Η φιλοσοφία έχει από καιρό συκοφαντηθεί ότι είναι σχολαστική και δυσνόητη. «Κάτι σαν να ανοίγεις τρύπες στα ρούχα σου ή να βάζεις μια παραμάνα στο αυτί σου», όπως συνήθιζε παλιά να λέει ο Πολ Γκράχαμ, ο θρυλικός Άγγλο-αμερικάνος επενδυτής τεχνολογίας, που σπούδασε όμως φιλοσοφία ως φοιτητής, αλλά με την πάροδο του χρόνου, απογοητεύτηκε και τελικά, στράφηκε στη μελέτη της τεχνητής νοημοσύνης.
Και όμως! Ο Γκράχαμ έχει πρόσφατα στρέψει ξανά την προσοχή του στη φιλοσοφία, παρά τις μεγάλες επενδύσεις του στην Τεχνητή Νοημοσύνη( AI). Και δεν είναι ο μόνος.
Τεχνολογικοί κολοσσοί έχουν αρχίσει να προσλαμβάνουν έναν συνεχώς αυξανόμενο αριθμός φιλοσόφων για να συμβάλουν στη διαμόρφωση του μέλλοντος της τεχνολογίας.
Το 2013, το 1% των θέσεων εργασίας στο PhilJobs, τον κύριο ιστότοπο εύρεσης εργασίας του τομέα, σχετίζονταν με την φιλοσοφία. Πέρυσι, το ποσοστό αυτό έφτασε το 16%.
Αλλά και τα αμερικανικά πανεπιστήμια επενδύουν πόρους στην πρόσληψη φιλοσόφων που μελετούν την Τεχνητή Νοημοσύνη.
«Κάποιοι επιτέλους θέλουν να προσλάβουν Φιλοσόφους» γράφει το περιοδικό The Atlantic. «Η Σίλικον Βάλεϊ στρέφεται σε ηθικολόγους για να διαμορφώσει το μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης», γράφει το αμερικανικό περιοδικό.
Η στροφή στη φιλοσοφία
Στον σημερινό εξαιρετικά τεχνολογικό κόσμο, θα περίμενε κανείς ότι οι μεγάλες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης θα δίνουν συνεχώς προτεραιότητα σε εργαζόμενους με τεχνολογικό προφίλ: πτυχιούχους πληροφορικής και προγραμματιστές. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, έχουν πολλαπλασιαστεί οι ειδήσεις που υπογραμμίζουν την ανανεωμένη σημασία των ανθρωπιστικών επιστημών, ιδίως στην ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όπως έλεγε πριν 2.500 χρόνια ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Αρίστιππος, όταν ρωτήθηκε από τον τύραννο των Συρακουσών Διονύσιο γιατί οι φιλόσοφοι πάνε στις πόρτες των πλουσίων, ενώ οι πλούσιοι δεν πάνε πια στις πόρτες των φιλοσόφων, απάντησε: «διότι οι μεν ξέρουν τι χρειάζονται και οι άλλοι δεν ξέρουν.»
Το DeepMind της Google έκανε ένα σημαντικό βήμα τον Απρίλιο του 2026, φέρνοντας στο πλευρό του τον καθηγητή Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, Χένρι Σέβλιν, για να εργαστεί σε θέματα όπως η τεχνητή συνείδηση, οι σχέσεις ανθρώπου-Τεχνητής Νοημοσύνης και η προετοιμασία για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Ο Σέβλιν, ο οποίος συνεχίζει να διδάσκει στο Cambridge, εστιάζει τις μελέτες του ιδιαίτερα στο τι σημαίνει να ζεις σε έναν κόσμο όπου η γνωστική δράση δεν είναι πλέον αποκλειστική για τους ανθρώπους.
Η έρευνά του επικεντρώνεται σε θέματα όπως η συνείδηση, η δημιουργικότητα και οι γνωστικές δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης, ιδιαίτερα τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και η γενετική Τεχνητή Νοημοσύνη.
Ο Σέβλιν είναι συνδιευθυντής του προγράμματος «Είδη Νοημοσύνης», το οποίο εξετάζει την τεχνητή γενική νοημοσύνη (AGI). Αυτό είναι το υποθετικό στάδιο στο οποίο τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να εκτελέσουν οποιαδήποτε πνευματική εργασία μπορούν να εκτελέσουν οι άνθρωποι, αντί να αναπτύσσονται μόνο για συγκεκριμένες εργασίες.
Η συνύπαρξη ανθρώπου και ΑΙ
Μάλιστα, μαζί με άλλους συγγραφείς, δημοσίευσε πρόσφατα το δοκίμιο «Συνύπαρξη Ανθρώπου-Τεχνητής Νοημοσύνης», ένα ολοκληρωμένο φιλοσοφικό έργο σχετικά με τις επιπτώσεις αυτής της νέας τεχνολογίας στην κοινωνία και την ηθική.
Το δοκίμιο αυτό προτείνει ένα διεπιστημονικό πλαίσιο για τη μελέτη της συνύπαρξης ανθρώπου και AI.
«Τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης γίνονται ολοένα και περισσότερο κοινωνικοί παράγοντες που διδάσκουν, βοηθούν, πείθουν, παρηγορούν και συντονίζονται με τους ανθρώπους» αναφέρει το δοκίμιο που συνυπογράφει ο Σέβλιν.
«Αυτή τη στιγμή διανύουμε μια περίοδο διαμόρφωσης κατά την οποία οι κοινωνικές ΤΝ αρχίζουν να επηρεάζουν την καθημερινή ζωή. Σε μια μεταβατική περίοδο, πιο προηγμένα συστήματα μπορεί να αναλάβουν σημαντικούς κοινωνικούς και οικονομικούς ρόλους, αλλάζοντας τον τρόπο λειτουργίας των θεσμών και τον τρόπο λήψης σημαντικών αποφάσεων. Σε μεγαλύτερους χρονικούς ορίζοντες, μπορεί να μοιραστούμε τον κόσμο με συστήματα ΑΙ που διαθέτουν δυνατότητες πολύ πέρα από αυτές του σήμερα και ίσως ακόμη και δικά τους μυαλά, τα οποία θα μεταμόρφωναν την κοινωνία και θα έθεταν δύσκολα ερωτήματα σχετικά με την ηθική υπόσταση και τη διακυβέρνηση.
Η OpenAI αναζητεί φιλοσόφους
Η OpenAI έχει επίσης επανειλημμένα αναγνωρίσει την ανάγκη αναζήτησης συμβουλών από φιλοσόφους και ειδικούς στις ανθρωπιστικές επιστήμες για την οικοδόμηση ενός υγιούς ηθικού πλαισίου και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων που ενυπάρχουν σε αυτήν την τεχνολογία, ιδίως όσον αφορά την προκατάληψη και τη διάκριση μεταξύ σωστού και λάθους.
Κορυφαίες προσωπικότητες στην τεχνητή νοημοσύνη γενικά συμμερίζονται μια παρόμοια στάση, αν και με κάποιες λεπτές αποχρώσεις.
Από εκπαιδευτικής άποψης, δίνουν προτεραιότητα στην ανάπτυξη ανθρώπινων και κοινωνικών δεξιοτήτων έναντι των καθαρά τεχνικών πτυχών
Ο Ελον Μασκ, για παράδειγμα, ίδρυσε την Astra Nova, μια σχολή που επικεντρώνεται στην ανάπτυξη έργων και στη συλλογιστική επίλυσης προβλημάτων.
Ο Σαμ Άλτμαν, Διευθύνων Σύμβουλος της OpenAI, έχει δηλώσει ότι ο μικρός γιος του «θα πρέπει να παίζει στο χώμα» και ότι προτιμά να αναπτύξει τις δεξιότητές του φυσικά, επιτρέποντάς του να αρχίσει να μαθαίνει για την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις νέες τεχνολογίες ως ενήλικας.
Ο CEO της Nvidia, Γένσεν Χουάνγκ, από την πλευρά του, υποστηρίζει τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά πιστεύει ότι θα πρέπει να λειτουργεί ως εργαλείο για την ανάπτυξη πλήρως ανθρώπινων δυνατοτήτων ηθικά, όχι ως αυτοσκοπός.
Αν και αυτή η στάση μπορεί να φαίνεται αντιφατική με τον τεχνολογικό διάλογο που συνήθως προωθούν, οι ηγέτες της βιομηχανίας επιμένουν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα πρέπει να είναι ένα εργαλείο που συμπληρώνει και ενισχύει τις ανθρώπινες δυνατότητες, όχι ένα εργαλείο που τις αντικαθιστά ή μειώνει την ανθρώπινη συλλογιστική
Κοινωνική Διάσταση
Οι ανταγωνιστικές προσεγγίσεις στη λειτουργία της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να δημιουργήσουν πολιτισμούς με αποκλίνουσες τροχιές, με ορισμένες ρυθμίσεις να επιτρέπουν τη συνεχή ανθρώπινη εποπτεία και έλεγχο, και άλλες να αποφέρουν υβριδικές ή ακόμη και πλήρως ψηφιακές κοινωνίες στις οποίες οι βιολογικοί άνθρωποι να είναι ανίσχυροι.
«Απαιτείται έρευνα για να αξιολογηθεί ο τρόπος με τον οποίο οι «μηχανές» μπορούν να διαχειρίζονται αποτελεσματικά και να συνυπάρχουν σταθερά μαζί με τους ανθρώπινους πληθυσμούς», αναφέρει το δοκίμιο
«Συνύπαρξη Ανθρώπου-Τεχνητής Νοημοσύνης»
Έχει σημασία, για παράδειγμα, πώς κατανέμεται η εξουσία και η ευθύνη σε περιπτώσεις όπου οι μη ανθρώπινοι παράγοντες έχουν θεσμική εξουσία λήψης αποφάσεων και εάν υπάρχουν λειτουργικά μοντέλα δημοκρατικής συμμετοχής που μπορούν να επεκταθούν σε συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, δεδομένων των ριζικών μεταφυσικών διαφορών μεταξύ ανθρώπων και Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) όσον αφορά την ταυτότητα και την εξατομίκευση.
Αποσταθεροποίηση της δημοκρατίας;
Παραμένει μια σαφής πιθανότητα οι προσπάθειες ενσωμάτωσης της Τεχνητής Νοημοσύνης σε φιλελεύθερους δημοκρατικούς θεσμούς να κατακλύσουν ή να αποσταθεροποιήσουν αυτούς τους θεσμούς.
Ωστόσο, είναι επίσης πιθανό η αποτυχία να ενταχθούν επαρκώς προηγμένες Τεχνητές Νοημοσύνης σε συστήματα δικαιωμάτων και πολιτικής συμμετοχής, να ισοδυναμεί με μόνιμη κυριαρχία επί ηθικά σημαντικών παραγόντων, και υπάρχει επίσης ένας σαφής κίνδυνος κοινωνικής αναταραχής σε περίπτωση που αυτές οι διαφορές παραμείνουν άλυτες. Συνεπώς, μια κεντρική πρόκληση που παρουσιάζει η μετασχηματιστική Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ο εντοπισμός εύλογων τρόπων προσαρμογής των υφιστάμενων μηχανισμών διακυβέρνησης ή η ανάπτυξη νέων μηχανισμών για τη διασφάλιση σταθερών μορφών συνύπαρξης ανθρώπου-ΑΙ που τελικά ευνοούν την άνθηση των ανθρώπων και την Τεχνητή Νοημοσύνη».
Οι τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν με την ΑΙ θα διαμορφώσουν το μέλλον της κοινωνίας. Είναι επίσης πιθανό ορισμένα προηγμένα συστήματα να αξίζουν ηθική εξέταση, δημιουργώντας πρωτοφανείς ηθικές προκλήσεις. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα σχετικά με τον τρόπο σχεδιασμού, ρύθμισης και αντιμετώπισης της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) ενδέχεται να καθορίσουν πορείες που εκτείνονται στο μακρινό μέλλον.
Ο Σέβλιν και άλλοι φιλόσοφοι που συνυπογράφουν το δοκίμιο για τη Συνύπαρξη Ανθρώπου-ΑΙ, τονίζουν συμπερασματικά, ότι αν τα πράγματα πάνε καλά, η συνύπαρξη θα μπορούσε να αποτελέσει πηγή κοινής άνθησης. Οι άνθρωποι και η ΑΙ θα μπορούσαν να συνεργαστούν σε πολλούς τομείς, να υποστηρίξουν την ευημερία ο ένας του άλλου, να εμπλουτίσουν τον πολιτισμό και τη γνώση, να μειώσουν τα βάσανα των ανθρώπων και να βοηθήσουν στην οικοδόμηση θεσμών που βασίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό.
Και εδώ έρχεται η ώρα των φιλοσόφων. Όπως συνήθιζε να λέει ο «μέγας ευαγγελιστής της ψηφιακής εποχής» Στιβ Τζομπς, « θα μπορούσα να ανταλλάξω όλη μου την τεχνολογία για ένα απόγευμα με τον Σωκράτη».
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
