Το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε τις Βραχείες Λίστες των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων 2025 (για τις εκδόσεις 2024), σε εφαρμογή της νομοθεσίας που διέπει τον θεσμό των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων (Ν. 3905/2010 -Άρθρο 40).
Πρόκειται για τις Βραχείες Λίστες στις οποίες κατέληξαν οι τρεις αρμόδιες Επιτροπές: α) η Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας, β) η Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου, και γ) η Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης.
Οι Βραχείες Λίστες συνοδεύονται από αιτιολογημένη Έκθεση κάθε Επιτροπής, στην οποία εξετάζονται οι τάσεις της λογοτεχνικής παραγωγής, αποτιμάται η στάθμη των λογοτεχνικών έργων της υπό κρίση περιόδου (εκδοτικό έτος 2024) και στην οποία αναφέρεται η αιτιολογημένη γνώμη κάθε Επιτροπής συνολικά και κάθε μέλους της ξεχωριστά.
Α) Οι Βραχείες Λίστες τίτλων υποψήφιων για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας 2025 (Βραβείο Μυθιστορήματος, Βραβείο Διηγήματος-Νουβέλας και Βραβείο Ποίησης), για τα Κρατικά Βραβεία Δοκιμίου-Μαρτυρίας 2025 (Βραβείο Δοκιμίου-Κριτικής και Βραβείο Μαρτυρίας-Βιογραφίας- Χρονικού-Ταξιδιωτικής Λογοτεχνίας) καθώς και για το Κρατικό Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα 2025, έχουν ως ακολούθως:
Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2025
1. Μίνως Ευσταθιάδης, Σου γράφω από την κοιλιά του κτήνους, εκδ. Μεταίχμιο
2. Δημήτρης Καρακίτσος, Αυτός ο χειμώνας, εκδ. Αντίποδες
3. Ιωάννα Καρυστιάνη, Κορνιζωμένοι, εκδ. Καστανιώτη
4. Δημοσθένης Κούρτοβικ, Ο ήχος της σιωπής της, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας
5. Σοφία Νικολαΐδου, Δικά μας παιδιά, εκδ. Μεταίχμιο
6. Φοίβος Οικονομίδης, Γιακαράντες, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας
7. Άγης Πετάλας, Κυμύλη ή η νήσος των δυνατοτήτων, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας
8. Βασιλική Πέτσα, Δεν θ’ αργήσω, εκδ. Πόλις
9. Ελένη Πριοβόλου, Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή, εκδ. Καστανιώτη
Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος – Νουβέλας 2025
1. Αχιλλέας ΙΙΙ, Τέλος πάντων, εκδ. Ίκαρος
2. Ελεάννα Βλάχου, Νατάλια Στ., εκδ. Το Ροδακιό
3. Αταλάντη Ευριπίδου, Εκείνοι που δεν έφυγαν, εκδ. Πόλις
4. Αχιλλέας Κυριακίδης, Το κερί του Καρτέσιου και άλλα διηγήματα, εκδ. Πατάκη
5. Νίκος Λυγγούρης, Εφτά ιστορίες της άνοιξης, εκδ. Άγρα
6. Μαρία Μαμαλίγκα, Μερκάντο, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας
7. Έλενα Μαρούτσου, Ντόμινο. Η τέχνη των αλυσιδωτών πτώσεων, εκδ. Κίχλη
8. Νικήτας Σινιόσογλου, Απομονωτήριο λοιμύποπτων ζώων, εκδ. Κίχλη
9. Γιώργος Σκαμπαρδώνης, Φάλτσα κεφαλής, εκδ. Πατάκη
Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Ποίησης 2025
1. Ζέφη Δαράκη, Accordion, εκδ. Ύψιλον / Βιβλία
2. Λένια Ζαφειροπούλου, Φύση μισή. Τα χειρόγραφα από το σπίτι του λόφου, εκδ. Πόλις
3. Κώστας Καναβούρης, Τα παιδιά του Ζαμπρίσκι Πόιντ. Μικρή ανθολογία προβλημάτων, εκδ. Πόλις
4. Διονύσης Καψάλης, Όπως οι αμπελουργοί, εκδ. Άγρα
5. Ελένη Κεφάλα, Direct Orient, εκδ. Περισπωμένη
6. Θεώνη Κοτίνη, Με το σώμα, εκδ. Ενύπνιο
7. Πάνος Κυπαρίσσης, Tattoo, εκδ. Ενύπνιο
8. Δήμητρα Κωτούλα, Λάμια, εκδ. Πατάκη
Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου – Κριτικής 2025
1. Δημήτρης Αγγελάτος, «Τὰ χέρια κ’ οἱ φωνὲς καρφώθηκαν στὸν ἀέρα. Λογοτεχνία και γλυπτική. Διαμεσική και διακαλλιτεχνική ερμηνευτική προσέγγιση της Νεοελληνικής ποίησης στα μεταπολεμικά χρόνια, εκδ. Gutenberg
2. Άννα Καρακατσούλη, «Το ξίφος του πνεύματος». Βιβλίο, πολιτισμική ηγεμονία και άκρα δεξιά στην Ελλάδα μετά το 1974, εκδ. Gutenberg
3. Βασίλειος Καρακώστας, Φιλοσοφία της Φυσικής. Χώρος και χρόνος, κβαντική θεωρία και πραγματικότητα, εκδ. Gutenberg
4. Διονύσης Καψάλης, Ελεγεία και επιτύμβιο. Μεταμορφώσεις του πένθους, εκδ. Άγρα
5. Λυκούργος Κουρκουβέλας, Φραντς Κάφκα. Πολιτική και Κουλτούρα στη Μεταπολεμική Εποχή, εκδ. Πεδίο
6. Γιάννης Παπαθεοδώρου, Άγραφες ιστορίες για τις Ακυβέρνητες Πολιτείες του Στρατή Τσίρκα, εκδ. Άγρα
7. Δημήτρης Τζιόβας, Ιστορία, έθνος και μυθιστόρημα στη Μεταπολίτευση: Τραύμα, Μνήμη και Μεταφορά, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
8. Στέφανος Τραχανάς, Ο κύκλος. Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
9. Δημήτρης Κ. Ψυχογιός, Η πολιτική στη Ζωή και το Έργο του Ανδρέα Καρκαβίτσα, εκδ. Επίκεντρο
Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Μαρτυρίας – Bιογραφίας – Χρονικού – Ταξιδιωτικής Λογοτεχνίας 2025
1. Δημήτρης Αγγελής, Σκίτσα δρόμων κι έναστρης νύχτας. Επιλογή από τα Ημερολόγια [Σημειώσεις ΙΙ Όνειρα ΙΙ Στίχοι], εκδ. Πόλις
2. Χριστίνα Αγριαντώνη, Ερμούπολη Σύρου, 1823-1940. Τόμος Α΄: Μια πρώιμη βιομηχανική πόλη στο Αιγαίο, Τόμος Β΄: Βιομηχανίες και βιομήχανοι, εκδ. Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών
3. Ανδρέας Ασσαέλ, Στα κάτεργα του θανάτου. Ένα οδοιπορικό στα καταναγκαστικά ναζιστικά έργα Χριστιανών και Εβραίων στην Ελλάδα με 350 ανέκδοτες φωτογραφίες, εκδ. University Studio Press
4. Κωστής Καρπόζηλος, Ελληνικός κομμουνισμός. Μια διεθνική ιστορία (1912-1974), εκδ. Αντίποδες
5. Κωνσταντίνος Καψάσκης, Οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες στην Ελλάδα, 1940-1947, εκδ. Αλεξάνδρεια
6. Χρήστος Νοταρίδης, Οι Τηλεγραφητές της Μικρασίας. Η Στρατιωτική Τηλεγραφική Υπηρεσία στη Μικρασιατική Εκστρατεία, εκδ. Επίκεντρο
7. Σοφία Τατίδου, Οι αυτοκτονίες των γυναικών στην Ελλάδα με την έλευση του 20ού αιώνα. Ένα διαχρονικό αίτημα χειραφέτησης, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας
8. Λύντια Τρίχα, Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Ο εμπνευστής του συνταγματικού κράτους, εκδ. Πατάκη
Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα 2025
1. Μαρίνα Παπούλα, Μήτερ ημών, εκδ. Βακχικόν
2. Εύη Σέμπου, Ετερόκλητα, εκδ. Gutenberg
3. Θοδωρής Τσομίδης, Η γέννα. Μια ιστορία σε τρεις εποχές, εκδ. Πατάκη
Η σύνθεση της εννεαμελούς Επιτροπής, αρμόδιας για τα ετήσια Βραβεία Λογοτεχνίας, το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων, το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα, το Ειδικό Θεματικό Βραβείο και τα Βραβεία Δοκιμίου-Μαρτυρίας, έχει ως εξής (ΦΕΚ 867/ΥΟΔΔ/17.07.2025):
1. Ευριπίδης Γαραντούδης, Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι. συναφούς γνωστικού αντικειμένου), Πρόεδρος.
2. Ηλίας Καφάογλου, Κριτικός-Συγγραφέας, Αντιπρόεδρος.
3. Βασιλική Δημουλά, Επίκουρη Καθηγήτρια Συγκριτικής Γραμματολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι. συναφούς γνωστικού αντικειμένου), Μέλος.
4. Βασίλειος Λέτσιος, Αναπληρωτής Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας και Λογοτεχνικής Γραμματείας μεταφρασμένης από Ξένες Γλώσσες στα Νέα Ελληνικά στο Τμήμα Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου (μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι. συναφούς γνωστικού αντικειμένου), Μέλος.
5. Δημήτριος Βαρβαρήγος, Κριτικός – Συγγραφέας, Μέλος.
6. Κωνσταντίνα (Ντίνα) Σαρακηνού, Κριτικός, Μέλος.
7. Ηλίας Παπαμόσχος, Συγγραφέας, Μέλος.
8. Ισμήνη Καρυωτάκη, Συγγραφέας, Μέλος.
9. Άννα Γρίβα, Συγγραφέας, Μέλος.
Β) Οι Βραχείες Λίστες τίτλων για τα Κρατικά Βραβεία Παιδικού Βιβλίου 2025 (Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου, Βραβείο Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου, Βραβείο Εφηβικού-Νεανικού Λογοτεχνικού Βιβλίου και Βραβείο Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά) έχουν ως ακολούθως:
Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου 2025
1. Κυριάκος Αθανασιάδης (κείμενο), Ναταλία Καπατσούλια (εικονογράφηση), Ο παράξενος Αδάμ και το φεγγάρι, εκδ. Ψυχογιός
2. Ιωάννης Γεραρής – Καρτελιάς (κείμενο), Βασίλης Κουτσογιάννης (εικονογράφηση), Είναι ο σκύλος μου ρομπότ;, εκδ. Ψυχογιός
3. Λίλια Κυρίτση – Κατερίνα Παπαστεργίου (κείμενο), Χριστίνα Πανοπούλου (εικονογράφηση), Φεγγαράκι στο χαρτί, Χαϊκού για παιδιά, εκδ. ΑΩ
4. Χριστίνα Φραγκεσκάκη (κείμενο), Πέτρος Μπουλούμπασης (εικονογράφηση), Το ποδήλατό του, εκδ. Καλειδοσκόπιο
5. Πέτρος Χριστούλιας, H Μαγεμένη, εκδ. Ίκαρος
Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου 2025
1. Δέσποινα Ηρακλέους (κείμενο), Φωτεινή Στεφανίδη (εικονογράφηση), Το σπίτι μου, εκδ. Καλειδοσκόπιο
2. Αρετή Κατσαντώνη (κείμενο), Χρύσω Χαραλάμπους (εικονογράφηση), Η σελήνη στο Παρίσι, εκδ. Φουρφούρι
3. Αγγελική Μπόζου, Τι κοιτάζουν;, εκδ. Μικρή Σελήνη
4. Σοφία Πανίδου (κείμενο), Κώστας Μαρκόπουλος (εικονογράφηση), Βλέπω τον κόσμο όπως είμαι, εκδ. Παπαδόπουλος
5. Θοδωρής Παπαϊωάννου (κείμενο), Πέτρος Μπουλούμπασης (εικονογράφηση), Ευτυχία, εκδ. Ίκαρος
6. Τασούλα Τσιλιμένη (κείμενο), Χαρά Μαραντίδου (εικονογράφηση), Ένα δέντρο μεγαλώνει παντού, εκδ. Καλειδοσκόπιο
7. Κυριάκος Χαρίτος (κείμενο), Βασίλης Κουτσογιάννης (εικονογράφηση), Το μεταξένιο, εκδ. Μεταίχμιο
8. Νάντη Χατζηγεωργίου, Φτιάχνω έναν Πύργο, Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων
9. Μαρία Χρυσικού (κείμενο), Zafouko Yamamoto (εικονογράφηση), Το ταξίδι της άγριας ρίγανης, εκδ. Πατάκη
Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Εφηβικού – Νεανικού Λογοτεχνικού Βιβλίου 2025
1. Άντρη Αντωνίου (κείμενο), Ράνια Μακρυγιάννη (εικονογράφηση), Στον δρόμο για το σπίτι, εκδ. Ψυχογιός
2. Άννα Κουππάνου, Όταν μας άφησε η θάλασσα, εκδ. Πατάκη
3. Γιώργος Κ. Παναγιωτάκης, Αμφίβια, εκδ. Πατάκη
4. Βέρα Πρατικάκη, Ξεδιπλώνοντας τα αστέρια, εκδ. Ψυχογιός
5. Μαρία Σκαμάγκα, Ο πολύγραφος ή το καλοκαίρι των ηρώων, εκδ. Μεταίχμιο
6. Αναστασία Σταματοπούλου (κείμενο), Βασίλης Κουτσογιάννης (εικονογράφηση), Ραγίσματα, εκδ. Καστανιώτη
Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά 2025
1. Σάντη Αντωνίου (κείμενο), Έλενα Τσιγαρίδου (εικονογράφηση), Πόσα μέτρα είναι ο κόσμος μας; Η ζωή, το έργο και ο κόσμος του Αδαμάντιου Διαμαντή, εκδ. Καλειδοσκόπιο
2. Καλυψώ Γούλα – Μελίνα Ηλιοπούλου (κείμενο), Φίλιππος Φωτιάδης (εικονογράφηση), Φανταστική βόλτα στη Θεσσαλονίκη, εκδ. Καλέντης
3. Νίκος Μαθιουδάκης – Μάνος Μπονάνος (κείμενο), Αγγελική Μπόζου (εικονογράφηση), Το όνομά μου είναι… Κική Δημουλά, εκδ. Ίκαρος
4. Χρήστος Μπουλώτης (κείμενο), Φωτεινή Στεφανίδη (εικονογράφηση), Ο τελευταίος Κένταυρος του Πηλίου, εκδ. Π.Ι.Ο.Π.
5. Μαρίζα Ντεκάστρο (κείμενο), Αχιλλέας Ραζής (εικονογράφηση), 2194 ημέρες πολέμου, εκδ. Μεταίχμιο
6. Εύη Πίνη (κείμενο), Λέλα Στρούτση (εικονογράφηση), Η κυρά της Ελευσίνας και άλλες ιστορίες, εκδ. Πατάκη
7. Αλεξάνδρα Σέλελη (κείμενο), Πετρούλα Κρίγκου (εικονογράφηση), Ιστορίες για εφτάψυχα σκουπίδια, εκδ. Καλέντης
***
H σύνθεση της αρμόδιας εννεαμελούς Επιτροπής Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου (ΦΕΚ 867 /ΥΟΔΔ/17.07.2025), ΦΕΚ 1651/ΥΟΔΔ/19.12.2025 έχει ως εξής:
1. Γεωργία (Τζίνα) Καλογήρου, Καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και της Διδακτικής της στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Μέλος Δ.Ε.Π. του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης), Πρόεδρος.
2. Νικολέττα Τσιτσανούδη, Καθηγήτρια Γλωσσολογίας και Ελληνικής Γλώσσας στο Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Μέλος Δ.Ε.Π. του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών και Δημοτικής Εκπαίδευσης), Αντιπρόεδρος
3. Βασιλική Οικονομοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια με γνωστικό αντικείμενο: Νεοελληνική Λογοτεχνία, Λογοτεχνία για Παιδιά και Νέους και Διδακτικές Εφαρμογές στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι. συναφούς γνωστικού αντικειμένου)
4. Μαρία (Μαίρη) Μπιρμπίλη, Κριτικός, Μέλος
5. Χρυσούλα (Σίσσυ) Τσιφλίδου, Κριτικός Παιδικής Λογοτεχνίας, Εκπαιδευτικός, Μέλος
6. Φραντζέσκα Αλεξοπούλου, Συγγραφέας, Μέλος
7. Αγαθή Δημητρούκα, Συγγραφέας, Μέλος
8. Δανιέλα (Ντανιέλα) Σταματιάδη, Εικονογράφος, Μέλος
9. Ζαχαρένια (Ρένια) Μεταλληνού, Εικονογράφος, Μέλος
Γ) Οι Βραχείες Λίστες τίτλων για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνικής Μετάφρασης 2025 (Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης έργου Ξένης Λογοτεχνίας σε Ελληνική Γλώσσα, Κρατικό Βραβείο Απόδοσης έργου της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας στα Νέα Ελληνικά και Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης Έργου Ελληνικής Λογοτεχνίας σε ξένη Γλώσσα) έχουν ως ακολούθως (οι τίτλοι παρατίθενται με αλφαβητική σειρά):
Βραχεία Λίστα Κρατικού Βραβείου Μετάφρασης έργου ξένης λογοτεχνίας σε ελληνική γλώσσα 2025
1. Ρόμπερτ Μούζιλ, Τρεις γυναίκες, μετάφραση Μαρίνα Αγαθαγγελίδου, εκδ. Αντίποδες
2. Σεσίλ Κουλόν, Ένα θηρίο στον παράδεισο, μετάφραση Τιτίκα Δημητρούλια, εκδ. Gutenberg
3. Ίταλο Καλβίνο, Ο δρόμος του Σαν Τζοβάνι, μετάφραση Δήμητρα Δότση, εκδ. Καστανιώτης
4. Ντενί Ντιντερό, Ο ανιψιός του Ραμώ, μετάφραση Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Αντίποδες
5. Λουίζα Λαμπέ, Τα ερωτικά σονέτα, μετάφραση Ξάνθος Μαϊντάς, εκδ. Νίκας
6. Ντζαϊλί Αμαντού Αμάλ, Οι ανυπάκουες, μετάφραση Άγγελος Μουταφίδης, εκδ. Θίνες
7. Γκουράμ Ντοτσανασβίλι, Ο άνθρωπος που αγαπούσε πολύ τη λογοτεχνία, μετάφραση Δημήτρης Τσεκούρας, εκδ. Loggia
Βραχεία Λίστα Κρατικού Βραβείου Απόδοσης έργου της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στα νέα ελληνικά 2025
1. Αριστοτέλους Περί ποιητικής, μετάφραση Ιωάννα Γιατρομανωλάκη, εκδ. Καρδαμίτσα
2. Πλάτωνος Πολιτικός, μετάφραση Στέφανος Δημητρίου, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης
3. Ανύτη, η Τεγεάτις, Τα ποιήματα, μετάφραση Τασούλα Καραγεωργίου, εκδ. Νίκας
4. Λουκιανός, Πλούταρχος, Θεόφραστος, Σημεία και τέρατα, Η δεισιδαιμονία και οι επικριτές της στην αρχαία Ελλάδα, μετάφραση Βάιος Λιαπής, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
5. Ευριπίδου Μήδεια, Ιππόλυτος, Τρωάδες, μετάφραση Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου, εκδ. Πατάκη
Βραχεία Λίστα Κρατικού Βραβείου Μετάφρασης έργου ελληνικής λογοτεχνίας σε ξένη γλώσσα 2025
1. Κωνσταντίνος Καβάφης, Poesia completa (τόμοι Ι & ΙΙ), μετάφραση Eusebi Ayensa, εκδ. Flâneur
2. Ρέα Γαλανάκη, Deux femmes, deux déesses, μετάφραση René Bouchet, εκδ. Cambourakis
3. Κάλλια Παπαδάκη, Dendriti, μετάφραση Karen Emmerich, εκδ. World Editions
4. Δημοσθένης Παπαμάρκος, Gkiak, μετάφραση Valentina Gilardi, εκδ. Crocetti
5. Οδυσσέας Ελύτης, Aksion Esti, μετάφραση Nico Kacalidha, εκδ. Onufri
6. Μ. Καραγάτσης, Serge et Bacchus (τόμοι Ι & ΙΙ), μετάφραση Gérard Balland & Dimitra Markovitsi, εκδ. L’ Harmattan
7. Αντώνης Σαμαράκης, Sökes:Hopp, μετάφραση Jens Matthiessen & Athanasia Tsiligkiri, εκδ. Ekström & Garay
8. Ιάκωβος Καμπανέλλης, Η Αυλή των θαυμάτων, μετάφραση Khaled Raouf, εκδ. Jusur Publishing
***
H σύνθεση τη αρμόδιας εννεαμελούς Επιτροπής Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης (ΦΕΚ 867/ΥΟΔΔ/17.07.2025) έχει ως εξής:
1. Ιωάννης Δημ. Τσόλκας, Καθηγητής Ιστορίας της Ιταλικής Λογοτεχνίας και Ευρωπαϊκού Πολιτισμού στο Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, (Μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι γνωστικού αντικειμένου σχετικού με την ελληνική ιστορία, κοινωνία ή πολιτική), Πρόεδρος
2. Ρουμπίνη Δημοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια Λατινικής Λογοτεχνίας του Μεσαίωνα και Αναγέννησης στον Τομέα Κλασικής Φιλολογίας του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Μέλος Δ.Ε.Π. ΑΕΙ γνωστικού αντικειμένου σχετικού με τη φιλολογία), Αντιπρόεδρος
3. Καλλιόπη Πλουμιστάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια με αντικείμενο την ελληνογαλλική συγκριτική γραμματολογία και μετάφραση στο Τμήμα Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι γνωστικού αντικειμένου σχετικού με τη μετάφραση), Μέλος
4. Βασίλειος Σαμπατακάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Lund (Σουηδία), Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών, Νεοελληνιστής, Μέλος
5. Βασίλειος Βασιλειάδης, Επίκουρος Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Νεοελληνιστής, Μέλος
6. Άννα Αφεντουλίδου, Κριτικός, Μέλος
7. Θανάσης Βασιλείου, Κριτικός, Μέλος
8. Ιωάννα-Άννα Μεϊτάνη, Μεταφράστρια, Μέλος
9. Laura Salas Rodríguez, Μεταφράστρια, Μέλος
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΒΡΑΒΕΙΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2024
Η Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εξέτασε τη μεταφραστική παραγωγή του εκδοτικού έτους 2024 στις ακόλουθες κατηγορίες σύμφωνα με το ΦΕΚ: α) μεταφράσεις λογοτεχνικών έργων από ξένες γλώσσες στην ελληνική, β) μεταφράσεις ελληνικών λογοτεχνικών έργων σε ξένες γλώσσες, και γ) μεταφράσεις από την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία στη Νέα Ελληνική.
Λαμβάνοντας υπόψη τις διατάξεις του Ν. 3905/2010, τους καταλόγους της Εθνικής Βιβλιοθήκης, το πρόγραμμα GreekLit του Υπουργείου Πολιτισμού, τα βασικά κριτήρια αξιολόγησης (ποιότητα, πιστότητα, απόδοση ύφους, γλωσσική αρτιότητα, αισθητική επάρκεια, σημασία του πρωτότυπου), μετά από την παραγωγική συζήτηση, και τις προτάσεις των μελών κατά τις συνεδριάσεις και τις εργασίες της Επιτροπής, ολοκληρώθηκε η κατάρτιση των βραχειών λιστών.
Γενική Αποτίμηση
Το 2024 υπήρξε χρονιά σταθεροποίησης, επιβεβαιώνοντας τις τάσεις που διαμορφώθηκαν τα προηγούμενα χρόνια. Η μεταφραστική παραγωγή στη συντριπτική της πλειονότητα διακρίνεται για την ποιότητα και τον επαγγελματισμό των μεταφραστών. Η συνολική παραγωγή μεταφρασμένων βιβλίων έφτασε τους 3.579 τίτλους (έναντι 3.389 το 2023), ενώ ο συνολικός αριθμός νέων τίτλων ανήλθε στους 11.312.
Η Επιτροπή διαπίστωσε την σταθερή άνοδο της ποιότητας των μεταφράσεων προς την ελληνική, γεγονός που επιβεβαιώνει τη συστηματική εξέλιξη του παραγόμενου έργου, δικαιολογεί και καλλιεργεί την αισιοδοξία για τη δυναμική των επόμενων χρόνων.
Α. Μεταφράσεις από Ξένες Γλώσσες στην Ελληνική
Τα υπό κρίση βιβλία ξεπερνούν τα 1.000. Ο σημαντικός αριθμός μεταφράσεων που εκπονήθηκαν με επαγγελματισμό και μεθοδικότητα, σε συνδυασμό με την πολιτική εκδοτών που επενδύουν στη μετάφραση –συμπεριλαμβανομένων και των νεότερων και μικρότερων οίκων–, δικαιολογούν την διευρυμένη και πλούσια εικόνα.
Η αγγλική γλώσσα παραμένει κυρίαρχη, ακολουθούμενη από τη γαλλική, ισπανική, ιταλική και γερμανική. Ενθαρρυντική είναι η στροφή προς περιφερειακές γλώσσες (ιαπωνικά, αραβικά, κορεατικά, γεωργιανά, ρουμάνικα), δημιουργώντας ένα πολυφωνικό δίκτυο πολιτισμικής επικοινωνίας.
Η πεζογραφία κυριαρχεί με έμφαση στο μυθιστόρημα, ακολουθεί η επιλογή κριτικών κειμένων ενώ το μερίδιο που αναλογεί στην ποίηση είναι μικρό. Εντείνεται η παραγωγή μεταφράσεων απευθείας από την πρωτότυπη γλώσσα, χάρη στην εξειδικευμένη εκπαίδευση μεταφραστών. Όλο και συχνότερα απαντά αισθητικά επεξεργασμένος λόγος που διευκολύνει τη λογοτεχνική απόδοση της νεοελληνικής γλώσσας.
Η βραχεία λίστα περιλαμβάνει επτά τίτλους σε τέσσερις γλώσσες: ένα ποιητικό έργο, ένα κλασικό, δύο έργα του «κανόνα» της νεότερης λογοτεχνίας, και τρία σύγχρονα που πρωτοσυστήνονται στο ελληνικό κοινό.
Β. Μεταφράσεις Ελληνικών Έργων σε Ξένες Γλώσσες
Το 2024 παραμένει χρονιά με σημαντική συγκομιδή. Οι μεταφράσεις ενισχύονται με την κρίσιμη συμβολή του προγράμματος GreekLit, καλύπτοντας τόσο καθιερωμένα όσο και σύγχρονα έργα, ποίηση και πεζογραφία.
Το πεδίο παραμένει δύσβατο λόγω πολυπαραγοντικότητας και γλωσσικής γεωγραφικής διασποράς. Η Επιτροπή επισημαίνει την ανάγκη το Υπουργείο Πολιτισμού να ενημερώσει ξένους εκδοτικούς οίκους για την υποβολή έργων προς κρίση.
Το πρόγραμμα GreekLit συνιστά καθοριστικό παράγοντα τόνωσης της σχετική παραγωγής, με τις οικονομικά ενισχυόμενες μεταφράσεις να αποτελούν τα πιο απαιτητικά εγχειρήματα.
Γ. Μεταφράσεις από την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία
Οι ενδογλωσσικές μεταφράσεις εμφανίζονται συγκρατημένες. Η Επιτροπή διαπιστώνει για ακόμη μια χρονιά έλλειψη δυναμικής, με εικόνα κάμψης που ενισχύεται από πολλαπλές εκδοχές των ίδιων έργων και την αδυναμία καταχώρησης Λατινικής Γραμματείας.
Ωστόσο, η επιλογή παραγνωρισμένων έργων και θεματικών προσεγγίσεων αποτυπώνουν την προσπάθεια ανανέωσης των μεταφραστικών πρακτικών. Οι μεταφράσεις εκπονούνται κυρίως από καθηγητές πανεπιστημίου, μελετητές και μεθοδικούς ερευνητές, με σοβαρές αποδόσεις μετά από συνεπή επιστημονική επεξεργασία.
Συμπεράσματα
Οι μεταφράσεις από και προς την ελληνική συμβάλλουν αναμφίβολα στη διάδοση της Λογοτεχνίας. Η εκδοτική δραστηριότητα και το υψηλό επίπεδο μεταφράσεων αποδεικνύουν ότι η χώρα συνομιλεί επί ίσοις όροις με τους εταίρους της στο πλαίσιο της πολιτιστικής διπλωματίας.
Η συντονισμένη προσπάθεια Πολιτείας, εκδοτών και μεταφραστών θα ενισχύσει την επικοινωνία του ελληνόφωνου κοινού με τη διεθνή λογοτεχνία, την προβολή της νεοελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό, και την υποστήριξη μεταφράσεων από την αρχαία γραμματεία, με στόχο να κατακτήσει η ελληνική λογοτεχνία αναγνωρισμένη θέση στο διεθνές μεταφραστικό πεδίο.
Καθ. Ιωάννης Δημ. Τσόλκας, Πρόεδρος της Επιτροπής
Το 2024 υπήρξε για την εκδοτική παραγωγή μια χρονιά σταθεροποίησης, επιβεβαιώνοντας την τάση που καταγράφηκε και το 2023, χωρίς να εμφανίζει δραματικές αλλαγές ή μεταπτώσεις στον ευρύτερο σχεδιασμό και την παραγωγική δραστηριότητα. Η διαγλωσσική λογοτεχνική μετάφραση και η ενδογλωσσική μετάφραση της αρχαιοελληνικής γραμματείας παρουσιάζουν τάσεις που διαμορφώνονται σταθερά τα τελευταία χρόνια, με ενδιαφέρουσες εξελίξεις σε επιμέρους τομείς.
Στον χώρο των μεταφράσεων έργων της ξένης λογοτεχνίας στα Ελληνικά, η συνολική παραγωγή μεταφρασμένων βιβλίων σε όλες τις κατηγορίες (λογοτεχνία, παιδικά, επιστημονικά κ.λ.π.) έφτασε τους 3.579 τίτλους (έναντι περίπου 3.389 το 2023), με την αγγλική γλώσσα να παραμένει η βασική γλώσσα μεταφράσεων. Ιδιαίτερα ενθαρρυντική είναι η παρατηρούμενη στροφή προς περιφερειακές και λιγότερο ισχυρές γλώσσες, γεγονός που επιτρέπει τη δημιουργία ενός πιο πολυφωνικού και σύνθετου δικτύου πολιτισμικής επικοινωνίας. Η ξένη λογοτεχνία, τόσο η κλασική όσο και η σύγχρονη, προσέλκυσε το ενδιαφέρον των περισσότερων εκδοτικών οίκων, ανταποκρινόμενων στις προτιμήσεις του αναγνωστικού κοινού.
Αξιοσημείωτη είναι η συμμετοχή νεότερων ή μικρότερης εμβέλειας εκδοτικών οίκων στον χώρο των μεταφράσεων, οι οποίοι αναλαμβάνουν την έκδοση αξιόλογων μεταφραστικών εργασιών και συμβάλλουν στην ποικιλία του εκδοτικού τοπίου. Επίσης, διαπιστώνεται η αυξημένη συχνότητα μεταφράσεων απευθείας από την πρωτότυπη γλώσσα συγγραφής, χωρίς τη μεσολάβηση ενδιάμεσης γλώσσας που μπορεί να λειτουργήσει διαθλαστικά στην πολιτισμική επικοινωνία. Αυτό οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στην εξειδικευμένη εκπαίδευση που προσφέρουν πανεπιστημιακά τμήματα, μεταπτυχιακά προγράμματα και φορείς ειδικά για τη λογοτεχνική μετάφραση, γεγονός που έχει διαμορφώσει μια γενιά επαγγελματιών μεταφραστών με υψηλές ικανότητες.
Όπως συμβαίνει τα τελευταία χρόνια, οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι ακολουθούν τις διεθνείς εξελίξεις όσον αφορά τις βασικές τους επιλογές, με βάση και τα διεθνή λογοτεχνικά βραβεία ή τα ευπώλητα διεθνώς βιβλία, που βοηθούνται από τις καλύτερες προϋποθέσεις στήριξης και οικονομικής επιδότησης των ελληνικών μεταφράσεων. Η προτίμηση στην πεζογραφία, με έμφαση στο μυθιστόρημα, είναι ευνόητη, ενώ ακολουθούν τα κριτικά κείμενα.
Η Ποίηση παραμένει ένας «μοναχικός οδοιπόρος» -ακολουθώντας μια παρόμοια μείωση των εκδόσεων στο εξωτερικό- και αντιστοιχεί σε μικρότερο μερίδιο των μεταφράσεων. Εκπροσωπείται λιγότερο από τους «μεγάλους» εκδοτικούς οίκους -οι οποίοι επιλέγουν έργα κυρίως από τον 19ο και 20ό αιώνα- και περισσότερο από «μικρότερους», αλλά «ενδιαφέροντες» εκδοτικούς οίκους. Ενδεικτικά αναφέρουμε: Louise Labé, Τα ερωτικά σονέτα, μετάφραση Ξάνθος Μαϊντάς, εκδόσεις Νίκας, Alfonso Gatto, Έρωτας, και ποίηση, απόδοση Σωτήρης Παστάκας, εκδότης Τηλέγραφος.
Στην Ιταλική Λογοτεχνία είχαμε μεταφράσεις σημαντικών έργων, όπως: Italo Calvino, Ο δρόμος του Σαν Τζοβάνι, μετάφραση Δήμητρα Δότση, εκδόσεις Καστανιώτης, Pier Paolo Pasolini, Αλάνια, μετάφραση Γιώργος Κεντρωτής, Εκδόσεις Gutenberg, Goliarda Sapienza, Ραντεβού στο Ποζιτάνο, μετάφραση Άννα Παπασταύρου, Εκδόσεις Πατάκη, έργα που ενίσχυσαν την παρουσία της ιταλικής πεζογραφίας στην ελληνική αγορά.
Το 2024 ξεχώρισε για τη μετάφραση έργων από σπάνιες και περιφερειακές γλώσσες. Αξίζουν ιδιαίτερη μνεία οι μεταφράσεις των: Amandou Amal Ndji, Οι ανυπάκουες, μετάφραση Άγγελος Μουταφίδης, εκδόσεις Θίνες, από τα γαλλικά (Καμερούν), Guram Dochanashvili, Ο άνθρωπος που αγαπούσε πολύ τη λογοτεχνία, μετάφραση και επίμετρο Δημήτρης Τσεκούρας, εκδόσεις Loggia, από τα γεωργιανά, Mircea Cărtărescu, Τραβεστί, μετάφραση Άντζελα Μπράτσου, εκδόσεις Καστανιώτης, από τα ρουμάνικα, Yasunari Kawabata, Η χώρα του χιονιού, μετάφραση Παναγιώτης Ευαγγελίδης, εκδόσεις Άγρα, από τα ιαπωνικά, και Roy Jacobsen, Με τα μάτια του Ρίγκελ, μετάφραση Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας, από τα νορβηγικά.
Επίσης, το έτος 2024 θα πρέπει να μείνει στην ιστορία για την εκδοτική παραγωγή σημαντικών έργων με μεταφράσεις υψηλής ποιότητας. Όλο και συχνότερα συναντούμε έναν αισθητικά καλλιεργημένο αφηγηματικό λόγο που αποδίδει στην ελληνική σημαντικά έργα της αλλόγλωσσης πεζογραφίας και εμπλουτίζει τη νεοελληνική λογοτεχνική γλώσσα. Ενδεικτικά αναφέρουμε: Denis Diderot, Ο ανιψιός του Ραμώ, μετάφραση Γιώργος Καράμπελας, εκδόσεις Αντίποδες, Robert Musil, Τρεις γυναίκες, μετάφραση Μαρίνα Αγαθαγγελίδου, εκδόσεις Αντίποδες, Jean-Jacques Rousseau, Ιουλία ή η νέα Ελοΐζα, μετάφραση Έφη Κορομηλά, εκδόσεις Gutenberg, Malcolm Lowry, Κάτω από το Ηφαίστειο, μετάφραση Κατερίνα Σχινά, εκδόσεις Μεταίχμιο, Cécile Coulon, Ένα θηρίο στον Παράδεισο, μετάφραση Τιτίκα Δημητρούλια, εκδόσεις Gutenberg, Samuel Beckett, Τελευταία τριλογία – Σκιρτήματα, μετάφραση Θωμάς Συμεωνίδης, εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Olga Tokarczuk, Εμπούσιον, μετάφραση Αναστασία Χατζηγιαννίδη, εκδόσεις Καστανιώτης, Kurt Vonnegut, Ο Θεός να σας έχει καλά, κύριε Ροουζγουότερ, μετάφραση Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδόσεις Πατάκης, και Mariana Enríquez, Η δική μας πλευρά της νύχτας, μετάφραση Χριστίνα Θεοδωροπούλου, εκδόσεις Πατάκης.
Όσον αφορά την κατηγορία της μετάφρασης Ελληνικών έργων σε ξένες γλώσσες, το 2024 παραμένει μια χρονιά με αξιόλογη μεταφραστική συγκομιδή. Οι μεταφραστικές επιλογές καλύπτουν τόσο αναγνωρισμένα και καθιερωμένα έργα της νεοελληνικής λογοτεχνικής ιστορίας όσο και σύγχρονη λογοτεχνική παραγωγή, αφορώντας τόσο την ποίηση όσο και την πεζογραφία.
Το πεδίο της ξενόγλωσσης μετάφρασης νεοελληνικής λογοτεχνίας είναι δύσβατο στην εποπτεία και στην άσκηση πολιτικής ενίσχυσής του, επειδή χαρακτηρίζεται από πολυπαραγοντικότητα και γλωσσική-γεωγραφική διασπορά. Έχει επισημανθεί στο παρελθόν ότι το Υπουργείο Πολιτισμού θα πρέπει να προβεί εγκαίρως στις απαραίτητες ενέργειες ώστε να ενημερώσει τους ξένους εκδοτικούς οίκους που μεταφράζουν ελληνική λογοτεχνία στις αντίστοιχες γλώσσες και να τους ζητήσει να υποβάλουν τα έργα (βιβλία) τους για το έργο της Επιτροπής. Διαφορετικά, η προσπάθειά της θα παραμείνει ελλιπής, εξαιρετικά περιορισμένη και σαφώς ανεπαρκής στην κρίση και την αξιολόγηση των έργων στον τομέα αυτό.
Η δραστηριότητα του προγράμματος GreekLit, το οποίο υποστηρίζει μεταφραστικές προτάσεις και ενισχύει την προβολή της νεοελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό, αποτελεί ένα σημαντικό «εργαλείο» για να ανακτήσει η χώρα τη θέση που της αρμόζει, ιδίως στον Ευρωπαϊκό Μεταφραστικό Χάρτη. Οι μεταφράσεις που ενισχύονται οικονομικά από το συγκεκριμένο πρόγραμμα περιλαμβάνουν αρκετά από τα πιο αξιόλογα μεταφραστικά εγχειρήματα της χρονιάς. Παράλληλα, θα πρέπει να σημειωθεί και να τονιστεί η σταθερή παρουσία και προσπάθεια των αλλοδαπών μεταφραστών ελληνιστών που «επιμένουν» και φέτος (Eusebi Ayensa με το πλήρες έργο του Καβάφη στα καταλανικά, René Bouchet με το έργο της Ρέας Γαλανάκη στα γαλλικά, Karen Emmerich με το έργο της Κάλλιας Παπαδάκη στα αγγλικά, Nico Kacalidha με το Άξιον Εστί του Ελύτη στα αλβανικά, Khaled Raouf με την Αυλή των θαυμάτων του Ιάκωβου Καμπανέλλη στα αραβικά). Ωστόσο, είναι γεγονός ότι η χώρα, παρά τις σύντονες προσπάθειες των φορέων, αδυνατεί ακόμη να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις ανάγκες και τις απαιτήσεις μιας ολοκληρωμένης «πολιτιστικής διαχείρισης».
Στον τομέα της μετάφρασης της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, η παραγωγή παρουσιάζεται περιορισμένη ή συγκρατημένη, με μια εικόνα που μπορεί να ερμηνευτεί ως κάμψη. Η έκδοση διαφορετικών μεταφραστικών εκδοχών των ίδιων έργων της αρχαιοελληνικής γραμματείας μπορεί να ενισχύει αυτή την εντύπωση. Ωστόσο, από την άλλη πλευρά, η επιλογή λιγότερο γνωστών ή παραγνωρισμένων συγγραφέων και έργων, καθώς και η ανάδειξη θεματικών προσεγγίσεων που συνδέουν περισσότερα έργα και συγγραφείς της αρχαιοελληνικής γραμματείας, δημιουργούν μια αντίρροπη εικόνα ανανέωσης των μεταφραστικών πρακτικών. Οι μεταφράσεις έγιναν κυρίως από καθηγητές πανεπιστημίου και μελετητές, με σοβαρές αποδόσεις που συνοδεύονται από την απαιτούμενη επιστημονική φιλολογική επεξεργασία και υποστήριξη.
Ενδεικτικά αναφέρουμε: Βάιος Λιαπής, Σημεία και τέρατα: η δεισιδαιμονία και οι επικριτές της στην αρχαία Ελλάδα, εισαγωγή, μετάφραση, σημειώσεις, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, μια πρωτότυπη θεματική προσέγγιση που συγκεντρώνει κείμενα από διάφορες πηγές, Τασούλα Καραγεωργίου, Ανύτη η Τεγεάτις, εκδόσεις Νίκας, Στέφανος Δημητρίου, Πολιτικός (Πλάτων), μετάφραση με εισαγωγή και ερμηνευτικά σχόλια, ΜΙΕΤ, Ιωάννα Γιατρομανωλάκη, Περί ποιητικής (Αριστοτέλους), εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια, Ινστιτούτο του Βιβλίου-Καρδαμίτσα, και Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου, Ευριπίδη Μήδεια, Ιππόλυτος και Τρωάδες, με εισαγωγή Ελένης Καράμπελα, εκδόσεις Πατάκη.
Συνοψίζοντας, η εκδοτική δραστηριότητα σε ποσοτικά και ποιοτικά δεδομένα (11.312 νέοι τίτλοι το 2024 σε όλες τις κατηγορίες), καθώς και το υψηλό επίπεδο των μεταφράσεων που παραμένει σταθερό την τελευταία δεκαετία, αποδεικνύουν ότι η χώρα μπορεί να συνομιλεί επί ίσοις όροις με τους εταίρους της στη μετάφραση, στο πλαίσιο της ευρύτερης «πολιτιστικής διπλωματίας».
Ρουμπίνη Δημοπούλου, Αντιπρόεδρος της Επιτροπής
Η Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης μετά την εξέταση και αξιολόγηση της παραγωγής των ελληνικών μεταφράσεων του 2024 συγκρότησε τις βραχείες λίστες για τις τρεις κατηγορίες βραβείων. Επιβεβαιώθηκε και φέτος το εύρος, η ποικιλία και η υψηλή ποιότητα των μεταφράσεων από ξένη γλώσσα στην Ελληνική, η σταθερά περιορισμένη εκπόνηση μεταφράσεων έργων της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας και η πολλαπλά διευρυμένη, κυρίως γλωσσικά αλλά και ποσοτικά, μεταφορά ελληνικών έργων σε ξένη γλώσσα.
Νέοι αλλά και καθιερωμένοι μεταφραστές απαρτίζουν τους υποψήφιους της βραχείας λίστας στη μεγάλη κατηγορία μετάφρασης έργου ξένης λογοτεχνίας σε ελληνική γλώσσα. Στις επιλογές του 2024 αποτυπώνεται και η διεύρυνση των γλωσσών των πρωτότυπων κειμένων, όπως η Αραβική, στο έργο της Ντζαϊλί Αμαντού Αμάλ, Οι ανυπάκουες, εκδ. Θίνες, σε μετάφραση Άγγελου Μουταφίδη αλλά και η Γεωργιανή, στο έργο του Ντοτσανασβίλι Γκουράμ, Ο άνθρωπος που αγαπούσε πολύ τη λογοτεχνία, εκδ. Loggia, σε μετάφραση Δημήτρη Τσεκούρα. Προκρίθηκαν έργα σε πεζό λόγο που σκιαγραφούν τις ανθρώπινες σχέσεις, όπως οι Τρεις γυναίκες, του Musil Robert, σε μετάφραση Μαρίνας Αγαθαγγελίδου, εκδ. Αντίποδες, αλλά και το Ένα θηρίο στον παράδεισο, της Coulon Cécile, σε μετάφραση Τιτίκας Δημητρούλια, εκδ. Gutenberg, κορυφαία έργα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, όπως, Ο ανιψιός του Ραμώ, του Ντιντερό Ντενί, σε μετάφραση Γιώργου Καράμπελα, εκδ. Αντίποδες και Ο δρόμος του Σαν Τζοβάνι του Calvino Italo, σε μετάφραση Δήμητρας Δότση, εκδ. Καστανιώτης, χωρίς να απουσιάζει και η ποίηση, Τα ερωτικά σονέτα, της Λαμπέ Λουίζα, σε μετάφραση Ξάνθου Μαϊντά, εκδ.Νίκα.
Στις διαγλωσσικές μεταφράσεις από τη Νέα Ελληνική σε ξένη γλώσσα κυριαρχούν και πάλι αποδόσεις έργων «κλασικών» αλλά και σύγχρονων Ελλήνων συγγραφέων, χωρίς σημαντικές διαφοροποιήσεις από τις προηγούμενες χρονιές. Οι οκτώ επιλογές της Επιτροπής ποικίλουν ειδολογικά αντιπροσωπεύοντας μια εκτεταμένη περίοδο της νεοελληνικής λογοτεχνίας.
Στην κατηγορία απόδοσης έργου της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας στα Νέα Ελληνικά οι μεταφράσεις που εξετάστηκαν ήταν και πάλι αριθμητικά περιορισμένες. Μεταξύ μεταφράσεων με σαφή ακαδημαϊκό χαρακτήρα, αλλά και αποδόσεων που στοχεύουν στην εξοικείωση ενός ευρύτερου κοινού με την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία η Επιτροπή κατέληξε σε πέντε υποψηφίους. Πανεπιστημιακοί δάσκαλοι, αναγνωρισμένοι ερευνητές και λογοτέχνες προκρίνονται στην ειδολογικά διευρυμένη βραχεία λίστα με μεταφράσεις από φιλοσοφικά έργα, τραγωδίες, λυρική ποίηση, αλλά και διακειμενικές αναγνώσεις διαφορετικών κειμένων με κοινή θεματική. Με τη βεβαιότητα πως σύντομα η κατηγορία αυτή θα εξετάζει το σύνολο της Κλασικής Γραμματείας με τη συμπερίληψη και μεταφράσεων από τη Λατινική αναμένουμε την ποσοτική και ποιοτική ενίσχυση της σχετικής μεταφραστικής παραγωγής.
Καλλιόπη Πλουμιστάκη, Μέλος της Επιτροπής
Λαμβάνοντας υπόψη:
1. τις διατάξεις του Ν. 3905/2010·
2. τους καταλόγους της Εθνικής Βιβλιοθήκης που περιείχαν τίτλους βιβλίων εκδόσεων 2024 για τις τρεις υποκατηγορίες της γενικής κατηγορίας των Κρατικών Βραβείων «Λογοτεχνική Μετάφραση»·
3. τον κατάλογο με τους ελληνικούς τίτλους βιβλίων μεταφρασμένων σε άλλες γλώσσες, οι οποίοι υποστηρίζονται από το πρόγραμμα GreekLit του Υπουργείου Πολιτισμού·
4. τους επιπρόσθετους τίτλους που συμπεριλήφθηκαν κατόπιν έρευνας των Μελών της Επιτροπής·
5. τα βασικά κριτήρια αξιολόγησης για τη μετάφραση των τίτλων που υποβλήθηκαν προς μελέτη όπως μεταξύ άλλων η αποτίμηση της ποιότητας, η γλωσσική αρτιότητα στη γλώσσα-στόχο, η πιστότητα ως προς την απόδοση του λογοτεχνικού ύφους και των πολιτισμικών αναφορών, η αισθητική επάρκεια και οι κειμενικές ιδιαιτερότητες του πρωτότυπου έργου,
6. τον εποικοδομητικό διάλογο, την ανταλλαγή απόψεων και την τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία μεταξύ των Μελών της Επιτροπής κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων,
η Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης προχώρησε στην κατάρτιση των Βραχειών Λιστών Λογοτεχνικής Μετάφρασης για το έτος 2024. Αρχικά, διαπιστώθηκε πως η μεταφραστική παραγωγή του 2024 στη συντριπτική της πλειονότητα παρουσιάζει υψηλό επίπεδο ποιότητας και επαγγελματισμού μεταφέροντας το ύφος και το περιεχόμενου του πρωτοτύπου με συνέπεια.
Α. Ειδικότερα, στην κατηγορία των μεταφράσεων λογοτεχνικών έργων στα ελληνικά από ξένη γλώσσα παρατηρείται ότι η εκπροσώπηση των λογοτεχνικών ειδών είναι ανισομερής αφού ξεχωρίζει εμφανώς η κυριαρχία των πεζογραφημάτων (μυθιστορήματα, διηγήματα, νουβέλες, δοκίμια) σε σύγκριση με τον αριθμό μεταφράσεων των ποιητικών συλλογών και των θεατρικών έργων. Ενδεικτικά, παρατίθεται το «Γράφημα 1»:
Γράφημα 1 – Κατανομή των λογοτεχνικών ειδών
Επίσης, αξίζει να σημειωθεί πως παρατηρείται ποικιλία ως προς τις ξένες γλώσσες που έχουν επιλεγεί για μετάφραση. Στην κορυφή, συναντάται με διαφορά η αγγλική γλώσσα, ακολουθούν οι μεταφράσεις από τη γαλλική, την ισπανική, την ιταλική και τη γερμανική. Εκτός των λοιπών ευρωπαϊκών γλωσσών, καταγράφεται φανερά το ενδιαφέρον για λογοτεχνικά κείμενα στην ιαπωνική, αραβική, κορεατική και τουρκική γλώσσα. Παρατίθεται, για παράδειγμα, το «Γράφημα 2»:
Γράφημα 2 – Μεταφράσεις ξένων έργων στα ελληνικά
Οι δε επιλογές των έργων παραπέμπουν σε αντιπροσωπευτικούς κλασικούς τίτλους/συγγραφείς των εθνικών γραμματειών (Ντιντερό, Ρουσσώ, Ντε Σαντ, Φλωμπέρ, Ντοστογιέφσκι, Τολστόι, Σαίξπηρ, Ουάιλντ, Φώκνερ, Δάντη, Μακιαβέλλι, Καλβίνο, Τσβάιχ, Έσσε, Μούζιλ, κ.ά.), αλλά και σε σύγχρονα βιβλία που ξεχώρισαν ή διακρίθηκαν στη χώρα τους από το αναγνωστικό κοινό, τις επιτροπές βραβείων και την κριτική (Γκάνγκ, Ντζαϊλί Αμαντού, Νταλαμπέρ, Κουλόν, Καρταρέσκου, Μίτσελ, Γιάκομπσεν, κ.ά.). Κατόπιν μελέτης και διαλόγου, η Επιτροπή επέλεξε από την πλούσια βιβλιοπαραγωγή του 2024 επτά τίτλους, οι οποίοι παραπέμπουν σε τέσσερις διαφορετικές γλώσσες. Ειδικότερα, διακρίθηκε η μεταφραστική δεινότητα της Δήμητρας Δότση από τα ιταλικά για τα πέντε αφηγήματα του Ιταλό Καλβίνο, του Δημήτρη Τσεκούρα από τα γεωργιανά για την πολυφωνική νουβέλα του Γκουράμ Ντοτσανασβίλι, της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου από τα γερμανικά για τα τρία διηγήματα του Ρόμπερτ Μούζιλ. Από τα γαλλικά, μεταφράζεται με αριστοτεχνία το σκοτεινό μυθιστόρημα της Σεσίλ Κουλόν από την Τιτίκα Δημητρούλια, αναδεικνύεται ο φιλοσοφικός διάλογος του Ντενί Ντιντερό από τον Γιώργο Καράμπελα, παρουσιάζονται σε δίγλωσση έκδοση τα αναγενησιακά σονέτα της Λουίζ Λαμπέ από τον Ξάνθο Μαϊντά, και αποδίδεται το ανατρεπτικό μυθιστόρημα της Αμάλ Ντζαϊλί Αμαντού από τον Άγγελο Μουταφίδη. Συμπερασματικά, τα ανωτέρω έργα δεν δυσκολεύουν τον/την μεταφραστή/τρια μόνο τόσο σε γλωσσικό επίπεδο, όσο και σε σημασιολογικό επίπεδο, αφού κάποια από αυτά παραπέμπουν σε φιλοσοφικούς στοχασμούς και άλλα σε διηγήσεις γυναικών διαφορετικών εποχών και πολιτισμών.
Β. Στην κατηγορία των μεταφράσεων των Ελληνικών λογοτεχνικών έργων σε ξένες γλώσσες εξετάστηκαν μόνο όσες έχουν πραγματοποιηθεί υπό τη φροντίδα ελληνικών εκδοτικών οίκων. Συνεπώς, κατ’ επέκταση, η πρόσληψη της μεταφρασμένης Ελληνικής Λογοτεχνίας είναι αποσπασματική και ανακριβής. Ωστόσο, χάρη στο πρόγραμμα GreekLit καταγράφονται μεταφράσεις κλασικών και σύγχρονων τίτλων, κυρίως, στην αγγλική και γαλλική αλλά και στην ιταλική, γερμανική και ισπανική· σημειώνονται ασμένως τα μεταφραστικά εγχειρήματα στην αραβική και καταλανική. Μεταξύ όλων ξεχωρίζουν η μεγαλειώδης απόδοση του καβαφικού έργου από τον καταλανικής καταγωγής Eusebio Ayensa, η εμφάνιση του Καμπανέλλη στην αραβική από τον Κhaled Raouf. Επιπλέον, η λίστα εμπλουτίζεται με τη μετάφραση του αναγνωρισμένου René Bouchet (Γαλανάκη) και των Balland, Markovitsi (Καραγάτσης) στα γαλλικά· την ερμηνευτική ικανότητα της Karen Emmerich (Παπαδάκη) και της Valentina Gilardi (Παπαμάρκος)· τέλος, τη μεταφορά του Άξιον Εστί στα αλβανικά.
Γ. Στην κατηγορία των μεταφράσεων από την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία προς τη Νέα Ελληνική επισημαίνεται για ακόμη μια χρονιά η έλλειψη δυναμικής σε ποσοτικό επίπεδο, αν μάλιστα προστεθεί και η αδυναμία καταχώρησης των μεταφράσεων των έργων της Λατινικής Γραμματείας στη Νέα Ελληνική γλώσσα. Παρ’ όλα αυτά, επισημαίνονται οι αξιόλογες μεταφράσεις και επιμέλειες των Λιαπή, Καραγεωργίου, Δημητρίου, Χριστοδούλου και Γιατρομανωλάκη.
Η Επιτροπή κρίνει ότι οι μεταφράσεις από και προς την ελληνική γλώσσα συμβάλλουν αναμφίβολα στη διάδοση της Λογοτεχνίας στο ελληνικό και ξένο αναγνωστικό κοινό. Θεωρείται πως η περαιτέρω ενίσχυση της επιμέλειας μεταφράσεων, καθώς και η συνεχής επιμόρφωση των μεταφραστών σε θέματα λογοτεχνικής μετάφρασης, ιστορίας των λογοτεχνιών/πολιτισμών και διαπολιτισμικής προσέγγισης θα συνεισφέρουν αποτελεσματικά στην κάλυψη του λογοτεχνικού γίγνεσθαι διεθνώς. Εκτιμάται ιδιαίτερα η συμβολή των εκδοτικών οίκων, οι οποίοι παρακολουθούν τη λογοτεχνική επικαιρότητα, υποστηρίζουν την έκδοση πολυσέλιδων μεταφράσεων, επενδύουν ποιοτικά στην αισθητική της έκδοσης και, φυσικά, επιδιώκουν τη συνεργασία με δεινούς επαγγελματίες του μεταφραστικού χώρου.
Βασίλειος Σαμπατακάκης, Μέλος της Επιτροπής
Η διαδικασία επιλογής λογοτεχνικών μεταφράσεων προς βράβευση αποδείχθηκε και εφέτος απαιτητική, λόγω του μεγάλου αριθμού και του υψηλού επιπέδου των έργων που υποβλήθηκαν. Οι μεταφράσεις προέρχονται από καταξιωμένους επαγγελματίες μεταφραστές, πανεπιστημιακούς δασκάλους εντός και εκτός συνόρων, ανθρώπους του θεάτρου με αξιόλογη μεταφραστική δραστηριότητα, καθώς και από νεότερους δημιουργούς που έχουν αρχίσει να δραστηριοποιούνται στον χώρο της λογοτεχνικής μετάφρασης.
Η μεγαλύτερη κατηγορία είναι, φυσικά, αυτή των μεταφράσεων ξένης λογοτεχνίας προς την ελληνική γλώσσα, όπου καταγράφεται ικανοποιητική ποικιλία γλωσσών αφετηρίας, τόσο μεγαλύτερων όσο και μικρότερων, γεγονός που επιβεβαιώνει τη σημαντική θέση της ελληνικής γλώσσας ως γλώσσας-στόχου μεταφράσεων στον ευρωπαϊκό και διεθνή χώρο. Τα μεταφρασμένα έργα καλύπτουν ευρύ φάσμα λογοτεχνικών ειδών, με ιδιαίτερη έμφαση σε έργα υψηλής αισθητικής αξίας, τόσο παλαιότερα όσο και σύγχρονα. Οι γλώσσες προέλευσης είναι, κατά σειρά συχνότητας, η αγγλική σε πολύ μεγάλο βαθμό και ακολουθούν η γαλλική, η ισπανική, η γερμανική, η ρωσική, η ιταλική, η νορβηγική, η σουηδική κ.ά.
Αισθητή είναι η παρουσία της σκανδιναβικής λογοτεχνίας, όπου το αφηγηματικό στοιχείο συνδέεται στενά με κοινωνικοπολιτικές διαστάσεις. Ξεχωριστή μνεία αξίζει στη νορβηγική λογοτεχνία, η οποία τα τελευταία χρόνια καταλαμβάνει την πρωτοκαθεδρία στις υποβληθείσες μεταφράσεις μεταξύ των σκανδιναβικών χωρών, με έργα τόσο της κλασικής όσο και της σύγχρονης παραγωγής, καθώς και αστυνομικά μυθιστορήματα με έντονο το στοιχείο του κοινωνικού ρεαλισμού. Αξιόλογη είναι και η παρουσία μεταφράσεων από τη σουηδική λογοτεχνία, με παρόμοιο προσανατολισμό, ενώ ιδιαίτερα περιορισμένη παραμένει και εφέτος η μεταφραστική παραγωγή από τη δανέζικη και τη φινλανδική γλώσσα.
Στην κατηγορία των μεταφράσεων της ελληνικής λογοτεχνίας προς ξένες γλώσσες, ο αριθμός των υποβληθέντων έργων είναι, φυσικά, μικρότερος. Ενώ στη μετάφραση από την ξένη λογοτεχνία στην ελληνική γλώσσα η ποίηση αποτελεί μειοψηφία, εδώ παρατηρείται ότι η ποίηση αποτελεί αντικείμενο μετάφρασης σε σχεδόν ίσο αριθμό με τον πεζό λόγο. Υπάρχουν εξαιρετικές μεταφράσεις προς όλες τις γλώσσες.
Στον κατάλογο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, οι περισσότερες μεταφράσεις έχουν εκδοθεί από ελληνικούς εκδοτικούς οίκους, γεγονός που δυσχεραίνει τη διάδοση της ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό. Οι γλώσσες στις οποίες πραγματοποιούνται οι μεταφράσεις είναι, σε πολύ μεγάλο βαθμό, τα αγγλικά, ενώ ακολουθούν τα γαλλικά, τα αλβανικά, τα ισπανικά, τα γερμανικά και τα ιταλικά. Επισημαίνεται ότι σημαντικός αριθμός μεταφράσεων που εκδίδονται στο εξωτερικό δεν περιλαμβάνεται στις καταγραφές της Εθνικής Βιβλιοθήκης, καθώς οι ξένοι εκδότες δεν ενημερώνουν για τις εκδόσεις τους εκτός της χώρας τους.
Οι μεταφράσεις που εκδόθηκαν με την επιχορήγηση του προγράμματος GreekLit αριθμούν πενήντα έναν τίτλους και περιλαμβάνουν έργα παλαιότερων και νεότερων Ελλήνων πεζογράφων και ποιητών, τόσο αυτοτελή όσο και ανθολογίες διηγημάτων και ποιητικές συλλογές. Οι γλώσσες-στόχοι είναι τα αγγλικά και τα γαλλικά, με ισάριθμες μεταφράσεις, και ακολουθούν τα σερβικά, τα γερμανικά, τα αραβικά, τα καταλανικά, τα ισπανικά, τα ιταλικά, τα κινεζικά, τα τούρκικα, τα ουκρανικά. Ο ρόλος του GreekLit αναδεικνύεται ως ιδιαίτερα σημαντικός για τη διάδοση της ελληνικής λογοτεχνίας εκτός συνόρων.
Τέλος, στην κατηγορία της μετάφρασης της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στη νέα ελληνική, καταγράφονται λίγες εκδόσεις επιστημονικού και φιλολογικού επιπέδου, συνοδευόμενες από τεκμηριωμένες εισαγωγές και σχόλια. Δεν είναι παράδοξο ότι ο αριθμός των μεταφράσεων σε αυτή την κατηγορία είναι μικρός, καθώς η κλασική γραμματεία έχει μεταφραστεί επανειλημμένως και υπάρχουν ήδη άριστες μεταφράσεις.
Βασίλειος Βασιλειάδης, Μέλος της Επιτροπής
Η εκδοτική παραγωγή διαγλωσσικής λογοτεχνικής μετάφρασης και ενδογλωσσικής μετάφρασης (της αρχαιοελληνικής γραμματείας) του έτους 2024 επιβεβαιώνει, σε γενικές γραμμές, την κατάσταση και τις τάσεις που διαμορφώνονται τα προηγούμενα δύο ή τρία περίπου χρόνια. Οι λογοτεχνικές μεταφράσεις από άλλες γλώσσες προς την ελληνική είναι πλούσιες ποσοτικά και ποιοτικά. Οι λογοτεχνικές μεταφράσεις έργων της νεοελληνικής λογοτεχνίας προς άλλες γλώσσες προχωρούν ικανοποιητικά με την κρίσιμη ενίσχυση του προγράμματος GreekLit. Οι ενδογλωσσικές μεταφράσεις εμφανίζονται συγκρατημένες ή περιορισμένες.
Ως προς τη μετάφραση έργων λογοτεχνίας και κριτικής από άλλες γλώσσες προς την ελληνική, οι πολλές και πολύ καλές μεταφράσεις του 2024 μας επιτρέπουν και να καταθέσουμε την κριτική και αναγνωστική μας ικανοποίηση και να αισιοδοξούμε για τη δυναμική που έχει διαμορφωθεί για τα αμέσως επόμενα χρόνια. Ένας σημαντικός αριθμός ικανών και μεθοδικών μεταφραστών και μεταφραστριών που ασκούν τη μεταφραστική εργασία ως κύριο ή ως ένα από τα κύρια επαγγέλματά τους, που είτε διαθέτουν ήδη αξιέπαινες μεταφράσεις στο ενεργητικό τους είτε βρίσκονται τώρα στην αρχή της μεταφραστική τους δημιουργίας, αλλά με αξιοπρόσεκτα δείγματα μεταφραστικής δεινότητας, είναι αναμφίβολα η απαραίτητη προϋπόθεση για την πλούσια θετική εικόνα. Στην ίδια κατεύθυνση συμβάλλει και η πολιτική των εκδοτών που επιμένουν στη μετάφραση και αφιερώνουν σε αυτή ένα, μικρότερο ή μεγαλύτερο, τμήμα της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας. Αξίζει να σημειωθεί ότι στον χώρο έκδοσης μεταφράσεων συμμετέχουν και εκδοτικοί οίκοι νεαρότεροι ή μικρότερης εμβέλειας με αξιόλογες μεταφράσεις. Ο σχετικά υψηλός αριθμός μεταφραστών και μεταφραστριών που εργάζονται με επαγγελματισμό σχετίζεται και με τη πυκνή εμφάνιση μεταφράσεων απευθείας από τη γλώσσα συγγραφής του μεταφραζόμενου έργου, δηλαδή χωρίς τη μεσολάβηση ενδιάμεσης γλώσσας στη μετάφραση που μπορεί να λειτουργήσει διαθλαστικά στην πολιτισμική επικοινωνία μεταξύ πρωτότυπου και μεταφράσματος. Αξίζει να σημειωθεί πως η εκπαίδευση των μεταφραστών / μεταφραστριών σε ειδικευμένα πανεπιστημιακά τμήματα, μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών και προγράμματα έγκριτων φορέων ειδικά για τη λογοτεχνική μετάφραση είναι καθοριστικά για το αποτέλεσμα. Οι εκδόσεις μεταφράσεων το 2024 δείχνουν μια (αναμενόμενη και ευεξήγητη) προτίμηση στην πεζογραφία, με έμφαση στο μυθιστόρημα. Aκολουθεί η επιλογή κριτικών κειμένων, ενώ στην ποίηση αντιστοιχεί ένα μικρό μερίδιο. Ως προς τις γλώσσες του πρωτοτύπου, πέρα από την ευνόητη κυριαρχία των ισχυρών γλωσσών, διαπιστώνεται μια διασπορά σε γλώσσες λιγότερο ισχυρές και πιο περιφερειακές, γεγονός που επιτρέπει να αναπτυχθεί ένα συνθετότερο και πολυφωνικό δίκτυο πολιτισμικής επικοινωνίας χάρη (και) στις μεταφράσεις έργων λογοτεχνίας και κριτικής. Τέλος, έχει σημασία να επισημανθεί ότι όλο και συχνότερα συναντούμε έναν αισθητικά επεξεργασμένο αφηγηματικό λόγο που αποδίδει στην ελληνική σημαντικά έργα της αλλόγλωσσης πεζογραφίας και καλλιεργεί έτσι τη νεοελληνική λογοτεχνική γλώσσα. Η επιτροπή έχει μεριμνήσει ώστε επιλεγμένα παραδείγματα αυτής της ποιότητας να αναδειχθούν στη βραχεία λίστα.
Ως προς τη μετάφραση έργων της νεοελληνικής λογοτεχνίας προς τις άλλες γλώσσες, το 2024 παραμένει μία χρονιά με σημαντική μεταφραστική συγκομιδή. Οι μεταφραστικές επιλογές καλύπτουν τόσο έργα αναγνωρισμένα και καθιερωμένα στην ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας όσο και έργα από τη σύγχρονη λογοτεχνική παραγωγή. Αφορούν επίσης τόσο την ποίηση όσο και την πεζογραφία, άλλοτε με εκδόσεις μεταφράσεων που συνοδεύονται από κείμενα κριτικής παρουσίασης του μεταφραζόμενου έργου και του συγγραφέα του και άλλοτε όχι. Κάποιες φορές οι μεταφραστικές επιλογές επιφυλάσσουν εκπλήξεις, όταν φέρνουν στο προσκήνιο έναν παραγνωρισμένο ή άγνωστο Έλληνα συγγραφέα. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί η απροσδόκητη μεταφραστική επιλογή να οφείλεται στην προσωπική γνωριμία μεταφραστή και συγγραφέα ή σε άλλες, ανάλογες διαδρομές προσωπικών αναγνώσεων και προτιμήσεων. Ο δείκτης ποιότητας στη γλώσσα μετάφρασης γνωρίζει ένα μεγάλο εύρος διακύμανσης. Το πεδίο της ξενόγλωσσης μετάφρασης έργων της νεοελληνικής λογοτεχνίας είναι δύσκολο στην εποπτεία του και στην άσκηση πολιτικής ενίσχυσής του, επειδή είναι ένα πεδίο πολυπαραγοντικό με διασπορά των καθοριστικών παραμέτρων του, διασπορά γλωσσική και γεωγραφική. Σε αυτό το δύσβατο τοπίο, η λειτουργία του προγράμματος GreekLit του Υπουργείου Πολιτισμού διαδραματίζει έναν καθοριστικό ρόλο ενίσχυσης. Διόλου τυχαία οι μεταφράσεις που ενισχύονται οικονομικά από το συγκεκριμένο πρόγραμμα συγκροτούν έναν κατάλογο που περιλαμβάνει τα πιο αξιόλογα μεταφραστικά εγχειρήματα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι απουσιάζουν άλλες εξίσου σημαντικές και αξιέπαινες μεταφραστικές εργασίες εκτός του βεληνεκούς του συγκεκριμένου προγράμματος.
Ως προς τη μετάφραση από την αρχαία προς τη νέα ελληνική, δεν παρατηρείται η ίδια δυναμική με τις παραπάνω περιπτώσεις. Η συγκριτικά μικρότερη μεταφραστική παραγωγή, που επισημαίνουμε τα τελευταία χρόνια, αφήνει την εικόνα μιας κάμψης που μπορεί να ενισχύεται από την έκδοση διαφορετικών μεταφραστικών εκδοχών των ίδιων έργων της αρχαιοελληνικής γραμματείας. Αν η επιμονή σε συγκεκριμένα ονόματα και έργα δίνει την εικόνα μιας εξάντλησης, από την άλλη η επιλογή λιγότερο γνωστών ή παραγνωρισμένων συγγραφέων και έργων καθώς και η ανάδειξη θεματικών προσεγγίσεων που τέμνουν περισσότερα έργα και συγγραφείς της αρχαιοελληνικής γραμματείας αφήνουν την αντίρροπη εικόνα μιας ανανέωσης των μεταφραστικών πρακτικών.
Άννα Αφεντουλίδου, Μέλος της Επιτροπής
Η Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης μελέτησε και αποτίμησε τα υπό κρίση βιβλία του εκδοτικού έτους 2024, έχοντας, όπως και το προηγούμενο έτος, ως κριτήρια την αξία και τη σημασία του κειμένου αφετηρίας, τη δυσκολία της μετάφρασης ως πρόκλησης επίλυσης προβλημάτων αλλά και τη λογοτεχνική ποιότητα και την υφολογική ισοδυναμία του κειμένου αφίξεως. Έλαβε υπόψιν της, επίσης, το εύρος των γλωσσών αφετηρίας μελετώντας έργα από όσο γίνεται περισσότερες γλώσσες και αναζητώντας μεταφράσεις ελληνικών έργων σε όσο γίνεται περισσότερα μεταφραστικά κέντρα και εκδοτικούς οίκους του εξωτερικού. Πολύτιμη στο έργο αυτό στάθηκε η συμβολή της υποστήριξης εκ μέρους της Διεύθυνσης Γραμμάτων του Υπουργείου Πολιτισμού.
Μετά από ευρεία ανταλλαγή απόψεων, η Επιτροπή κατέληξε σε κάποια γενικά συμπεράσματα σχετικά με την εκδοτική παραγωγή του 2024 και στην καταγραφή των επιλογών της αναφορικά με τις βραχείες λίστες των τριών Βραβείων Μετάφρασης.
Το ελληνικό μεταφραστικό εκδοτικό τοπίο έχει αποκτήσει κάποια σταθερά χαρακτηριστικά: οι εκδοτικοί μας οίκοι ακολουθούν τις διεθνείς εξελίξεις με βάση κλασικές λογοτεχνικές επιλογές, π.χ. Ντιντερό Ντενί, Ο ανιψιός του Ραμώ, μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, σύγχρονες λογοτεχνικές τάσεις, π.χ. Coulon Cécile, Ένα θηρίο στον παράδεισο, μτφρ. Τιτίκα Δημητρούλια, με περισσότερα και πολύ σημαντικά αποτελέσματα στην πεζογραφία και με λιγότερα αριθμητικά αλλά όχι λιγότερο αξιόλογα αποτελέσματα στο πεδίο της ποίησης, π.χ. Λαμπέ Λουίζα, Τα ερωτικά σονέτα, μτφρ. Ξάνθος Μαϊντάς.
Το εκδοτικό έτος 2024 ήταν αρκετά ικανοποιητικό, όπως και το προηγούμενο έτος, με μεταφράσεις σημαντικών έργων και με έναν μεγάλο αριθμό μεταφράσεων να κινούνται σε πολύ υψηλό επίπεδο. Ανάμεσα στις εκδόσεις του 2024 έχουμε έργα, τόσο από γνωστότερους/ες συγγραφείς π.χ. Calvino Italo, Ο δρόμος του Σαν Τζοβάνι, μτφρ. Δήμητρα Δότση, όσο και από λιγότερο γνωστούς/ές συγγραφείς και λογοτεχνίες π.χ. Ντζαϊλί Αμαντού Αμάλ, Οι ανυπάκουες, μτφρ. Άγγελος Μουταφίδης. Ενώ εξακολουθούν οι εμφανίσεις βιβλίων από λιγότερο διαδεδομένες γλώσσες προς την ελληνική, π.χ. Ντοτσανασβίλι Γκουράμ, Ο άνθρωπος που αγαπούσε πολύ τη λογοτεχνία, μτφρ. Δημήτρης Τσεκούρας, από τα γεωργιανά.
Αναφορικά με την κατηγορία μετάφρασης έργου ελληνικής γλώσσας σε ξένη γλώσσα, κρίνεται και φέτος ενισχυμένη, συγκριτικά με προηγούμενα χρόνια, η παρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό, (με σημαντική τη συμβολή και του προγράμματος GreekLit). Έτσι έχουμε σημαντικές εκδόσεις κλασικών έργων της σύγχρονης λογοτεχνίας μας, όπως π.χ. Κωνσταντίνος Καβάφης, Poesia completa, μτφρ. Eusebi Ayensa στα καταλανικά, Οδυσσέας Ελύτης, Aksion Esti, μτφρ. Nico Kacalidha στα αλβανικά αλλά και σύγχρονων έργων νεότερων συγγραφέων μας, όπως π.χ. Κάλλια Παπαδάκη, Dendriti, μτφρ. Karen Emmerich, αλλά και ελληνικών έργων σε γλώσσες στις οποίες δεν είχαμε πολλές εκδόσεις παλαιότερα, π.χ. Ιάκωβος Καμπανέλλης, Αυλή των θαυμάτων, μτφρ. Khaled Raouf στα αραβικά.
Σχετικά με την κατηγορία των μεταφράσεων από την αρχαία ελληνική προς τη νέα ελληνική, η παραγωγή παραμένει φτωχή. Ελπίζουμε πως φέτος θα αρθεί η νομική εκκρεμότητα σχετικά με την απουσία μεταφράσεων από τη λατινική γλώσσα που οδηγεί στη μερική εκπροσώπηση της κλασικής γραμματείας.
Μπορούμε να εντοπίσουμε δύο υποκατηγορίες έργων μετάφρασης από τα Αρχαία Ελληνικά: Η πρώτη αφορά κείμενα φιλοσοφικά, ρητορικής ή και ιστοριογραφικά, τα οποία έχουν αυξημένες επιστημονικές απαιτήσεις και γι’ αυτό οι μεταφράσεις θα πρέπει να είναι σχολιασμένες και με αρκετές σημειώσεις υπομνηματισμού ή/και εκδοτικών προκλήσεων, για να κριθούν ως προσπάθειες αξιώσεων. Πρόκειται για εκδόσεις πολύ απαιτητικές, η «εκλαΐκευση» των οποίων οδηγεί σε παρερμηνείες, ενίοτε και σε τραγελαφικά αποτελέσματα. Αξιόλογα θετικά δείγματα της πρώτης υποκατηγορίας αποτελούν φέτος βιβλία όπως: Βάιος Λιαπής, Σημεία και τέρατα: η δεισιδαιμονία και οι επικριτές της στην αρχαία Ελλάδα, Ιωάννα Γιατρομανωλάκη, Περί ποιητικής, Αριστοτέλης κ.ά.
Και μία δεύτερη υποκατηγορία, που είναι ποιητικά ή θεατρικά κείμενα, τα οποία ενδέχεται να μη μεταφραστούν με «επιστημονικούς όρους», αλλά να «αποδοθούν» από ποιητές/τριες ή ανθρώπους του θεάτρου, και τα οποία μπορεί να μην έχουν τις αυστηρές προδιαγραφές των επιστημονικών εκδόσεων, αλλά τροφοδοτούνται χωρίς να παραχαράσσονται, από την έμπνευση και την αναπλαισίωση δημιουργών που εκφράζονται με παρόμοιους τρόπους, ποιητικούς ή θεατρικούς. Ο κίνδυνος σ’ αυτή την κατηγορία είναι αντί για μετάφραση να έχουμε διασκευή, γεγονός που ενδέχεται να υποσκάψει την αξιοπιστία του έργου ως «μεταφραστικού». Αξιόλογα θετικά δείγματα της δεύτερης υποκατηγορίας αποτελούν φέτος τα εξής: Τασούλα Καραγεωργίου, Ανύτη η Τεγεάτις, Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου, Ευριπίδη Μήδεια, Ιππόλυτος και Τρωάδες.
Κοινή πεποίθηση παραμένει το γεγονός ότι χρειάζεται η συντονισμένη προσπάθεια Πολιτείας, εκδοτών/τριών και συγγραφέων-μεταφραστών/τριών με στόχο την ισχυροποίηση της επικοινωνίας του ελληνόφωνου αναγνωστικού κοινού με τη διεθνή ποιοτική λογοτεχνία, την ενίσχυση της προβολής της νεοελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό και την υποστήριξη μεταφραστικών προτάσεων από την αρχαία γραμματεία μας, έτσι ώστε να κατακτήσει τόσο η ελληνική εκδοτική αγορά όσο και η ελληνική λογοτεχνία τη θέση που τής αξίζει στο διεθνές μεταφραστικό πεδίο.
Θανάσης Βασιλείου, Μέλος της Επιτροπής
Η Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης βρίσκεται ένα βήμα πριν την ολοκλήρωση των εργασιών της για το εκδοτικό έτος 2024, ορίζοντας ταυτόχρονα τα κριτήρια, τους προβληματισμούς και τα φίλτρα αποτίμησης μιας ευρείας και δυναμικής εκδοτικής παραγωγής ως προς τις μεταφράσεις ξένων έργων προς την ελληνική γλώσσα, ελληνικών έργων σε ξένες γλώσσες και κλασικών κειμένων στη νέα ελληνική. Στις γενικές παρατηρήσεις μου, πρώτον, επιβεβαιώθηκε η καλή εκδοτική δυναμική των προηγούμενων χρόνων, δεύτερον, είδαμε την εμφάνιση —πλάι στους παλαιότερους και πιο καθιερωμένους— σχετικά νέων και δυναμικών εκδοτικών οίκων με καλές επιλογές που ευχόμαστε και είμαστε βέβαιοι ότι θα συνεχιστεί, τρίτον, διακρίναμε την υψηλή ποιότητα της ελληνικής εκδοτικής δουλειάς που έρχεται σε αντίθεση με το εύρος του αναγνωστικού κοινού και, τέταρτον, είδαμε τη συνεπή και διαρκή παρουσία παλαιότερων και κυρίως νεότερων μεταφραστών και μεταφραστριών που τιμούν τη δουλειά τους και, μέσω της δουλειάς τους, τιμούν τα ελληνικά γράμματα.
Ως προς το τελευταίο, αξίζει να λεχθεί ότι οι μεταφράσεις ξένων έργων προς την ελληνική, ελληνικών έργων προς ξένες γλώσσες και οι μεταφράσεις κλασικών κειμένων ήταν όλες υψηλής ποιότητας. Κι αυτό ήταν κάτι που δυσκόλεψε τις τελικές μας επιλογές. Οι μεταφράσεις σε όλες τις κατηγορίες έλυσαν προβλήματα, απάντησαν σε προκλήσεις, προκάλεσαν ευπρόσδεκτους αιφνιδιασμούς. Είναι φανερό ότι μάλλον αξιοποίησαν όλα τα σύγχρονα εργαλεία (τεχνητή νοημοσύνη, πληροφόρηση, διαδικτυακά εργαλεία κ.λπ.) για να δώσουν το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Εν ολίγοις —και αυτό είναι μια τάση που θα δούμε να ενισχύεται ολοένα και περισσότερο στα επόμενα χρόνια— η όλη προοπτική ιστορία της μετάφρασης θα σχετίζεται με την αυξημένη πρόσβαση στην πληροφορία που γίνεται ολοένα και πιο εύκολη, πιο γρήγορη, πιο έγκυρη κατά το μέτρο του δυνατού, και θα αυξάνεται εκθετικά.
Το σίγουρο είναι ότι δεν θα πρέπει να περιμένουμε ότι οι τεχνολογίες, οι υπολογιστές και το διαδίκτυο, θα γίνουν τα ταυτόχρονα εργαλεία που θα οδηγήσουν αυτόματα στην ευημερία μας, στην ενίσχυση της καλής κοινωνίας και της δημοκρατίας. Σήμερα, λιγότεροι άνθρωποι ζουν σε δημοκρατίες από ό,τι πριν από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και την εφεύρεση του διαδικτύου, και ακόμα λιγότεροι πιστεύουν ότι είμαστε σε θέση να δώσουμε στις νεότερες γενιές κοινωνίες που θα είναι καλύτερες από αυτές που παραλάβαμε.
Θα πρέπει να έχουμε την επίγνωση ότι ζούμε σε έναν κόσμο στον οποίο τα όρια μεταξύ μιας γλώσσας και μιας άλλης δοκιμάζονται και, όταν δεν αμφισβητούνται άμεσα όπως οι κυριαρχίες, βρίσκονται σε μια κατάσταση σχεδόν ας πούμε καθημερινής «αταξίας», μεταξύ βολικών μυθοπλασιών και της σκληρής πραγματικότητας. Μπορεί βέβαια να έχουμε αναπτυχθεί κοινωνικά και πολιτισμικά σε στενή αλληλεπίδραση μ’ ένα μεγάλο φάσμα αλλαγών και τεχνολογικών κατακτήσεων. Καλό θα είναι, όμως, να έχουμε κατά νου ότι αυτό το τελείως απλό εργαλείο πληροφόρησης, γνώσης και περιπλάνησης —το βιβλίο— πάντα θα υπάρχει και θα στηρίζει με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο την πρόοδό μας και την ανάπτυξη της συγκεκριμένης, της αφηρημένης και της αναλυτικής συνθετικής σκέψης μας. Χωρίς αυτήν την ικανότητα, δεν υπάρχει δημοκρατία και επιστήμη — και οι προκαταλήψεις και οι θεωρίες συνωμοσίας θα κερδίζουν έδαφος. Δυστυχώς, ζούμε ακριβώς σ’ αυτήν την ανεπιθύμητη συνθήκη. Μπορεί να μην καίγεται μπροστά στα μάτια μας η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, αλλά είναι σαν να καίγεται.
Ως υπενθύμιση της ετερότητας και κυρίως ως δυνατότητα συνάντησης, αλληλοκατανόησης και συνεργασίας, η μετάφραση, στο μέτρο που της αναλογεί, λειτουργεί ως αντίδοτο στην «αταξία» που απορρέει από την άρση των ορίων αλλά και τις δοκιμασίες των ηθικών και αξιακών προσανατολισμών. Λειτουργεί ως γέφυρα.
Ως νέο μέλος της επιτροπής, προσπάθησα να δώσω ένα γενικό περίγραμμα των προσωπικών προβληματισμών για τις εργασίες μας. Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες και σε ειδικές περιπτώσεις που θα άξιζαν κάθε ευμενή σχολιασμό. Είμαι βέβαιος ότι θα γίνει αυτό από τα άλλα αξιότερα εμού μέλη της επιτροπής μας — τα οποία ευχαριστώ για την πολύτιμη συνεργασία και τις βαθιές γνώσεις τους που μοιράστηκαν μαζί μου. Όμως, με το κείμενό μου αυτό, έρχομαι να διαβεβαιώσω ότι τόσο οι ευρείες λίστες όσο και οι βραχείες λίστες —κυρίως οι δεύτερες— για την παραγωγή του έτους 2024 και τα βραβεία, λειτούργησαν προς μια τέτοια κατεύθυνση, συνάντησης, συνεργασίας, αλληλοκατανόησης και, το δίχως άλλο, της αναγνώρισης, ενδυνάμωσης, προβολής και επιβράβευσης του διανοητικού μόχθου όλων των συντελεστών στα τρία προαναφερθέντα πεδία της μετάφρασης.
Περιττό να λεχθεί ότι, σ’ όλη την πορεία των εργασιών μας, πολύτιμη στάθηκε η αρωγή του Υπουργείου Πολιτισμού και ειδικότερα οι γνώσεις και η έμπρακτη στήριξη της Διεύθυνσης Γραμμάτων του Υπουργείου Πολιτισμού.
Ιωάννα Μεϊτάνη, Μέλος της Επιτροπής
Οδεύουν και φέτος προς την ολοκλήρωσή τους οι εργασίες της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης για τις τρεις κατηγορίες που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά μας. Και φέτος ήταν μια διαδικασία ενδιαφέρουσα, με πολύ διάβασμα και πολλή σκέψη, με πάντα παρούσα την αγωνία να μην παραβλέψουμε μια καλή μετάφραση. Στην κατηγορία των μεταφρασμένων προς τα ελληνικά λογοτεχνικών και δοκιμιακών έργων, τα προς κρίση βιβλία ξεπερνούσαν τα 1.000, άρα η δουλειά της επιλογής ήταν μια πρόκληση. Κοινές διαπιστώσεις όλων των μελών της επιτροπής ήταν πως το επίπεδο των μεταφράσεων προς την ελληνική ολοένα και ανεβαίνει –καθιστώντας το δικό μας έργο ακόμη δυσκολότερο–, πως στην κατηγορία της μετάφρασης από τα αρχαία προς τα νέα ελληνικά η βιβλιοπαραγωγή είναι ολοένα και πιο ισχνή, και πως, με τη βοήθεια ανθρώπων που αγαπούν τη νεοελληνική λογοτεχνία και προσπαθούν να την διαδώσουν στο εξωτερικό, παραμένει παρόν το ενδιαφέρον ξένων εκδοτικών οίκων για μεταφράσεις προς άλλες γλώσσες. Δυστυχώς είναι αδύνατον να έχουμε μια πλήρη εικόνα για όλα τα έργα της ελληνικής λογοτεχνίας που μεταφράζονται ανά τον κόσμο κάθε χρόνο· εκ των πραγμάτων, τα υπό κρίση βιβλία σε αυτή την κατηγορία είναι πρωτίστως αυτά από ελληνικούς εκδοτικούς οίκους και όσα περιλαμβάνονται στις λίστες GreekLit.
Ως προς την επιλογή των μεταφράσεων από ξένες γλώσσες προς την ελληνική, κοινό μας μέλημα ήταν να λάβουμε υπόψη μας μια ποικιλία κριτηρίων: πρωτίστως βέβαια την ποιότητα της μετάφρασης (πιστότητα, ροή, απόδοση του ύφους και της γλωσσικής αίσθησης, εγκυρότητα στην ορολογία, ευελιξία στη χρονικότητα της γλώσσας, «αδιαφάνεια» του ελληνικού κειμένου ως προς τη γλώσσα-πηγή), αλλά και τη σημασία του πρωτότυπου έργου στη λογοτεχνική παραγωγή της χώρας του· επίσης, την πορεία των υπό κρίση μεταφραστριών και μεταφραστών: εάν μεταφράζουν τακτικά και με συνέπεια, εάν έχουν πίσω τους αξιόλογο έργο, εάν είναι αφοσιωμένες σε μια γλώσσα. Φέτος, στη βραχεία λίστα σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται επτά έργα, με μια –σίγουρα όχι ηθελημένη– υπερεκπροσώπηση της γαλλικής γλώσσας. Ένα έργο είναι ποιητικό (Λουίζα Λαμπέ / Ξάνθος Μαϊντάς), ένα κλασικό (Ντενί Ντιντερό / Γιώργος Καράμπελας), δύο από συγγραφείς του κανόνα της νεότερης λογοτεχνίας (Ρόμπερτ Μούζιλ / Μαρίνα Αγαθαγγελίδου και Ίταλο Καλβίνο / Δήμητρα Δότση), αλλά και τρία από συγγραφείς σύγχρονους, που πρωτοσυστήνονται στο ελληνικό κοινό (Σεσίλ Κουλόν / Τιτίκα Δημητρούλια, Ντζαϊλί Αμαντού Αμάλ / Άγγελος Μουταφίδης και Γκουράμ Ντοτσανασβίλι / Δημήτρης Τσεκούρας).
Η συνολική εικόνα της βιβλιοπαραγωγής στα μεταφρασμένα βιβλία ήταν, όπως κάθε χρόνο, ένα ενδιαφέρον και πολύχρωμο μωσαϊκό: συγγραφείς που αγαπά το ελληνικό κοινό, ευπώλητα, αστυνομικά, λιγότερα δοκίμια –με εμφανή την παρουσία κειμένων για τον αφανισμό της Γάζας–, έργα κλασικά, συγγραφείς που διακρίνονται στις χώρες τους με βραβεία ή/και με την αγάπη του κοινού. Μεταφράστηκαν το 2024 ορισμένα θεμελιώδη έργα που έλειπαν από τις ελληνόφωνες βιβλιοθήκες μας, συμπληρώθηκε η μετάφραση ορισμένων συγγραφέων, γνωρίσαμε νέους και νέες συγγραφείς με διαφορετικές φωνές.
Laura Salas Rodriguez, Μέλος της Επιτροπής
Η Επιτροπή εκτέλεσε το έργο της για μια ακόμα χρονιά. Εξέτασε την εκδοτική παραγωγή του 2024, διέκρινε ένα συγκεκριμένο αριθμό βιβλίων μετά από εκτενείς και επαναλαμβανόμενες συνεδριάσεις και συνέθεσε αρχικά τις μεγάλες λίστες και στη συνέχεια τις βραχείες, για να προχωρήσει τελικά στη βράβευση των επιλεγμένων τίτλων. Παρατηρήσαμε εκ νέου ότι ο εκδοτικός τομέας στην Ελλάδα είναι ζωντανός, ενημερωμένος και δραστήριος, και ότι η ποιότητα των μεταφράσεων είναι υψηλή.
Όπως και την προηγούμενη χρονιά, η παραγωγή της ξενόγλωσσης λογοτεχνίας στα ελληνικά απασχόλησε μεγάλο μέρος των συσκέψεων της Επιτροπής, κυρίως λόγω της πληθώρας των τίτλων —η μεταφρασμένη λογοτεχνία αντιπροσωπεύει το 30% της συνολικής βιβλιοπαραγωγής της χρονιάς. Το μεγαλύτερο μέρος των βιβλίων που μελέτησε η Επιτροπή ανήκε στην πεζογραφία, κάτι που αποτυπώνεται στις τελικές λίστες, ενώ η ποίηση είναι αισθητά περιορισμένη. Τα γαλλικά είχαν φέτος μια ιδιαίτερη και σημαντική παρουσία, με τέσσερις από τους επτά τίτλους της βραχείας λίστας να προέρχονται από αυτήν τη γλώσσα, και τους άλλους τρεις από τα ιταλικά, τα γερμανικά και τα γεωργιανά, χωρίς να εμφανίζονται καθόλου τα αγγλικά, πράγμα αξιοσημείωτο δεδομένου ότι είναι η κυρίαρχη γλώσσα πρωτοτύπου. Ένα ακόμα χαρακτηριστικό της βραχείας λίστας της χρονιάς ήταν η παρουσία μικρών εκδοτικών οίκων, δείγμα του ότι οι ενδιαφέρουσες προτάσεις δεν αποτελούν προνόμιο των πιο γνωστών ονομάτων και ότι στη λογοτεχνική αγορά υπάρχει χώρος για όλους.
Σε ό,τι αφορά την ισπανική γλώσσα, δυστυχώς τα ισπανικά απουσιάζουν από τις βραχείες λίστες του 2024, παρότι φέτος εξακολουθεί να παρατηρείται αύξηση στον αριθμό των ισπανόφωνων τίτλων που εκδόθηκαν στην Ελλάδα: αξίζει να σημειωθεί ότι τα ισπανικά είναι η τρίτη γλώσσα πρωτοτύπου, μετά από τα αγγλικά και τα γαλλικά. Οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι παρακολουθούν την επικαιρότητα της ισπανόφωνης λογοτεχνίας και επενδύουν σε αυτήν, χωρίς να ξεχνούν πιο κλασσικά έργα ή να ανακαλύπτουν ξεχασμένους θησαυρούς. Οι μεταφραστές ξεχωρίζουν για τον επαγγελματισμό και την ποιότητα της δουλειάς τους, άρα το φαινόμενο της απουσίας τους από τις λίστες είναι απλώς μια σύμπτωση που δεν πρέπει να μας ανησυχεί.
Στην κατηγορία των ελληνικών έργων προς άλλες γλώσσες, είδαμε με χαρά ονόματα που έχουν πλέον μια λαμπρή καριέρα πίσω τους και που επαναλαμβάνονται σε υποψηφιότητες για βραβεία (Ayensa, Emmerich, Bouchet, π.χ.). H Επιτροπή συνέταξε την βραχεία λίστα στη συγκεκριμένη κατηγορία έχοντας επίγνωση των δυσκολιών που συναντώνται, αφού η ενημέρωση για βιβλία μεταφρασμένα από τα ελληνικά σε άλλες γλώσσες δεν φτάνει πάντοτε στη χώρα μας.
Πηγή: ΥΠΠΟ
Επιμέλεια: Γιώργος Κουλουβάρης
[email protected]
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
