Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει νέους δασμούς σε 60 εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ παρουσιάστηκε ως επίθεση στην καταναγκαστική εργασία και στα προϊόντα που παράγονται με συνθήκες σύγχρονης δουλείας.
Η ένταξη, όμως, της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην ίδια λίστα με χώρες που δεν διαθέτουν καν ειδική απαγόρευση εισαγωγών προκαλεί εύλογη απορία. Όχι μόνο επειδή η ΕΕ έχει ήδη υιοθετήσει σχετικό κανονισμό, αλλά και επειδή το ευρωπαϊκό πλαίσιο, όταν τεθεί πλήρως σε εφαρμογή, θα καλύπτει πολύ περισσότερες κατηγορίες προϊόντων και οικονομικών δραστηριοτήτων από τον βασικό αμερικανικό νόμο.
Το παράδοξο αποτυπώνεται στην ίδια την έκθεση του USTR, πάνω στην οποία στηρίχθηκε η απόφαση Τραμπ: η αμερικανική υπηρεσία παραδέχεται ρητά ότι η ΕΕ δεν έχει αποτύχει να θεσπίσει απαγόρευση για τα προϊόντα καταναγκαστικής εργασίας. Της καταλογίζει, όμως, ότι δεν την εφαρμόζει αποτελεσματικά, επειδή ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός θα αρχίσει να εφαρμόζεται στις 14 Δεκεμβρίου 2027.
Με άλλα λόγια, η Ουάσιγκτον δεν τιμωρεί τις Βρυξέλλες για απουσία νομοθεσίας. Τις τιμωρεί για τη μεταβατική περίοδο που μεσολαβεί μέχρι την ενεργοποίησή της.
Τι ακριβώς επέβαλε ο Τραμπ
Η κυβέρνηση Τραμπ ολοκλήρωσε έρευνες βάσει του Section 301 του Trade Act σε 60 οικονομίες, οι οποίες καλύπτουν το 99,4% των αμερικανικών εισαγωγών. Το USTR υποστηρίζει ότι οι συγκεκριμένοι εμπορικοί εταίροι είτε δεν έχουν απαγορεύσει τις εισαγωγές προϊόντων καταναγκαστικής εργασίας είτε δεν εφαρμόζουν αποτελεσματικά τις σχετικές απαγορεύσεις.
Για τις περισσότερες χώρες προβλέπονται πρόσθετοι δασμοί 10% ή 12,5%, με ορισμένες εξαιρέσεις προϊόντων.
Βάσει των πρώτων ερμηνειών στην περίπτωση της ΕΕ δεν επιβάλλεται απαραιτήτως ένα επιπλέον οριζόντιο 10% πάνω στον υφιστάμενο δασμό.
Όταν ο σημερινός δασμός είναι χαμηλότερος από 10%, ο νέος δασμός θα καλύπτει τη διαφορά, ώστε η συνολική επιβάρυνση να φτάνει το 10%. Εάν ο υφιστάμενος δασμός είναι ήδη ίσος ή μεγαλύτερος από 10%, δεν θα προστίθεται νέος δασμός βάσει της συγκεκριμένης απόφασης.
Μένει πάντως να αποσαφηνιστεί αυτό από την αμερικανική πλευρά. Σε διαφορετική περίπτωση είναι μια ευρείας έκτασης εμπορική κύρωση, η οποία δεν περιορίζεται σε ύποπτες εταιρείες, εργοστάσια ή εφοδιαστικές αλυσίδες. Μπορεί να επιβαρύνει ευρωπαϊκά προϊόντα χωρίς καμία τεκμηριωμένη σύνδεση με καταναγκαστική εργασία.
Τι ισχύει στις ΗΠΑ
Το βασικό αμερικανικό εργαλείο είναι το Section 307 του Tariff Act του 1930. Απαγορεύει την εισαγωγή προϊόντων που έχουν εξορυχθεί, παραχθεί ή κατασκευαστεί, εν όλω ή εν μέρει, με καταναγκαστική εργασία. Η απαγόρευση ισχύει σχεδόν έναν αιώνα και εφαρμόζεται από την CBP.
Όταν υπάρχουν εύλογες, αλλά όχι ακόμη οριστικές, ενδείξεις καταναγκαστικής εργασίας, η CBP μπορεί να εκδώσει Withhold Release Order και να δεσμεύσει φορτία στα αμερικανικά λιμάνια. Ο εισαγωγέας πρέπει τότε να αποδείξει ότι το προϊόν δεν παραβιάζει τον νόμο ή να το επανεξαγάγει. Όταν υπάρχουν οριστικές αποδείξεις, τα προϊόντα μπορούν να κατασχεθούν.
Το αμερικανικό πλαίσιο έγινε ακόμη αυστηρότερο για την Κίνα με το Uyghur Forced Labor Prevention Act. Για προϊόντα που προέρχονται από τη Σιντζιάνγκ ή από επιχειρήσεις που βρίσκονται σε ειδικό κατάλογο, ισχύει τεκμήριο ότι έχουν παραχθεί με καταναγκαστική εργασία. Το βάρος της απόδειξης περνά έτσι στον εισαγωγέα.
Εδώ βρίσκεται και το ισχυρότερο επιχείρημα της Ουάσιγκτον: οι ΗΠΑ διαθέτουν σήμερα έναν ήδη λειτουργικό τελωνειακό μηχανισμό, δημόσιους καταλόγους εταιρειών και, για συγκεκριμένες κινεζικές εφοδιαστικές αλυσίδες, αντιστροφή του βάρους απόδειξης.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο
Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός 2024/3015 έχει ήδη τεθεί σε ισχύ ως νομοθετικό κείμενο, αλλά οι απαγορεύσεις του θα αρχίσουν να εφαρμόζονται στις 14 Δεκεμβρίου 2027.
Από τότε θα απαγορεύεται όχι μόνο η εισαγωγή, αλλά και η διάθεση, η πώληση και η εξαγωγή από την ΕΕ οποιουδήποτε προϊόντος έχει παραχθεί με καταναγκαστική εργασία. Το πλαίσιο καλύπτει όλα τα προϊόντα, ανεξαρτήτως χώρας προέλευσης, όλες τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην ευρωπαϊκή αγορά και ακόμη τις διαδικτυακές πωλήσεις που απευθύνονται σε Ευρωπαίους καταναλωτές.
Εάν οι αρχές επιβεβαιώσουν τη χρήση καταναγκαστικής εργασίας, το προϊόν θα απαγορεύεται, θα αποσύρεται από την αγορά και θα πρέπει να απορρίπτεται. Οι τελωνειακές αρχές θα αναλαμβάνουν την εφαρμογή των αποφάσεων στα εξωτερικά σύνορα, ενώ τα κράτη-μέλη θα επιβάλλουν κυρώσεις για τη μη συμμόρφωση.
Αυτό καθιστά τον ευρωπαϊκό κανονισμό, ως προς το ουσιαστικό του πεδίο, ευρύτερο από το Section 307 των ΗΠΑ. Ο αμερικανικός νόμος αφορά κυρίως την είσοδο ξένων προϊόντων στην αμερικανική αγορά. Ο ευρωπαϊκός καλύπτει και προϊόντα που παράγονται μέσα στην ΕΕ, όπως και προϊόντα που εξάγονται από αυτήν.
Παράλληλα, η ευρωπαϊκή νομοθεσία εταιρικής δέουσας επιμέλειας υποχρεώνει τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις να εντοπίζουν και να αντιμετωπίζουν κινδύνους για τα ανθρώπινα δικαιώματα στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας τους. Η σταδιακή εφαρμογή της, όμως, μετατέθηκε και οι βασικές υποχρεώσεις θα ισχύσουν από το 2029.
Το επιχείρημα του USTR
Το USTR δεν αμφισβητεί ότι ο ευρωπαϊκός κανονισμός συνιστά πραγματική νομική απαγόρευση. Υποστηρίζει ότι, επειδή δεν μπορεί να εφαρμοστεί πριν από τον Δεκέμβριο του 2027, δεν μπορεί ακόμη να θεωρηθεί «αποτελεσματικά εφαρμοζόμενος».
Προσθέτει ότι από το ευρωπαϊκό σύστημα απουσιάζουν στοιχεία του αμερικανικού μοντέλου, όπως ένας δημόσιος κατάλογος ύποπτων επιχειρήσεων και ένα γενικευμένο τεκμήριο που θα υποχρέωνε τον εισαγωγέα να αποδεικνύει ότι συγκεκριμένα προϊόντα δεν κατασκευάστηκαν με καταναγκαστική εργασία.
Πρόκειται για υπαρκτή διαφορά. Δεν αρκεί, όμως, για να στηρίξει τον ισχυρισμό ότι η ΕΕ έχει γενικά «αδύναμες δικλίδες» κατά της καταναγκαστικής εργασίας.
Η ακριβέστερη διατύπωση είναι ότι η ΕΕ έχει θεσπίσει ένα ευρύ και φιλόδοξο σύστημα, το οποίο βρίσκεται ακόμη στη φάση προετοιμασίας, ενώ οι ΗΠΑ διαθέτουν ένα στενότερο ως προς το πεδίο του, αλλά ήδη λειτουργικό και σε ορισμένες περιπτώσεις επιθετικότερο τελωνειακό καθεστώς.
Γιατί οι δασμοί παραμένουν παράδοξοι
Η απόφαση εμφανίζει τρεις βασικές αντιφάσεις.
Πρώτον, οριζόντιοι δασμοί σε ευρωπαϊκά προϊόντα δεν αποδεικνύουν ούτε διακόπτουν από μόνοι τους συγκεκριμένες αλυσίδες καταναγκαστικής εργασίας. Επιβαρύνουν εξίσου επιχειρήσεις που εφαρμόζουν αυστηρούς ελέγχους και επιχειρήσεις που ενδέχεται να έχουν προβληματικούς προμηθευτές.
Δεύτερον, το USTR μετατρέπει μια διαφορά χρονοδιαγράμματος σε εμπορικό παράπτωμα. Η ΕΕ δεν αρνήθηκε να θεσπίσει απαγόρευση. Επέλεξε μια τριετή μεταβατική περίοδο για τη δημιουργία αρμόδιων αρχών, βάσης δεδομένων κινδύνου, διαδικασιών έρευνας και συντονισμού των τελωνείων.
Τρίτον, η Ουάσιγκτον επιβάλλει δασμούς σε μια αγορά της οποίας το μελλοντικό σύστημα θα καλύπτει ακόμη και προϊόντα που παράγονται και εξάγονται από το εσωτερικό της – κάτι που δεν κάνει η βασική αμερικανική απαγόρευση εισαγωγών.
Γι’ αυτό η Κάγια Κάλας απέρριψε τον ισχυρισμό ότι η ΕΕ διαθέτει ανεπαρκείς εγγυήσεις, ενώ ο πρόεδρος της Επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Μπερντ Λάνγκε, χαρακτήρισε την αιτιολόγηση παράλογη, επισημαίνοντας ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία είναι σε αρκετά σημεία αυστηρότερη από την αμερικανική. Ο Μπερντ Λάνγκε παραμένει επικεφαλής της αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής.
#IGR: European Union foreign policy chief Kaja Kallas has pushed back against Washington’s decision to impose new tariffs on European goods. Speaking on the sidelines of ASEAN meetings in Manila, Kallas rejected US claims that the EU has weak safeguards against forced labour. pic.twitter.com/y3Tg8VHUdz
— India Global Review (@IGR_Media) July 24, 2026
US President Donald Trump will impose new tariffs over claims they failed to prevent forced labour.
“That’s crazy, the EU has wonderful legislation on forced labour, even stronger than the US,” EU’s top trade lawmaker @berndlange tells #EuropeToday.
Full interview: pic.twitter.com/73R4XC8bQO
— euronews (@euronews) July 24, 2026
Η ουσία είναι ότι η απόφαση Τραμπ πατά πάνω σε ένα πραγματικό ευρωπαϊκό κενό: την καθυστερημένη έναρξη εφαρμογής. Το παρουσιάζει, όμως, σαν απόδειξη συνολικής αδυναμίας και χρησιμοποιεί ως απάντηση ένα μέτρο που δεν στοχεύει την καταναγκαστική εργασία εκεί όπου εντοπίζεται, αλλά το σύνολο σχεδόν του εμπορίου.
Έτσι, μια πολιτική που διακηρύσσει ότι υπερασπίζεται τους εργαζομένους καταλήγει πρωτίστως να λειτουργεί ως νέο εργαλείο εμπορικής πίεσης.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
