Στα χαρτιά, είναι μια γεωπολιτική απόφαση. Η Ουάσιγκτον θέλει να πατήσει πιο γερά στον Ειρηνικό. Ο Ισπανοαμερικανικός Πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη, οι Φιλιππίνες αποκτούν νέα σημασία, το Περλ Χάρμπορ φαντάζει πολύτιμο στρατηγικό σημείο.
Πίσω όμως από τη μεγάλη εικόνα της αυτοκρατορικής Αμερικής κρύβεται μια πιο πεζή, πιο κυνική και πολύ πιο οικονομική ιστορία. Η ιστορία της ζάχαρης.
Στις 7 Ιουλίου 1898, ο Ουίλιαμ ΜακΚίνλεϊ βάζει την υπογραφή του σε ένα κείμενο που αλλάζει τον χάρτη των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Χαβάη, μέχρι πριν από λίγα χρόνια ανεξάρτητο βασίλειο, προσαρτάται επισήμως στις ΗΠΑ. Αλλά δεν μπαίνει στην αμερικανική τροχιά μόνο επειδή βρίσκεται στη σωστή θέση του χάρτη. Μπαίνει επειδή η ζάχαρη, για μια μικρή αλλά πανίσχυρη ομάδα γαιοκτημόνων και επιχειρηματιών, αξίζει τότε περισσότερο από τον χρυσό.
Το βασίλειο που έγινε φυτεία
Στα μέσα του 19ου αιώνα, η Χαβάη είναι ακόμη ανεξάρτητο βασίλειο. Έχει μονάρχες, θεσμούς, διεθνείς σχέσεις και έναν λαό που βλέπει σταδιακά τη γη του να αλλάζει χέρια.
Το ηφαιστειογενές έδαφος και το τροπικό κλίμα κάνουν τα νησιά ιδανικά για την καλλιέργεια ζαχαροκάλαμου. Αμερικανοί ιεραπόστολοι φτάνουν πρώτοι. Πίσω τους έρχονται έμποροι, επενδυτές, γαιοκτήμονες. Οι απόγονοί τους χτίζουν μέσα σε λίγες δεκαετίες μια οικονομική τάξη που ελέγχει ολοένα και μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής.
Η ζάχαρη δεν είναι απλώς προϊόν. Είναι εξουσία. Το 1875, η συμφωνία αμοιβαίου εμπορίου με τις Ηνωμένες Πολιτείες επιτρέπει στη χαβανέζικη ζάχαρη να μπαίνει στην αμερικανική αγορά χωρίς δασμούς. Τα κέρδη εκτοξεύονται. Οι φυτείες μεγαλώνουν. Η οικονομία του βασιλείου δένεται όλο και πιο σφιχτά με έναν και μόνο πελάτη: τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για τους παραγωγούς ζάχαρης, αυτή είναι η χρυσή εποχή. Για τη Χαβάη, είναι η αρχή μιας επικίνδυνης εξάρτησης.
Ο δασμός που άναψε τη φωτιά
Το 1890, όλα αλλάζουν.
Το Κογκρέσο περνά τον δασμολογικό νόμο ΜακΚίνλεϊ. Στόχος του είναι να προστατεύσει την αμερικανική παραγωγή. Στην πράξη, όμως, ανατρέπει το προνομιακό καθεστώς που απολάμβανε η Χαβάη. Η ζάχαρη των νησιών χάνει το πλεονέκτημά της στην αμερικανική αγορά. Οι τιμές πιέζονται. Τα κέρδη κινδυνεύουν.
Για τους μεγάλους παραγωγούς, το πρόβλημα είναι υπαρξιακό. Αν η Χαβάη παραμείνει ξένη χώρα, οι δασμοί μπορούν να τους καταστρέψουν. Αν γίνει αμερικανικό έδαφος, το πρόβλημα εξαφανίζεται.
Κάπως έτσι, ένας δασμός μετατρέπεται σε πολιτικό σχέδιο. Η προσάρτηση δεν είναι πια αφηρημένη ιδέα. Είναι λύση σε έναν ισολογισμό.
Η βασίλισσα απέναντι στους επιχειρηματίες
Το 1891 ανεβαίνει στον θρόνο η βασίλισσα Λιλιουοκαλάνι. Θέλει να περιορίσει την ισχύ των ξένων συμφερόντων και να αποκαταστήσει δικαιώματα που είχαν αφαιρεθεί από τους γηγενείς Χαβανέζους με το λεγόμενο «Σύνταγμα της Ξιφολόγχης» του 1887.
Για τους επιχειρηματίες των φυτειών, η βασίλισσα δεν είναι απλώς πολιτικό εμπόδιο. Είναι απειλή για ένα ολόκληρο οικονομικό σύστημα.
Τον Ιανουάριο του 1893, η σύγκρουση κορυφώνεται. Μια ομάδα επιχειρηματιών και πολιτικών, η λεγόμενη Committee of Safety, κινείται εναντίον της μοναρχίας. Με τη στήριξη του Αμερικανού υπουργού στη Χαβάη και την παρουσία Αμερικανών πεζοναυτών στη Χονολουλού, η Λιλιουοκαλάνι ανατρέπεται.
Η βασίλισσα υποχωρεί για να αποφύγει την αιματοχυσία. Το βασίλειο περνά στα χέρια μιας προσωρινής κυβέρνησης, με επικεφαλής τον Σάνφορντ Ντολ, δικαστή, γιο ιεραποστόλων και εκπρόσωπο της νέας πολιτικής τάξης που έχει χτιστεί γύρω από τα συμφέροντα των φυτειών.
Η Ουάσιγκτον δεν προχωρά αμέσως στην προσάρτηση. Υπάρχουν αντιδράσεις, πολιτικές αντιστάσεις, ακόμη και μαζικές υπογραφές γηγενών Χαβανέζων κατά της ένωσης με τις ΗΠΑ. Όμως η φορά των πραγμάτων έχει ήδη αλλάξει.
Όταν το εμπόριο έγινε γεωπολιτική
Για πέντε χρόνια, η Χαβάη βρίσκεται σε εκκρεμότητα. Δεν είναι πια βασίλειο, αλλά δεν είναι ακόμη αμερικανικό έδαφος. Η προσωρινή κυβέρνηση και στη συνέχεια η Δημοκρατία της Χαβάης περιμένουν την κατάλληλη στιγμή.
Η στιγμή έρχεται το 1898. Ο Ισπανοαμερικανικός Πόλεμος δίνει στην Ουάσιγκτον το επιχείρημα που χρειαζόταν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν βλέπουν πλέον τη Χαβάη μόνο ως υπόθεση εμπορίου. Τη βλέπουν ως στρατηγικό σταθμό στη μέση του Ειρηνικού.
Τα συμφέροντα των ζαχαροπαραγωγών συναντούν τη νέα αμερικανική φιλοδοξία. Η οικονομία και η γεωπολιτική μιλούν την ίδια γλώσσα.
Στις 7 Ιουλίου 1898, ο ΜακΚίνλεϊ υπογράφει το ψήφισμα προσάρτησης. Η Χαβάη γίνεται έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών. Πολιτεία θα γίνει πολύ αργότερα, το 1959. Αλλά τα σύνορα της αμερικανικής ισχύος έχουν ήδη μετακινηθεί.
Η κληρονομιά της ζάχαρης
Η ιστορία της Χαβάης δεν είναι απλώς ένα επεισόδιο της αμερικανικής επέκτασης. Είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο οι εμπορικές πολιτικές μπορούν να αλλάξουν την ιστορία.
Ένας δασμός πιέζει τα κέρδη. Τα κέρδη γεννούν πολιτική πίεση. Η πολιτική πίεση οδηγεί σε ανατροπή. Και η ανατροπή ανοίγει τον δρόμο για την προσάρτηση ενός ολόκληρου νησιωτικού βασιλείου.
Σήμερα η Χαβάη είναι στο συλλογικό φαντασιακό ένας παράδεισος διακοπών, στρατιωτική βάση, αμερικανική πολιτεία, εξωτικό σύμβολο. Πίσω όμως από τις εικόνες των παραλιών υπάρχει μια πολύ πιο σκληρή ιστορία: η ιστορία ενός τόπου που βρέθηκε ανάμεσα στη γη του, στη ζάχαρη και στην αμερικανική ισχύ.
Και ίσως αυτό είναι το πιο επίκαιρο στοιχείο της 7ης Ιουλίου 1898. Ότι τα σύνορα δεν αλλάζουν πάντα με στρατούς. Μερικές φορές αλλάζουν με δασμούς, εμπορικές συμφωνίες και επιχειρηματικά συμφέροντα που ξέρουν να περιμένουν την κατάλληλη στιγμή.
Τότε, η ζάχαρη άξιζε περισσότερο από τον χρυσό. Και ήταν αρκετή για να αλλάξει τον χάρτη των Ηνωμένων Πολιτειών.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
