Επί τέσσερα χρόνια, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν είχε καταφέρει σε μεγάλο βαθμό να προστατεύσει τον πληθυσμό από τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία. Αυτό όμως δεν ισχύει πλέον.
Οι ουκρανικές πυραυλικές και μη επανδρωμένες επιθέσεις εναντίον κρίσιμων ενεργειακών υποδομών τις τελευταίες εβδομάδες μετέτρεψαν τον πόλεμο – που μέχρι πρότινος αποτελούσε μια σχετικά περιορισμένη ενόχληση την οποία οι περισσότεροι Ρώσοι μπορούσαν να αγνοούν – σε μια άμεση και ολοένα πιο οξεία κρίση καυσίμων.
Τα δύο τρίτα των 83 περιφερειών της Ρωσίας αναφέρουν πλέον προβλήματα στον εφοδιασμό με καύσιμα, γεγονός που προκαλεί άμεση ταλαιπωρία σε εκατομμύρια πολίτες και ταυτόχρονα απειλεί τη βιωσιμότητα πολλών επιχειρήσεων.
Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα σοβαρή στην Κριμαία, όπου οι αρχές κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης και απαγόρευσαν κάθε πώληση καυσίμων. Ο τουρισμός, που σε μια φυσιολογική χρονιά αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας της χερσονήσου, έχει καταρρεύσει.
Ο Πούτιν αναγκάστηκε να αναγνωρίσει το πρόβλημα την περασμένη εβδομάδα, συγκαλώντας στη Μόσχα τους κορυφαίους αξιωματούχους του προκειμένου να βρουν λύση.
Δημόσια, πάντως, επιχείρησε να υποβαθμίσει την κρίση. Δήλωσε στα κρατικά μέσα ενημέρωσης ότι «φυσικά, οι επιθέσεις αυτές στις εγκαταστάσεις των υποδομών μας δημιουργούν προβλήματα. Αυτό είναι προφανές», αλλά επέμεινε ότι το «συγκεκριμένο έλλειμμα» καυσίμων δεν είναι «κρίσιμο». Στη συνέχεια έσπευσε να υποστηρίξει ότι τα ρωσικά πλήγματα προκαλούν πολύ μεγαλύτερες ζημιές στην Ουκρανία.
Όσον αφορά τα πραγματικά στοιχεία, η έκταση της ζημιάς αποκρύπτεται, καθώς η Ρωσία έχει προσθέσει πλέον και τις εγχώριες τιμές καυσίμων στον κατάλογο των οικονομικών στοιχείων που δεν δημοσιοποιεί.
Πολλοί Ρώσοι, ωστόσο, διαπιστώνουν μόνοι τους πόσο σοβαρή είναι η κατάσταση. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατακλύζονται από βίντεο με οδηγούς που συγκρούονται μεταξύ τους στα πρατήρια για λίγη βενζίνη ή ακόμη και με φορτηγά που εισβάλλουν στις ουρές αυτοκινήτων που περιμένουν να ανεφοδιαστούν.
Οι επιθέσεις στα διυλιστήρια και οι ελλείψεις
Η κατάσταση έχει φτάσει στο σημείο ώστε η χώρα που ο αείμνηστος Αμερικανός γερουσιαστής Τζον Μακέιν είχε χαρακτηρίσει κάποτε «ένα βενζινάδικο που παριστάνει τη χώρα» να μην μπορεί πλέον ούτε καν να λειτουργήσει ως… βενζινάδικο. Το Reuters μετέδωσε την Τετάρτη ότι η Ινδία – ο μεγαλύτερος ξένος αγοραστής ρωσικού αργού πετρελαίου – θα αρχίσει να εξάγει πίσω στη Ρωσία μέρος των καυσίμων που παράγει από τη διύλισή του.
Οι εισαγωγές αυτές κρίνονται αναγκαίες επειδή – σύμφωνα με ορισμένους Ρώσους χρήστες των κοινωνικών δικτύων – η Ουκρανία έχει στοχεύσει σκόπιμα κρίσιμες μονάδες των διυλιστηρίων, όπως οι μονάδες καταλυτικής πυρόλυσης (catalytic crackers), τις οποίες η Ρωσία δεν μπορεί να επισκευάσει ή να αντικαταστήσει μόνη της. Ως αποτέλεσμα, δεν διαφαίνεται άμεσο τέλος στις ελλείψεις καυσίμων. Οι μονάδες αυτές μεγιστοποιούν την παραγωγή εμπορικά αξιοποιήσιμων προϊόντων από το αργό πετρέλαιο.
«Η ποσότητα βενζίνης που είναι διαθέσιμη σήμερα στη Ρωσία καθορίζεται από έναν αγώνα δρόμου ανάμεσα στα ουκρανικά drones και στα ρωσικά συνεργεία επισκευής», έγραψε σε ερευνητικό σημείωμα ο αναλυτής του Carnegie Institute for International Peace, Σεργκέι Βακουλένκο. «Εάν η συχνότητα των ουκρανικών επιθέσεων διατηρηθεί και οι ζημιές από κάθε επίθεση αυξάνονται, τότε το πλεονέκτημα περνά στο Κίεβο. Αυτό ακριβώς βλέπουμε σήμερα.»
Η μοναδική θετική εξέλιξη για το Κρεμλίνο είναι ότι η χώρα εξακολουθεί να διαθέτει επαρκή αποθέματα ντίζελ, απαραίτητου για τις οδικές μεταφορές και τα αγροτικά μηχανήματα. Ωστόσο, μετά τη σύσκεψη του Σαββατοκύριακου, κυβερνητικοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι ενδέχεται αργότερα μέσα στο καλοκαίρι να επιβληθεί απαγόρευση εξαγωγών ντίζελ, ώστε να διασφαλιστεί η επάρκεια κατά την περίοδο της συγκομιδής. Ήδη έχουν απαγορευτεί οι εξαγωγές αεροπορικών καυσίμων και βενζίνης.
Άνοδος των τιμών και πληθωρισμός
Ακόμη και όταν υπάρχουν διαθέσιμα καύσιμα, το πρόβλημα είναι η συνεχής άνοδος των τιμών.
Οι τιμές των καυσίμων επηρεάζουν σημαντικά τον γενικό πληθωρισμό και η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας προειδοποίησε, στα πρακτικά της τελευταίας συνεδρίασης νομισματικής πολιτικής που δημοσιεύθηκαν την Τετάρτη, ότι η πρόσφατη άνοδος είναι πιθανότερο να έχει μόνιμο αντίκτυπο απ’ ό,τι στο παρελθόν.
Η υφιστάμενη συμφωνία της κυβέρνησης με τις μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες για συγκράτηση των τιμών ενδέχεται να κρατήσει χαμηλά τις επίσημες τιμές. Ωστόσο, υπάρχουν ολοένα και περισσότερες ενδείξεις ότι αυξάνονται οι ανεπίσημες πωλήσεις καυσίμων με πολύ υψηλά περιθώρια κέρδους, τα οποία οι επιχειρήσεις μετακυλίουν αναγκαστικά στους πελάτες τους. Η τάση αυτή «δημιουργεί πρόσθετους πληθωριστικούς κινδύνους», επισήμανε η τράπεζα.
Διαμάχη για τα επιτόκια
Οι εκτιμήσεις αυτές αποτέλεσαν βασικό λόγο για τον οποίο η Κεντρική Τράπεζα περιόρισε τον Ιούνιο τη μείωση του βασικού επιτοκίου μόλις κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες, στο 14,25%, τη στιγμή που επιχειρηματικοί κύκλοι και πολλά κυβερνητικά στελέχη ζητούσαν πολύ μεγαλύτερη χαλάρωση.
Η επιφυλακτική στάση της διοικήτριας της Κεντρικής Τράπεζας, Ελβίρα Ναμπιούλινα, της έχει δημιουργήσει πολλούς εχθρούς τα τελευταία τέσσερα χρόνια, διάστημα κατά το οποίο αναγκάστηκε να αυξήσει τα επιτόκια έως και στο 23% για να αποτρέψει την υπερθέρμανση της οικονομίας. Τώρα που ο γενικός πληθωρισμός έχει υποχωρήσει περίπου στο 5%, πολλοί την κατηγορούν ότι καθυστερεί αδικαιολόγητα τη μείωση των επιτοκίων.
Ο διευθύνων σύμβουλος της μεγαλύτερης ρωσικής τράπεζας λιανικής, της Sberbank, Γκέρμαν Γκρεφ, δήλωσε στη συνέλευση των μετόχων την Τρίτη ότι η οικονομία έχει πλέον επιβραδυνθεί αρκετά και ότι η Κεντρική Τράπεζα πρέπει να μειώσει τα επιτόκια ταχύτερα. Οι δύο τους συγκρούστηκαν δημόσια σε συζήτηση κατά τη διάρκεια συνεδρίου στην Αγία Πετρούπολη την Τετάρτη.
Η Ναμπιούλινα δήλωσε ότι είναι «κατηγορηματικά αντίθετη» σε ταχύτερες μειώσεις επιτοκίων, προειδοποιώντας ότι ένα τέτοιο «πείραμα στη χώρα μας» θα οδηγούσε σε απότομη αύξηση του πληθωρισμού ή ακόμη και σε στασιμοπληθωρισμό.
Οι αντοχές της ρωσικής οικονομίας
«Ας δούμε», απάντησε ο εμφανώς αμετάπειστος Γκρεφ, προκαλώντας γέλια στο ακροατήριο.
Η αντιπαράθεση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο Γκρεφ υπήρξε επί σειρά ετών προϊστάμενος της Ναμπιούλινα στο υπουργείο Οικονομίας και οι δύο θεωρούνταν αντίβαρο στα πιο σκληροπυρηνικά μέλη μιας κυβέρνησης που εξακολουθεί να επηρεάζεται από τη νοοτροπία της σοβιετικής εποχής.
Σε ένα κρίσιμο σημείο, πάντως, Γκρεφ και Ναμπιούλινα συμφωνούν. Και οι δύο έχουν τολμήσει να συνδέσουν ευθέως τον πόλεμο με τα ολοένα μεγαλύτερα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι Ρώσοι.
«Νομίζω ότι όλοι ανησυχούμε για το ίδιο πράγμα», δήλωσε ο Γκρεφ την Τρίτη. «Δεν πιστεύω ότι υπάρχει άνθρωπος στη χώρα που να έχει άλλη προτεραιότητα από τον γρήγορο τερματισμό των εχθροπραξιών. Αυτό είναι προφανές.»
Τα δημοσιονομικά περιθώρια στενεύουν
Η Ναμπιούλινα, από την πλευρά της, φέρεται να υπέβαλε την παραίτησή της λίγες εβδομάδες μετά την εισβολή, λόγω των έντονων επιφυλάξεών της για τον πόλεμο, όμως ο Πούτιν αρνήθηκε να την αποδεχθεί.
Έκτοτε, με τη χαρακτηριστική επιφυλακτικότητα ενός κεντρικού τραπεζίτη, περιορίστηκε στο να προειδοποιεί ότι ο κρατικός προϋπολογισμός – και το ολοένα μεγαλύτερο χάσμα μεταξύ δαπανών και φορολογικών εσόδων – ενδέχεται να τροφοδοτήσει περαιτέρω τον πληθωρισμό. Τον τελευταίο χρόνο, ωστόσο, έχει εντείνει τις προειδοποιήσεις της, καθώς η Ρωσία έχει σχεδόν εξαντλήσει τα αποθεματικά της και βασίζεται όλο και περισσότερο στον δανεισμό για τη χρηματοδότηση του πολέμου.
Μετά τη μεγάλη αύξηση των στρατιωτικών δαπανών κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, οι στρατιωτικές και οι απόρρητες δαπάνες αντιπροσωπεύουν πλέον σχεδόν το ήμισυ του συνολικού κρατικού προϋπολογισμού, σύμφωνα με τον αναλυτή του Γερμανικού Ινστιτούτου Διεθνών και Ασφαλείας, Γιάνις Κλούγκε.
Παράλληλα, τα ρευστά διαθέσιμα του Εθνικού Ταμείου Ευημερίας – που είχε δημιουργηθεί αρχικά για να προστατεύει την οικονομία από τις διακυμάνσεις των τιμών του πετρελαίου – έχουν μειωθεί από περίπου 7% του ΑΕΠ στις αρχές του 2022 σε μόλις 1,7% του ΑΕΠ τον Απρίλιο.
Με άλλα λόγια, δεν είναι μόνο τα καύσιμα της Ρωσίας που αρχίζουν να εξαντλούνται.
Με πληροφορίες από Politico
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
