Αν υπάρχει κάτι που χαρακτηρίζει τους εορτασμούς για τα 250 χρόνια ύπαρξης των Ηνωμένων Πολιτειών είναι η αμηχανία. Το διεθνές πανηγύρι του ποδοσφαιρικού Παγκοσμίου Κυπέλλου που διεξάγεται στην χώρα αφορά περισσότερο τον υπόλοιπο κόσμο παρά τους Αμερικάνους.
Η παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο σημαίνει ότι εξ ορισμού η μισή χώρα δεν έχει καμιά διάθεση για πανηγυρισμούς. Ο Αμερικάνος πρόεδρος έχει ουσιαστικά κάνει κατάληψη στην επέτειο στήνοντας σόου προσωπικής προβολής, όπως η σουρεαλιστική βραδιά πάλης σε ρινγκ που στήθηκε έξω από τον Λευκό Οίκο για τον εορτασμό των δικών του 80ών γενεθλίων. Όπως και τα δικά μας 200 χρόνια το 2021, τα 250 των ΗΠΑ φέτος θα αφήσουν ελάχιστα πράγματα πίσω τους σε συμβολισμό και ανανέωση της επίσημης ιδεολογίας του έθνους.
Αυτό δεν εξηγείται απλά με το γεγονός ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται σε «κρίση». Αναλογικά, ο εορτασμός των 200 ετών το 1976 είχε βρει την υπερδύναμη σε χειρότερη θέση από σήμερα. Η Αμερική προερχόταν από το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ, το οποίο είχε αποτελέσει ένα τεράστιο για τα δεδομένα της εποχής σοκ στην πίστη των Αμερικάνων στο πολιτικό τους σύστημα. Το 1976 επίσης οι ΗΠΑ βρίσκονταν εν μέσω οικονομικής στασιμότητας και απαισιοδοξίας, καθώς η μεταπολεμική ανάπτυξη είχε εξαντληθεί και τα εργαλεία της τότε κυρίαρχης Κεϋνσιανής λογικής αποδεικνύονταν ανίκανα να την επαναφέρουν. Αν τα τότε προβλήματα μοιάζουν μικρότερα και πιο «αθώα» σε σχέση με την σημερινή δυστοπία, δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι για τα μέτρα του 1976 η τότε πολιτική και οικονομική κατάσταση ήταν ένα βαθύ τραύμα για την αυτοπεποίθηση μιας χώρας που ακόμα πίστευε στην μοναδικότητά της ως «δύναμη του καλού».
Το εντυπωσιακό σήμερα είναι η απουσία μιας «μεγάλης συζήτησης» στην τέχνη και την διανόηση για το μέλλον και τις προοπτικές των ΗΠΑ σε σχέση με το 1976. Η επέτειος των 200 ετών είχε αποτελέσει αφορμή για μερικές από τις σημαντικότερες καλλιτεχνικές παρεμβάσεις στην Αμερικανική κουλτούρα, ιδιαίτερα στο σινεμά. Αν και αρκετά διαφορετικές ταινίες, τόσο το Nashville του Ρόμπερτ Άλτμαν με τον Έλιοτ Γκουλντ όσο και το Rocky του Σιλβέστερ Σταλόνε συνομίλησαν απευθείας με το ζήτημα του χαμένου «αμερικανικού ονείρου». Αρκετές άλλες ταινίες του 1976 μπορεί να μην έκαναν ευθείες αναφορές στην επέτειο, όμως έχουν αναγνωστεί μέσα από αυτό το πρίσμα, όπως ο Ταξιτζής του Σκορτσέζε και Το Δίκτυο του Σίντνεϊ Λιούμετ. Ανάλογες συζητήσεις και αναζητήσεις είχαν γίνει στον χώρο της λογοτεχνίας, της πολιτικής αρθρογραφίας, των εικαστικών τεχνών κλπ.
Σήμερα, ελάχιστοι έχουν την φιλοδοξία να ανοίξουν τέτοιες συζητήσεις, ίσως γιατί πλέον δεν είναι ξεκάθαρο ποια είναι η μεριά του «καλού» που υποτίθεται ότι οι ΗΠΑ υπερασπίζονται – και αν παρεκκλίνουν παροδικά, τελικά πάντα επανέρχονται σε αυτό. Η επανεκλογή Τραμπ το 2024 είχε αποδείξει ότι η ερμηνεία της πρώτης νίκης του το 2016 ως ένα γκροτέσκο ατύχημα ήταν λανθασμένη.
Ο Τραμπισμός αποτελεί πια την ιδεολογία της μισής αμερικανικής κοινωνίας, και επομένως τα θεμέλια της φιλελεύθερης δημοκρατίας είναι πιο σαθρά από ποτέ. Ταυτόχρονα όμως δεν είναι σαφές ποια είναι και τι εκφράζει η αντίθετη του Τραμπισμού παράταξη. Στην πρώτη του προεδρία, το σοκ της εκλογικής του νίκης είχε συσπειρώσει σε μια ενιαία λογική αντίστασης δυνάμεις ετερόκλητες και κατά βάθος εχθρικές μεταξύ τους: παραδοσιακές ελίτ και νεολαία, τα κατεστημένα ΜΜΕ και οι ανερχόμενες μορφές των σόσιαλ μήντια, τεχνοκρατία και μειονότητες, οπαδοί της παγκοσμιοποίησης και αριστεροί σοσιαλιστές.
Η δεύτερη προεδρία του Τραμπ έχει αποκαλύψει τα χάσματα μέσα σε αυτήν την ευκαιριακή συμμαχία. Η δεκαετής επανάσταση της woke ιδεολογίας άφησε πίσω της μια κληρονομιά αμφισβήτησης των Αμερικανικών θεσμών και ιδεολογίας, που για κάποιους θεωρούντα προκάλυμμα των συμφερόντων των λευκών επί των μαύρων, των ανδρών επί των γυναικών, των ολιγαρχών επί του λαού.
Η ειρωνεία είναι ότι απέναντι στο woke, που κόντρα στην εικόνα που δημιουργεί στο εξωτερικό η βιομηχανία θεάματος είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλές μέσα στις ίδιες τις ΗΠΑ, ο εθνοτικός εθνικισμός του Τραμπ μπορεί στα σοβαρά να παρουσιάζεται ως αυθεντική συνέχεια της Αμερικανικής επανάστασης, κάτι που οι οπαδοί του ειλικρινώς πιστεύουν. Η πόλωση δεξιάς και αριστεράς αφήνει έτσι την κάποτε κυρίαρχη ιδεολογία της Αμερικανικής φιλελεύθερης δημοκρατίας χωρίς ουσιαστικά ερείσματα.
Αυτή λοιπόν είναι η βασική διαφορά της σιγής των εορτασμών για τα 250 χρόνια των ΗΠΑ με την επέτειο των 200 ετών το 1976. Τότε βρισκόταν σε κρίση ένα σύστημα που όμως η μεγάλη πλειοψηφία συμφωνούσε στο ποιες ήταν οι βασικές αξίες του και στις οποίες ιδεατά έπρεπε κάποια στιγμή να επιστρέψει. Σήμερα από αυτό το ιδανικό έχουν απομείνει μόνο θραύσματα. Μια χώρα μεταναστών που κλείνει όλο και περισσότερο τα σύνορά της, η χώρα της ευκαιρίας όπου η οικονομία λειτουργεί για όλο και λιγότερους, ένα πολιτικό σύστημα που εγγυάται ελευθερίες που όμως και οι δυο ιδεολογικές πλευρές θέλουν να περιορίσουν, η κάθε μια με τον τρόπο της: οι ΗΠΑ έχουν γίνει πλέον άρνηση του εαυτού τους.
*Ο Άγγελος Χρυσόγελος είναι αναπληρωτής καθηγητής διεθνών σχέσεων στο London Metropolitan University.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
