεις για το κλίμα.
Η τελική συνεδρίαση σε δύο εβδομάδες περίπου καλείται να λάβει αποφάσεις. Υπενθυμίζεται ότι οι αποφάσεις στις COP λαμβάνονται με συναίνεση, πράγμα που σημαίνει ότι όλες οι χώρες πρέπει να συμφωνήσουν σε κάθε σημείο. Αυτή η διαδικασία δίνει ουσιαστικά δικαίωμα βέτο σε κάθε κράτος, γεγονός που συχνά καθιστά την πρόοδο πολύ αργή και δύσκολη.
Στην COP30 στη Βραζιλία, ο βασικός στόχος είναι η χάραξη ενός οδικού χάρτη δράσης για την επόμενη δεκαετία, με δεσμεύσεις στη χρηματοδότηση του κλίματος, την προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, την προστασία της φύσης και τη μετάβαση σε καθαρή ενέργεια. Ενδεχομένως θα τεθεί και το θέμα της σταδιακής απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, αν και αυτό θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολο μέσα στο σημερινό γεωπολιτικό πλαίσιο.
Όλα θα κριθούν από το αν οι ηγέτες επιλέξουν την πραγματική δράση αντί για τα ευχολόγια. Ήδη, πάντως, υπάρχει ένα ενθαρρυντικό νέο: στο πρώτο εξάμηνο του 2025, για πρώτη φορά στην ιστορία, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ξεπέρασαν τον άνθρακα ως την κύρια πηγή ηλεκτρικής ενέργειας παγκοσμίως, ένα ορόσημο που γεννά ελπίδα για το μέλλον.
* Λέκτορας στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Πρόεδρος Ένωσης Γυναικών Ελλάδας. Π.Αθήνας
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
