Η ελληνική αμυντική βιομηχανία ζητά θέση στην ευρωπαϊκή παραγωγή

Η άμυνα επιστρέφει στο κέντρο της ευρωπαϊκής οικονομίας — και μαζί της ανοίγει ένα κρίσιμο ερώτημα για την Ελλάδα: θα μείνει απλός αγοραστής οπλικών συστημάτων ή θα διεκδικήσει ρόλο παραγωγού στο νέο αμυντικό οικοσύστημα που χτίζεται στην Ευρώπη;

Ο πρόεδρος της EODH, Ανδρέας Μιτσής, μιλώντας στη «Ν», τονίζει ότι η χώρα χρειάζεται άμεση ώσμωση Ενόπλων Δυνάμεων και αμυντικής βιομηχανίας, συμμετοχή ελληνικών εταιρειών στα εξοπλιστικά προγράμματα και ενεργή παρουσία στα κοινά ευρωπαϊκά σχήματα παραγωγής, προειδοποιώντας ότι οι εξαγγελίες για εγχώρια συμμετοχή κινδυνεύουν να μείνουν «κενό γράμμα» χωρίς πρωτοβουλία από την κυβέρνηση.

-Ποια είναι η EODH, κύριε Μιτσή;

Η EODH είναι μια εταιρεία αμυντικής τεχνολογίας και μετράμε 25 παραγωγικά χρόνια και χαίρομαι που πάντα η Ναυτεμπορική ήταν δίπλα μας. Η εταιρεία συνεργάζεται με σημαντικούς εταίρους στο εξωτερικό όπως η βελγοϊσπανική DUMA, η KNDS Germany, η Rheinmetall, η Σλοβενική VALHALLA, η Αυστραλιανή EOS κ.λπ. Η EODH ετοιμάζει παρουσία και σε άλλες δύο χώρες, σε Ευρώπη και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Πρόσφατα δημιουργήσαμε την EODH Dynamics Cyprus που έχει ένα και μόνο στόχο: τη Δημιουργία στη Κύπρο μιας μεγάλης αμυντικής βιομηχανικής μονάδας που να κατασκευάζει – αναβαθμίζει και υποστηρίζει σε βιομηχανικό επίπεδο, χερσαίες πλατφόρμες. Η Κυπριακή Εθνοφρουρά διαθέτει πολλές εκατοντάδες βαρέα χεραία μέσα (άρματα μάχης, ΤΟΜΠ, ΤΟΜΑ, αυτοκινούμενα πυροβόλα, αυτοκινούμενα πυραυλικά συστήματα κλπ). Θα κάνουμε πράξη την πρόσφατη εξαγγελία του Προέδρου Χριστουδουλίδη, στο Συνέδριο της DEFEA, στην Αθήνα, το Μάιο του 2026, όπου εξήγγειλε ότι θα ζητείται στο εξής το 15% της αξίας κάθε οπλικού συστήματος –κατ’ ελάχιστον- να παράγεται στη Κύπρο. Εμείς, εφόσον η Κυπριακή Κυβέρνηση το επιθυμεί και στηρίξει έμπρακτα το εγχείρημα, είμαστε αποφασισμένοι να το χρηματοδοτήσουμε και να το υλοποιήσουμε μέσω της EODH Dynamics Cyprus.

-Έχετε παραγωγική μονάδα στην Βόρεια Ελλάδα, στο Λάκκωμα Χαλκιδικής, τι ακριβώς αφορά η δραστηριότητα της εταιρείας;

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Οι «Κόκκινοι Διάβολοι» γκρέμισαν το αμερικανικό όνειρο: Το Βέλγιο διέλυσε 4-1 τις ΗΠΑ του Μπαλογκάν

Η EODH έχει τρεις εργοστασιακές μονάδες στο Λάκκωμα Χαλκιδικής. Ασχολείται με τον τομέα θωρακίσεων, από εκεί ξεκινήσαμε και εξελιχτήκαμε όχι μόνο στον τομέα θωρακίσεων, αλλά και στον τομέα των αναβαθμίσεων πλατφορμών, χερσαίων κυρίως, καθώς επίσης και στον τομέα των κατασκευών τεθωρακισμένων οχημάτων. Πλέον με τη νέα συμφωνία με την KNDS μπαίνουμε και στην κατασκευή. Σε αυτό το πλαίσιο η εταιρεία υλοποιεί νέα επένδυση, ύψους 50 εκατ. ευρώ, για νέα υπερσύγχρονη βιομηχανική μονάδα για την κατασκευή – συναρμολόγηση χερσαίων πλατφορμών κάθε μεγέθους, για την υλοποίηση προγραμμάτων αναβάθμισης–εκσυγχρονισμού για υφιστάμενες χερσαίες πλατφόρμες. Η EODH εξειδικεύεται στη σχεδίαση, ανάπτυξη και παραγωγή αποκλειστικά δικών της προϊόντων προστασίας για χερσαίες (και όχι μόνο) πλατφόρμες, κεφαλαιοποιώντας την ήδη κτηθείσα εμπειρία παραγωγής. Η εταιρεία ανέπτυξε το σύστημα προστασίας ASPIS New Generation (NG) Modular που αποτελεί την πλέον σύγχρονη και ολιστική προσέγγιση θωράκισης – προστασίας για κάθε όχημα μάχης. Το σύστημα επιδείχθηκε στη διεθνή έκθεση DEFEA 2023 στην Αθήνα, επί άρματος LEO2 A4 του Ελληνικού Στρατού. Επίσης εξειδικεύεται στην Ολιστική Αναβάθμιση κάθε πλατφόρμας που βρίσκεται σε χρήση στον Ελληνικό Στρατό και την Κυπριακή Εθνοφρουρά. Έχουν αναπτυχθεί και παρουσιαστεί πλήρη πακέτα αναβάθμισης για Τεθωρακισμένα Οχήματα Μεταφοράς Προσωπικού (ΤΟΜΠ) M 113 και ΛΕΩΝΙΔΑΣ, καθώς και για τα άρματα μάχης LEO 1A5, M60, ΑΜΧ 30 κλπ. Η πρόταση για το ΤΟΜΠ ΛΕΩΝΙΔΑΣ και την αναβάθμισή του σε ΤΟΜΑ επιδείχθηκε -πληρέστατα- στη DEFEA 2025. Επιπλέον εξειδικευόμαστε στην ενσωμάτωση και διαλειτουργικότητα των αναβαθμιζόμενων χερσαίων πλατφορμών, με μη επανδρωμένα μέσα, χερσαία και εναέρια (UGVs και UAVs).

-Είναι σίγουρα πρωτοποριακή η παρουσία σας αλλά και η δραστηριότητά σας, αλλά και στην αιχμή του δόρατος, μιας και ο τομέας της άμυνας συζητείται έντονα και σε ευρωπαϊκό και σε ελληνικό επίπεδο;

Αυτό είναι η αλήθεια, ότι αυτή τη στιγμή βιώνουμε, εμείς που ασχολούμαστε με την άμυνα, ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο. Όσο και αν δεν αρέσει σε κάποιους, η οικονομία περιστρέφεται γύρω από την άμυνα. Δεν είναι τυχαίο ότι η ατμομηχανή της Ευρώπης, η Γερμανία στράφηκε ξαφνικά προς την άμυνα. Η καινοτομία, η κβαντομηχανική, η ρομποτική, η τεχνητή νοημοσύνη, σε συνδυασμό με τα μυαλά και με τη διαρκή καινοτομία, δίνουν αποτελέσματα, αλλά οφείλω να πω ότι δεν είναι αρκετά για την ώρα για να καλύψουν το κενό που είχε δημιουργηθεί στον τομέα άμυνας και ασφάλειας. Παντού θα ακούσετε τρεις λέξεις: Επάρκεια, θέλω τις λύσεις αύριο και υποδομές. Δεν είναι όμως κάτι το οποίο μπορούμε να το πετύχουμε άμεσα. Και απαιτούνται και πάρα πολλά κεφάλαια. Απαιτούνται και πολιτικές και κυρίως η Ευρωπαϊκή Ένωση άργησε να αντιδράσει θετικά στα μηνύματα των καιρών. Έχουμε προγράμματα και εργαλεία τα οποία τα χρησιμοποίησαν αρκετές χώρες και μπορούν να βοηθήσουν στο να υπάρξει παράλληλη ανάπτυξη διότι ας μην κάνουμε ότι δεν καταλαβαίνουμε ούτε ανακαλύψαμε τον τροχό. Το έχουμε δει το έργο με το Ισραήλ, παραδείγματος χάρη, όπου η αμυντική βιομηχανία έδωσε στην ανάπτυξη και στους πολίτες ένα πολύ καλό επίπεδο διαβίωσης. Σε τεχνολογικό επίπεδο οι περισσότερες καινοτομίες προήλθαν από την απασχόληση με την άμυνα. Το είδα και στη Silicon Valley. Όταν επισκέφτηκα και τις δύο χώρες διαπίστωσα ότι χωρίς να μιλούν εδώ και είκοσι χρόνια ασχολούνται με την άμυνα, με τις τεχνολογίες και ήταν ήδη μπροστά. Δηλαδή, αυτά που βλέπετε ήταν διασυνδεδεμένα με τον τομέα άμυνας και ασφάλειας. Εμείς στην Ευρώπη το είχαμε ποινικοποιήσει. Δεν ήταν της μόδας, δεν ήταν πιασάρικο.

Έχει αλλάξει βέβαια αυτό. Έχει αλλάξει διότι η ανάγκη μας προσγείωσε. Ένα παράδειγμα κλασικό το οποίο γνωρίζω λόγω της συνεργασίας μου είναι η Γερμανία. Η Γερμανία αυτή τη στιγμή διαπίστωσε ότι θέλει μία δεκαετία όχι για να κάνει κάτι άλλο, αλλά για να έχει αποτροπή. Για να πετύχει την αποτροπή μια ολόκληρη Γερμανία και την ανάσχεση να καλύψει ενδεχομένως και το Νότο, Πολωνία και τις υπόλοιπες χώρες, θέλει μία δεκαετία. Δεν γίνονται από τη μια στιγμή στην άλλη, ούτε τα συστήματα μπορούμε να τα έχουμε άμεσα.

Η Ευρώπη έχει αποφασίσει να ενεργήσει αλλά και να χρηματοδοτήσει τις δράσεις στον εξοπλιστικό τομέα, από κοινού. Προγράμματα όπως το REARM EUROPE και το SAFE το αποδεικνύουν. Δυστυχώς η Ελλάδα έχει εξ αρχής κρατήσει επιφυλακτική έως και διστακτική στάση και δεν κάνει χρήση αυτών των χρηματοδοτικών εργαλείων που έχουν ένα βασικό όρο για τη χρηματοδότηση κοινών αμυντικών προγραμμάτων: τη συμμετοχή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στο 65%, κατ’ ελάχιστον. Η χώρα μας, διαχρονικός υποστηρικτής της κοινής ευρωπαϊκής προσπάθειας για άμυνα και ασφάλεια, φαίνεται να διστάζει και πρακτικά να αρνείται να συμμετάσχει στα κοινά ευρωπαϊκά προγράμματα. Επιλέγει είτε τις διμερείς συμβάσεις (π.χ. με τη Γαλλία: φρεγάτες FDI, μαχητικά RAFALE) είτε τις διακρατικές συμφωνίες με Ισραήλ και ΗΠΑ, με αποτέλεσμα μέχρι στιγμής να μένει ουσιαστικά έξω, από το ευρωπαϊκό αμυντικό οικοσύστημα που ήδη συγκροτείται. Τα κοινά Ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία (REARM EUROPE, SAFE) αλλά και η πρόσκαιρη έλλειψη ευρωπαϊκών βιομηχανικών δυνατοτήτων (capacity) δημιουργούν ευκαιρίες. Ας σπεύσουμε να προσθέσουμε τις υφιστάμενες ελληνικές βιομηχανικές παραγωγικές δυνατότητες σε μεγάλα ευρωπαϊκά συνεργατικά σχήματα που ήδη δημιουργούνται από Ευρωπαϊκούς κολοσσούς όπως η KNDS, η Rheinmetall κ.λπ.

-Πιστεύετε ότι η στρατηγική της Ευρώπης έτσι όπως τουλάχιστον δείχνει να χαράσσεται με την αναγνώριση των αναγκών που προκύπτουν στο σύγχρονο γεωπολιτικό περιβάλλον είναι προς το σωστό δρόμο διότι υπάρχουν και αρκετοί παράγοντες που την επηρεάζουν όπως ο κατακερματισμός λόγω των εθνών, κρατών-μελών και της διαφορετικής αμυντικής στρατηγικής που υιοθετεί η κάθε χώρα;

Έχετε δίκιο, δεν είναι εύκολη η υπόθεση και αυτό το βιώνουμε σε προσπάθειες ανάπτυξης κοινών συστημάτων. Ένα παράδειγμα είναι το νέο ευρωπαϊκό μαχητικό. Εκεί η Γαλλία και η Γερμανία που είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο δεν τα βρήκαν. Και μιλάμε για αποτυχία. Στον άλλο τομέα του κοινού, της ανάπτυξης κοινού άρματος για όλη την Ευρώπη, αγωνιζόμαστε. Και λέω αγωνιζόμαστε γιατί και η μικρή EODH από τη Βόρεια Ελλάδα είναι άμεσα εμπλεκόμενη. Είμαστε εμπλεκόμενοι μέσω Γερμανίας στο νέο άρμα. Είτε θα το ονομάσουμε MGCS είτε θα το ονομάσουμε νέο Leopard.

Όμως δεν είναι εύκολη η υπόθεση να συγκεράσει κάποιος τις απόψεις και το δόγμα της Γαλλίας με της Γερμανίας. Η κοινή εταιρεία η KΝDS με την οποία συνεργαζόμαστε για πέντε χρόνια είναι αποτέλεσμα συνεργασιών. Προήλθε η κοινή εταιρεία, γίνονται τεράστιοι τζίροι, τεράστιες παραγγελίες αλλά οι φιλοσοφίες συγκλίνουν, αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι πετύχαμε 100% συμπόρευση και να πούμε οκ σταματάμε τα γνωστά άρματα μάχης. Φυσικά μιλάμε για καινούριο άρμα το 2040. Δεν είναι εύκολα πράγματα και μια και πιάσαμε ημερομηνίες και θέσατε προηγουμένως το χρόνο που χρειαζόμαστε για να έχουμε τα συστήματα από εμπειρία λόγω της δικής μας συμμετοχής στην παραγωγή του άρματος εάν κάποιος πάει τώρα στην ΚNDS και ζητήσει να βάλει μια παραγγελία εκατό άρματα, ξέρετε πότε θα του τα παραδώσουμε. Πολύ μετά το 2040. Δέκα χρόνια είναι το λεγόμενο lead time. Δηλαδή, υπό κανονικές συνθήκες θέλουμε δέκα χρόνια να παραδώσουμε τα εκατό άρματα. Αυτό φυσικά εργαζόμαστε νυχθημερόν σαν consortium να το αλλάξουμε.

Και εδώ υπάρχουν οι συνέργειες και εδώ καλούμαστε όλοι να συνεισφέρουμε. Η Γερμανία δρομολογεί προγράμματα, το λεγόμενο pooling, ούτως ώστε να βάλει την παραγγελία η Γερμανία και μετά να έρθουν οι υπόλοιπες χώρες και να πάρουν από δρομολογημένη παραγγελία. Είναι κάτι το οποίο συζητάμε. Είναι εφικτό το βλέπετε ότι μπορεί να υλοποιηθεί και γρήγορα. Μπορεί να υλοποιηθεί στο μέτρο που θα κινηθούν οι χώρες συνεργατικά.

-Άρα μιλάμε για μια νέα εντελώς τακτική και στρατηγική. Και εδώ μπαίνει ένας παράγοντας πολύ κρίσιμος για την ελληνική αμυντική βιομηχανία, που έχει συζητηθεί αρκετά τον τελευταίο καιρό, το περίφημο 25% συμμετοχής των ελληνικών εταιριών στο τρέχον ή στα επόμενα εξοπλιστικά προγράμματα, αλλά και σε ό,τι έχει να κάνει με ευρωπαϊκή αμυντική παραγωγή;

Κυρία Καλαμαρά, με βρίσκετε σύμφωνο επί της αρχής. Στην ουσία όμως οφείλω να σας πληροφορήσω ότι μέχρι στιγμής οι εξαγγελίες αυτές δυστυχώς είναι κενό γράμμα. Καλές οι προθέσεις αλλά ο Πρωθυπουργός πρέπει να αναλάβει πρωτοβουλίες. Υπάρχουν ελληνικές εταιρείες οι οποίες μπορούν να κάνουν τη δουλειά και να την κάνουν πολύ καλύτερα καμιά φορά από τους ξένους.

Δεν θέλουμε υποκατασκευαστικό έργο, δηλαδή να εκλιπαρεί η ελληνική εταιρεία να κόψει ένα κομμάτι από την πίτα. Θέλουμε να είμαστε παραγωγοί. Όσοι μπορούμε να είμαστε παραγωγοί. Όμως, δεν είναι δυνατόν η ελληνική βιομηχανία να «ανθήσει» αν απλά συμμετέχει στη συμπαραγωγή, έστω και με 25%. Πρέπει σταδιακά να περάσει στην ουσιαστική συμμετοχή της Εν Συνεχεία Υποστήριξης (FOS), στην έρευνα και ανάπτυξη και στη παραγωγή πλήρων συστημάτων ή υποσυστημάτων. Όσοι μπορούμε και πιστέψτε με η EODH και εγώ προσωπικά χαίρομαι πάρα πολύ όταν ακούω συμβόλαια από το εξωτερικό τα οποία τα κερδίζουν με το σπαθί τους οι ελληνικές εταιρείες. Υπάρχουν συστήματα που είναι made in Greece τα οποία ο ελληνικός στρατός ούτε τα πήρε ούτε και θα τα πάρει, ούτε και τους κάλεσε καμιά φορά. Να σας δώσω ένα παράδειγμα. Ήδη η κυβέρνηση εξήγγειλε το εθνικό όχημα. Το εθνικό τυφέκιο και το εθνικό καράβι. Είδατε εσείς τίποτα να γίνει.

Η EODH επένδυσε στον «Οπλίτη». Τι ήταν ο «Οπλίτης». Μια προσπάθεια δική μας να φτιάξουμε ένα όχημα και να πούμε ρε παιδιά, για δέστε το και αυτό. Αν τηρεί τις προδιαγραφές. Αν μπορείτε να κάνετε δουλειά σας. Αν είναι οικονομικό. Αν μπορούμε να σας το παραδώσουμε έγκαιρα στο πεδίο να δοκιμαστεί από την τσέπη μας, να κάνουμε το πρωτότυπο, να καταβάλουμε την εγγυητική καλής εκτέλεσης και από εκεί και πέρα να είναι ανοιχτή διαδικασία επί του πεδίου, να έχετε εσείς τα αποτελέσματα, οι Ένοπλες Δυνάμεις. Αυτή η ώσμωση μεταξύ Ενόπλων Δυνάμεων και αμυντικών βιομηχανιών δεν υπάρχει. Θα πρέπει να υπάρξει. Θα πρέπει ο πρωθυπουργός και η κυβέρνηση να αναλάβουν πρωτοβουλίες έστω και στο παραπέντε.

-Κύριε Μιτσή, βλέπουμε ότι υπάρχει κινητικότητα και όσον αφορά τα νέα εξοπλιστικά προγράμματα που εμπλουτίζονται, ανανεώνονται αλλά και τη χρηματοδότηση αυτών και τη διάθεση για νέα συμβόλαια και νέες συνεργασίες, η δική σας εταιρεία η ΕODH πού βρίσκεται αυτή τη στιγμή και δώστε μας και τον απολογισμό της Εurosatory, την αμυντική έκθεση στο Παρίσι, στην οποία συμμετείχατε;

Η ΕODH μετά από 25 χρόνια θετικής παρουσίας μπορώ να πω όσο κι αν είμαστε ταπεινοί ότι αναδείχθηκε σε παίκτη στα ευρωπαϊκά σαλόνια και στο ευρωπαϊκό αμυντικό οικοσύστημα. Δεν φαντάζεστε πόσες δυσκολίες αντιμετωπίσαμε μέσα από τη δουλειά μας, την έγκαιρη παράδοση και τις συνεργασίες μας και συνέργειες μας οι ευρωπαίοι εταίροι μας έδωσαν εμπιστοσύνη. Δεν μας χαρίστηκαν. Κερδίσαμε τα συμβόλαια για τα οποία έχετε πληροφορηθεί με το σπαθί μας και μάλιστα με ανταγωνιστές Ευρωπαίους κολοσσούς. Το τρέχον πρόγραμμα της εταιρείας περιλαμβάνει την κατασκευή θωρακίσεων για τα άρματα LEOPARD 2A8 για όλες τις χώρες πελάτες που τα προμηθεύονται, για τα TOMA PUMA του Γερμανικού Στρατού και το νέο συμβόλαιο για τα βαρέα τεθωρακισμένα τροχοφόρα, 8Χ8, ΒOXER.

Δεν προέκυψε το καινούργιο συμβόλαιο στην Eurosatory στην τύχη. Είναι προϊόν σχεδιασμού. Κανείς δεν ξέρει ότι εδώ και πέντε χρόνια χτίζουμε τη στρατηγική να μεταπηδήσουμε από τις θωρακίσεις και να γίνουμε κατασκευαστές. Το όχημα «Οπλίτης» ήταν μια πρόβα generale. Στη συγκεκριμένη περίπτωση η ΚNDS με την οποία είμαστε συνεργάτες εδώ και 25 χρόνια εκτιμώντας το τι έχουμε προσφέρει μας εμπιστεύτηκε, μας ανάθεσε την κατασκευή μέρους του τροχοφόρου οχήματος, του διεθνώς καταξιωμένου τροχοφόρου οχήματος πλατφόρμας του Boxer. Αυτό για μας ήταν μια επισφράγιση πορείας. Κατά την διάρκεια της Εurosatory υπογράφτηκε η νέα σύμβαση μεταξύ EODH και KNDS με κύριο αντικείμενο, κατά την πρώτη φάση, τη συμμετοχή στη κατασκευή της πετυχημένης οικογένειας χερσαίων πλατφορμών, 8×8 BOXER. Αυτή αποτελεί την πλέον πολυπληθή και επιτυχημένη πλατφόρμα 8Χ8, σε ευρωπαϊκό επίπεδο με χιλιάδες οχήματα ήδη σε χρήση, ενώ δρομολογείται η κατασκευή χιλιάδων ακόμη. Η Εκτελεστική αυτή Συμφωνία, σηματοδοτεί την έναρξη μίας νέας 10ετούς συνεργασίας μεταξύ της EODH και του κορυφαίου Ευρωπαίου κατασκευαστή, η οποία θα κινηθεί σε πλαίσιο ύψους 200 εκατ. ευρώ. Μιλάμε όμως για μίνιμουμ. Aν το capacity μας μπορεί να διπλασιαστεί θα έχουμε και άλλα και άλλα και άλλα γιατί υπάρχει ανάγκη. Είναι για εμάς τιμή. Αλλά και μία μεγάλη πρόκληση.

-Υπάρχει το ανθρώπινο δυναμικό για να καλύψετε αυτή την παραγωγή;

Άλλο ένα κεφάλαιο που θίγεται που είναι πολύ σημαντικό. Το ανθρώπινο δυναμικό είναι το ζητούμενο. Εμείς δίνουμε όλες τις δυνατότητες να επαναπατρίσουμε κόσμο, να είναι εύκολο να τους φέρεις από το εξωτερικό στα πανεπιστήμια και στην αγορά εργασίας να έχουμε εξειδικευμένο προσωπικό. Στέλνω τώρα στην Γερμανία μία ομάδα η οποία θα εξειδικευθεί στην κατασκευή των BOXER. Από τους 30 που είχαμε έτοιμους, πέρασαν οι 20 τη διαδικασία στην Ελλάδα. Όταν πάνε στη Γερμανία δεν ξέρω πόσοι θα μείνουν. Είναι το αενάως ζητούμενο το εξειδικευμένο προσωπικό. Όμως ευελπιστούμε ότι θα το καλύψουμε. Στόχος μας είναι τα 200 άτομα. Κλείνοντας ο χρόνος πρέπει να έχουμε 100 άτομα που να ασχολούνται με το BOXER.

-Πώς διαμορφώνεται το νέο πεδίο μάχης;

Το νέο πεδίο μάχης, αν ήθελα να το απλοποιήσω θα το ονόμαζα διάφανο. Ξέρετε, για να καταλαβαίνει και ο κόσμος. Δεν μπορείς πλέον να κρυφτείς. Είναι σαν να είσαι σε διάφανο πεδίο. Γιατί και στα δέντρα να είσαι μέσα, θα έχουν τα drones που θα σε κατασκοπεύουν. Θα ξέρουν ακριβώς πού είσαι. Θα έχουν όλα τα ηλεκτρονικά, τους δορυφόρους. Και από εκεί και πέρα τι πρέπει να κάνεις. Θα πρέπει να συνδυάσεις τεχνολογίες για να μπορέσεις να επιβιώσεις. Γι’ αυτό και η επιβιωσιμότητα του ανθρώπινου δυναμικού αλλά και της πλατφόρμας είναι το ζητούμενο. Γι’ αυτό και ο ρόλος της EODH είναι κομβικός. Είναι πολύ σημαντική η επιβιωσιμότητα. Το πεδίο άλλαξε. Υπάρχει φυσικά και μια παράκρουση με τα drones. Εμείς θεωρούμε, μέσα από την πείρα και τα report που πήραμε στα πεδία, τόσο από τη Μέση Ανατολή όσο και από την Ουκρανία, θεωρούμε ότι όλα αυτά θα πρέπει να

συνεργαστούν για να έχεις αποτροπή ή να έχεις μια αξιοπρεπή παρουσία. Το κυριότερο είναι το λέω σε κάποιους μπορεί να μην αρέσει το παλιό ρητό «Boots on the ground» ισχύει. Δεν είναι τα drones που κάνουν τη διαφορά στον πόλεμο. Δεν είναι. Αν δεν βάλεις το τεθωρακισμένο όχημα στο έδαφος ούτε κρατάς έδαφος ούτε και μπορείς να προστατεύσεις αυτούς τους οποίους στέλνεις για μια αποστολή. Κομβικό το σημείο αυτό. Επομένως θα πρέπει να συνεργαστούν όλες οι πλατφόρμες.

Για να επιβιώσεις, να δράσεις αλλά και να επιβληθείς του αντιπάλου, χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη διασπορά των δυνάμεων και των μέσων, δυνατότητες ταχύτατης συγκέντρωσης και συντονισμού για επίτευξη συγκεκριμένου αποτελέσματος και άμεση διασπορά. Χρειάζονται Όπλα (βλήματα, πύραυλοι κ.λπ. ) πολύ μεγάλου βεληνεκούς που να διαθέτουν οπωσδήποτε τη δυνατότητα προσβολής NLOS (Non Line of Sight) δηλ. πέραν της άμεσης οπτικής παρατήρησης. Απαιτούνται μέσα μάχης πολύ καλά θωρακισμένα και προστατευόμενα από συστήματα πολύ-επίπεδης προστασίας (παθητική και ενεργητική) που να αντιμετωπίζουν απειλές απ΄ όλες τις κατευθύνσεις, μέσα μάχης και υποστήριξης που θα επιχειρούν από κοινού με μη επανδρωμένα μέσα: εναέρια (UAVs, drones), χερσαία (UGVs) αλλά και θαλάσσια (USVs). Επίσης απαιτούνται μέσα ηλεκτρονικού πολέμου για τη διακοπή ή παραπλάνηση των επικοινωνιών, την αποστέρηση των δορυφορικών επικοινωνιών και της δορυφορικής παρατήρησης.