Πατέρας του γνωστού όρου -crony capitalism- είναι ο Tζορτζ Τέϊμπερ (George M. Taber), πάλαι ποτέ οικονομικός συντάκτης στο Time.
Τον χρησιμοποίησε στα 1980 για να περιγράψει τότε ένα νέο, οικονομικό περιβάλλον στις Φιλιππίνες όπου ο δικτάτορας Φερδινάντο Μάρκος είχε ξεκινήσεινα ανταμοίβει πολιτικούς φίλους με μονοπώλια, κυβερνητικά συμβόλαια και αποκλειστικά προνόμια, δημιουργώντας μια εποχή συστημικής και δυσώδους διαφθοράς.
Χρειάστηκε να περάσουν περίπου 15 με 20 χρόνια για να γίνει ο όρος ευρέως διαδομένος, αρχής γενομένης ίσως από την κρίση των «ασιατικών τίγρεων» το 1997 και τη σταδιακή μετατροπή της Ρωσίας σε καπιταλισμό των ολιγαρχών.
Γιατί αυτή η μικρή εισαγωγή; Διότι σήμερα αρκετοί από τους οικονομολόγους που ασχολούνται με τα της Κούβας θεωρούν ότι το νησί βρίσκεται προ των πυλών μίας ανάλογης εξέλιξης.
«Mετάβαση από τον γραφειοκρατικό σοσιαλισμό στον αυταρχικό και κληρονομικό καπιταλισμό». Αυτό είναι που έρχεται, πιστεύει ο οικονομολόγος Μαουρίσιο ντε Μιράντα προβλέποντας το ζοφερό αποτέλεσμα που θα έχει η χιονοστιβάδα μεταρρυθμίσεων (176 για την ακρίβεια) που ανακοίνωσε την Πέμπτη το κουβανικό καθεστώς «στην απέλπιδα προσπάθειά του να πείσει την κυβέρνηση Τραμπ να τερματίσει τον ενεργειακό αποκλεισμό και τις άλλες κυρώσεις», κατά πβως τιο συμπυκνώνουν οι δύσπιστοι επικριτές του καθεστώτος στη Φλόριντα.
Και όμως, θεωρητικά, «πολλά από τα μέτρα αυτά συμπίπτουν με προτάσεις που Κουβανοί οικονομολόγοι υπερασπίζονταν εδώ και χρόνια», γράφει ο επίσης Κουβανός Πάβελ Βιντάλ (ζει στην Κολομβία).
Μεταξύ αυτών είναι:
- Απελευθέρωση της γεωργίας,
- Αρση περιττών περιορισμών.κανονισμών στον ιδιωτικό τομέα,
- Κατάργηση του κρατικού μονοπωλίου στο εξωτερικό εμπόριο,
- Δημιουργία πιο ευέλικτων διαύλων για ξένες επενδύσεις και
- Συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Το πρόβλημα όμως, προσθέτει ο Βιντάλ, έγκειται «στην εφαρμογή». Θεωρεί τις μεταρρυθμίσεις ως «μια ακόμη προσπάθεια να κερδηθεί χρόνος, χωρίς η Αβάνα να αποδεχτεί πλήρως τις πολιτικές και θεσμικές επιπτώσεις μιας βαθιάς οικονομικής μεταρρύθμισης».
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι «καμια εσωτερική μεταρρύθμιση δεν πρόκειται να αποφέρει σημαντικά αποτελέσματα εάν δεν συνοδεύεται από διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ που θα οδηγήσουν σε άρση του ενεργειακού αποκλεισμού και χαλάρωση των κυρώσεων». Σημειωτέον πάντως ότι η πρώτη αντίδραση του Λευκού Οίκου στο πακέτο μεταρρυθμίσεων ήταν, απλώς, να παραμείνει σιωπηλός.
Οικονομολόγοι επισημαίνουν επίσης ένα ακόμη πρόβλημα: την τεχνική και διοικητική αδυναμία της κουβανικής κυβέρνησης να δημιουργήσει το απαραίτητο νομικό και θεωρητικό πλαίσιο για να μετατρέψει τις προτάσεις σε πράξη.
Υπάρχει όμως ένα μέτρο ανάμεσα στα 177 που έχει τραβήξει την προσοχή των οικονομολόγων: Είναι το μέτρο 17. Το οποίο προτείνει «τη μετατροπή των σοσιαλιστικών κρατικών επιχειρήσεων σε μετοχικές ή κεφαλαιουχικές εταιρείες».
Καπιταλισμός των φίλων και συγγενών
Ο Μαουρίσιο ντε Μιράντα παρατηρεί: Το μέτρο «θα παράσχει έναν εύκολο δρόμο σε συγγενείς και στενούς φίλους όσων βρίσκονται στην εξουσία να γίνουν ‘μέτοχοι’ χωρίς κανείς να γνωρίζει από πού προήλθε το ‘κεφάλαιό’ τους. Και αυτή η «μετάβαση» θα καθοδηγηθεί από το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κούβας, προκειμένου να οικοδομηθεί ένας ακόμη «Καπιταλισμός των Ημετέρων» (Crony Capitalism)».
Ο νομικός Ελόι Βιέρα επικεντρώνεται και αυτός στο Μέτρο 17. Υποστηρίζει ότι, εάν εφαρμοστούν, οι μεταρρυθμίσεις θα αντιπροσωπεύουν «έναν βαθύ μετασχηματισμό του κουβανικού οικονομικού μοντέλου», οδηγώντας το προς «μια οικονομία με πολύ περισσότερα στοιχεία καπιταλισμού, αν και χωρίς κανένα αντίστοιχο πολιτικό άνοιγμα ή μηχανισμούς για εκδημοκρατισμό».
Σύμφωνα με το μέτρο 17, οποιοσδήποτε επενδυτής -ιδιώτης ή μη, Κουβανός ή ξένος- θα μπορεί να αποκτήσει μερίδια ιδιοκτησίας σε περιουσιακά στοιχεία που προς το παρόν είναι κρατικά, αν και το κράτος θα διατηρεί τη συμμετοχή του σε στρατηγικούς τομείς.
Οι προτεινόμενες αλλαγές θα επιτρέψουν, για πρώτη φορά, την εμφάνιση μίας μεγάλης κλίμακας ιδιωτικών εταιρειών. Και ο Βιέρα βλέπει παραλληλισμούς με «τις διαδικασίες μεταρρύθμισης που προώθησαν κάποτε η Κίνα και το Βιετνάμ». Περιγράφει επίσης την έγκριση για άνοιγμα ιδιωτικών τραπεζών ως μια «ιστορική ρήξη με το χρηματοοικονομικό μοντέλο που είχαν καθιερώσει οι εθνικοποιήσεις».
Ο οικονομολόγος Πέδρο Μονρεάλ, (ζει στην Ισπανία), έχει επίσης επικεντρώσει την κριτική του στο Μέτρο 17, βλέποντάς σε αυτό τον «καπιταλισμό των ημετέρων που επικράτησε στη Ρωσία μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ».
«Χωρίς κράτος δικαίου, μία ραγδαία ιδιωτικοποίηση κρατικών επιχειρήσεων ένευ ισχυρών νομικών εγγυήσεων, συνήθως καταλήγει στην άλωση κρατικών περιουσιακών στοιχείων από άτομα που απλώς έχουν καλές διασυνδέσεις με την εξουσία».
Η αόρατος χειρ του… Λευκού Οίκου
Ο Μάικλ Μπουσταμάντε, καθηγητής ιστορίας στο Διεθνές Πανεπιστήμιο της Φλόριντα, σχολίασε επίσης αυτή την πτυχή, διακρίνοντας το χέρι του Λευκού Οίκου πίσω της.
«Το μόνο που λείπει θα ήταν να επιτραπεί η άμεση πώληση μετοχών σε ξένους». Τότε θα είχαμε ένα ιδανικό σενάριο για την «ήπια εξαγορά» του νησιού που προωθείται από την Ουάσινγκτον, υποστηρίζει.
Σε κάθε περίπτωση πάντως, Ο Μπουσταμάντε θεωρεί τις μεταρρυθμίσεις οικονομικά σημαντικές και κρίνει ότι έπρεπε να είχαν προχωρήσει πριν από χρόνια.
«Φανταστείτε να είχαν γίνει παρόμοιες ανακοινώσεις πριν από 10 ή ακόμα και 5 χρόνια», δηλώνει.
Για να έχουμε μία τάξη μεγέθους του πόσο βαθιά κρατικιστική είναι η οικονομία των Κάστρο αρκεί να θυμίσουμε ότι τα κουρεία έπαψαν να ειναι κρατικά μόλις το 2012.
«O χρόνος των Κάστρο τελείωσε»
Ακόμη πιο επικριτική είναι η βουλευτής (Νότια Φλόριντα) των Ρεπουμπλικανών, Μαρία Ελβίρα Σαλαζάρ.
«Ξέρουμε ότι απλώς προσπαθούν να στείλουν τα τελευταία μηνύματα στην υπόλοιπη διεθνή κοινότητα να έρθει και να τους διασώσει», πιστεύει.
Η Σαλαζάρ υποστηρίζει ότι οι μεταρρυθμίσεις δεν αντιμετωπίζουν τα θεμελιώδη πολιτικά ζητήματα που αντιμετωπίζει το νησί.
«Το μόνο πράγμα που πρέπει να καταλάβουν οι Κάστρο είναι ότι ο χρόνος τους έχει τελειώσει», είπε. «Θα ήταν καλύτερο για τις οικογένειές τους και για τον κουβανικό λαό να διαπραγματευτούν με τις Ηνωμένες Πολιτείες, με τον Λευκό Οίκο, την έξοδό τους».
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
